--

ಹಿಜಾಬ್ ಪ್ರಕರಣ: ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮಂಗಳವಾರಕ್ಕೆ ಮುಂದೂಡಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ

►► ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮಂಗಳವಾರ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 2:30ಕ್ಕೆ ಮುಂದೂಡಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ

ಎಜಿ ಶಾಯರಾ ಬಾನು (ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್) ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಎಜಿ: ನಾನು ಟೀಕಿಸಲು ಯಾರೂ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಾನು ಸ್ವಲ್ಪ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ಹೇಳಬಲ್ಲೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ನೀವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀರಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು, ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಲು ನೀವು ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗರೂಕತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕು. ಹಿಜಾಬ್ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲು ಅರ್ಜಿದಾರರು ಶೂನ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕುರಾನ್ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ, ನಾನು ಆ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತೇನೆ.

ಜಾವೇದ್‌ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಕುರ್‌ಆನ್‌ ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅರ್ಜಿದಾರರು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್‌ ಒಪ್ಪಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಾಬರಿ ಮಸೀದಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ನಮಾಝ್‌ ಮಾಡುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು. ಶಾಯರಾ ಬಾನು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಕುರ್‌ಆನ್‌ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಕೋರ್ಟ್‌ ಒಪ್ಪಿರಲಿಲ್ಲ.

ಮುಂದಿನದು ನಾನು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದ ಪರ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಕರಣ. ವೈನ್ ಮತ್ತು ಹಂದಿಮಾಂಸ ಬಡಿಸುವ ಹೋಟೆಲ್‌ಗೆ ವಕ್ಫ್ ಮಂಡಳಿಯ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇಸ್ಲಾಂನಲ್ಲಿ ವೈನ್ ಮತ್ತು ಹಂದಿಮಾಂಸ ಹರಾಮ್ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಯಿತು. ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ.

ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್ ಪ್ರಕರಣದ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಎಜಿ ಓದಿದರು. ಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮ ಕೆಲ ಗಮನಗಳನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು.

1. ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಗಡಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದ್ದರೂ ಆಚರಣೆಯ ಅಗತ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕವಲ್ಲ.
2. ಈ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
3. ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಭ್ಯಾಸವು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಐಚ್ಛಿಕವಾಗಿರಬಾರದು.
4. ಆಚರಣೆಯು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿರಬೇಕು. ಆ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸದಿದ್ದರೆ ಅದು ಧರ್ಮವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸುವಂತಿರಬೇಕು.
5. ಇದು ಐಚ್ಛಿಕವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದು ಅನಿವಾರ್ಯವಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಅನಿವಾರ್ಯವಲ್ಲ.

ಅರ್ಜಿದಾರರು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ಹಿಜಾಬ್ ಧರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲು ಕೋರಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಅವರು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಡ್ವೊಕೇಟ್‌ ಜನರಲ್ ಶಬರಿಮಲೆ ಪ್ರಕರಣದ ತೀರ್ಪನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.

"ಧರ್ಮದ ಅಗತ್ಯ ಭಾಗ ಯಾವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಆ ಧರ್ಮದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬೇಕು" - ಈ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿನ ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಚಂದ್ರಚೂಡ್ ಹೇಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡುವಂತೆ" ಎಜಿ ಹೇಳಿದರು.

ಹಲವು ತೀರ್ಪುಗಳ ಭಾಗವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಅಡ್ವೊಕೇಟ್‌ ಜನರಲ್:‌ ಇಲ್ಲಿ, ಇದು ಅಗತ್ಯವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯೇನಲ್ಲ. ಆದರೆ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಆಚರಣೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಹಿಜಾಬ್‌ ಧರಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ ಎಂದು ಅವರು ತೋರಿಸಿದರೆ ಅವರು ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್‌ ನ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದರ್ಥ.

ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬಲಿ ನೀಡುವ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕುರೇಶಿ ಪ್ರಕರಣದ ತೀರ್ಪು ಕೂಡಾ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಡ್ವೊಕೇಟ್‌ ಜನರಲ್‌ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಎಜಿ ಮುನ್ಷಿ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು: "ನಾವು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗದಂತೆ ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಏಕೀಕರಿಸುವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಾವಿದ್ದೇವೆ. ಧರ್ಮವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಬೇಕು.

"ಧರ್ಮವನ್ನು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನ ಜೀವನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು ಹಾಗೂ ಏಕೀಕರಣಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಬೇಗ, ಬಲವಾದ ಮತ್ತು ಏಕೀಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳಬಹುದು."

ಆರ್ಟಿಕಲ್ 25 ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆರ್ಟಿಕಲ್ 25 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು, ಅವರು ಮೊದಲು ಅದೊಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಭ್ಯಾಸವೆಂಬುವುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕು, ನಂತರ ಅದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ, ನಂತರ ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನೈತಿಕತೆ ಅಥವಾ ಆರೋಗ್ಯ ಹಾಗೂ ಯಾವುದೇ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುವುದನ್ನೂ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕು.


ಎಜಿ ತೀರ್ಪಿನಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು: "ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಆಹಾರ, ಪಾನೀಯವನ್ನು ಬಳಸುವ ರೀತಿಯನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಅದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಥವಾ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿರಲಿಲ್ಲ."

ಶಬರಿಮಲೆ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾನೂನನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಇದನ್ನು ಇಬ್ಭಾಗಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮೊದಲು ಕೆ.ಎಂ ಮುನ್ಶಿ ಅವರು ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಶಾಯ್ರಾ ಬಾನೋ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಎಜಿ: ದೇಶವನ್ನು ಕೆಡಿಸುವ ಸಂಕುಚಿತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ನಾವು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಬೇಕು ಎಂದು ಮುನ್ಷಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಶಾಯ್ರಾ ಬಾನೋ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸಿಜೆ ಕೆಹರ್ ಅವರು ಮುನ್ಷಿಯವರ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಎಜಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.


ಎಜಿ ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವರು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, "ಮಂಗಳೂರಿನ ಮೂಲ್ಕಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ನೀಡಬಾರದು ಎಂಬ ಹಕ್ಕನ್ನು ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂಬ ಮನವಿಯನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.‌ "ಹಿಜಾಬ್‌ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಉಡುಪನ್ನು ಏಕೆ ಅಗತ್ಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್‌ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ಗಮನಕ್ಕೆ ತರಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ."

ಎ.ಜಿ ಎ.ಎಸ್ ನಾರಾಯಣ ದೀಕ್ಷಿತುಲು vs ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಉಡುಗೆ ಅಥವಾ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಈ ಕುರಿತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕೈಗೊಕೊಳ್ಳಬೇಕು. 

ಶಿರೂರು ಮಠದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ʼಉಡುಗೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರವು ಅಗತ್ಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ "ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು" ಎಂದು ಹೇಳುವ ಬಳಿಕದ ತೀರ್ಪಿನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಾವು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.


AG ಅವರು ಅಜ್ಮೀರ್ ದರ್ಗಾ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು AIR 1961 SC 1402 ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ದರ್ಗಾದಲ್ಲಿ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡುವ ಸೂಫಿಗಳ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಯಾಗಿತ್ತು.

ದರ್ಗಾ ಸಮಿತಿಯ ತೀರ್ಪಿನಿಂದ ಎಜಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ "ಅಂತೆಯೇ, ಆಚರಣೆಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ಕೇವಲ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಯ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅನ್ಯವಾದ ಮತ್ತು ಅನಗತ್ಯವಾದ ವಿಚಾರಗಳೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಅಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳು ಒಂದು ಧರ್ಮದ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದರೆ ಪರಿಚ್ಛೇದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಹಕ್ಕಿನ ರಕ್ಷಣೆಯ ಕುರಿತು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗಬಹುದು.

ಅಡ್ವೊಕೇಟ್‌ ಜನರಲ್‌ ಜಾವೇದ್‌ VS ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರ (200೩) ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿವಾಹವಾಗಿರುವ ಜನರನ್ನು ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿದಾರರು, "ಈಸ್ಲಾಂ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮದುವೆಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವಾದವು ಆರ್ಟಿಕಲ್‌ ೨೫ರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂದಿದ್ದರು.

ಎ.ಜಿ: ಒಂದು ಆಚರಣೆಯು ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯೇ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಮೂರು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿವೆ:

1. ಇದು ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆಯ ಭಾಗವೇ?
2. ಈ ಆಚರಣೆಯು ಆ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿದೆಯೇ?
3. ಆ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸದಿದ್ದರೆ, ಧರ್ಮವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲವೇ?


ಜಸ್ಟಿಸ್ ದೀಕ್ಷಿತ್: ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನದ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಜಾತ್ಯತೀತತೆ ಅಮೆರಿಕದ ಸಂವಿಧಾನದ ಆಶಯಕ್ಕೆ ಹೋಲುವಂತಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಸೆಕ್ಯುಲರಿಸಂ "ಸರ್ವ ಧರ್ಮ ಸಮ ಭಾವ" ಮತ್ತು "ಧರ್ಮ ನಿರಪೇಕ್ಷತೆ" ನಡುವೆ ಡೋಲಾಯಮಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧವಲ್ಲ.

ಸಿಜೆ: "ಧಾರ್ಮಿಕ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹೊರಗಿಡೋಣ" ಎಂದು ಡಾ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದರು. 

ಜಸ್ಟಿಸ್ ದೀಕ್ಷಿತ್: "ಧರ್ಮವು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಅಫೀಮು" ಎಂದು ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನವು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯು ಬಹಿರಂಗವಾಗದ ಹೊರತು ಅದು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದು ಕಾರ್ಯವಾದರೆ ಬಳಿಕ ಧರ್ಮವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾತನ್ನು ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ.

‘ಧರ್ಮ’ಕ್ಕೆ ನಿಖರವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ನೀಡುವುದು ಕಷ್ಟ ಎಂದು ಶಿರೂರು ಮಠದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ಹೇಳಿರುವುದನ್ನು ಎಜಿ ಗಮನಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ. "ಮೊದಲ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ, "ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೂಲಭೂತ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಶಬರಿಮಲೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಅದು "ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ" ಎಂದಾಯಿತು. ಶಿರೂರು ಮಠದಿಂದ ಶಬರಿಮಲೆ ಪ್ರಕರಣದವರೆಗೆ ಇಂತಹಾ ನಾಲ್ಕು ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತೇನೆ.


ಸಂವಿಧಾನದ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಾತುಕತೆಯ ಕುರಿತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ದೀಕ್ಷಿತ್ ಗಮನಸೆಳೆದರು. ಸಂವಿಧಾನದ 25 ನೇ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ "ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು" ಸೇರಿಸಬೇಕೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ ನಡೆದಿದೆ. ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅದನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು, ದೇವರನ್ನು ನಂಬದ ಜನರು ಸಹ ಆರ್ಟಿಕಲ್ 25 ರ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅರ್ಹರು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಸಿಜೆ: ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ.

ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ದೀಕ್ಷಿತ್: ವಿಭಿನ್ನ ಆದರೆ ಪರಸ್ಪರ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ.

ಆರ್ಟಿಕಲ್ 28 ರ ಮೇಲೆ ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಎಜಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. "ನಮ್ಮ ಧರ್ಮಗಳು ಮಾತ್ರ ಮೋಕ್ಷದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇತರವುಗಳು ಸುಳ್ಳು" ಎಂಬುವುದಾಗಿ ಧರ್ಮಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಂಗತತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಇಸ್ಲಾಂ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಟಿಗಳು ತಮ್ಮ ಧರ್ಮ ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯವೆಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅಂಬೇಡ್ಕರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ". ನಾವು ಜಾತ್ಯತೀತ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆಯೇನು? ಎಂಬುವುದಾಗಿ ಕೆಎಂ ಮುನ್ಷಿ ಅವರು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಕೆಲವು ಧರ್ಮಗಳು ಇತರರ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಇರಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಾವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಅವರು ಒಮ್ಮತಕ್ಕೆ ಬಂದರು.


ಎಜಿ: ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ (ಉಡುಪಿ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು) ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಜಾಬ್ ಧರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿಲುವು ತಳೆದಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊರೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಫೆಬ್ರವರಿ 5 ರ ಆದೇಶದಲ್ಲಿ, ನಾವು ಏನನ್ನೂ ನಿರ್ಧರಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಜ್ಯವು ಜಾತ್ಯತೀತ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಬೇಕೇ ಹೊರತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬಾರದು. ಒಂದು ವೇಳೆ ನಾವು ಹಿಜಾಬ್ ಧರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅದನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಎಜಿ ಅವರು ಶಬರಿಮಲೆ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಚಂದ್ರಚೂಡ್ ಅವರ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗೆ ಆರ್ಟಿಕಲ್ 25 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸಬಹುದೇ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಅಡ್ವಕೇಟ್‌ ಜನರಲ್: ಸರಕಾರಿ ಆದೇಶವು ನಿರುಪದ್ರವವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅರ್ಜಿದಾರರು ಬಂದು ಕಾಲೇಜು ನಮಗೆ ಹಿಜಾಬ್ ಅನ್ನು ತಲೆಗೆ ಸ್ಕಾರ್ಫ್ ಆಗಿ ಧರಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಅದು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರು ಈ ತಲೆ ಸ್ಕಾರ್ಫ್ ಅನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಧರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.

ಜಸ್ಟಿಸ್ ಜೆ.ಎಂ ಖಾಝಿ: ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.

ಎಜಿ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.


ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ: ಕಾಲೇಜು ಸೂಚಿಸಿದ ಸಮವಸ್ತ್ರದ ಅದೇ ಬಣ್ಣದ ಶಿರವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ನೀಡಬಹುದು ಎಂದು ವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ರಾಜ್ಯದ ನಿಲುವೇನು? ಸಂಜಯ್‌ ಹೆಗ್ಡೆ ವಾದಿಸಿದಂತೆ ಸಮವಸ್ತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ದುಪ್ಪಟ್ಟಾವನ್ನು ಅವರು ತಲೆಗೆ ಧರಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನು ಅನುಮತಿಸಬಹುದೇ?

ಅಡ್ವಕೇಟ್‌ ಜನರಲ್:‌ ನನ್ನ ಉತ್ತರವೇನೆಂದರೆ ಈ ಆದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ ಸಮವಸ್ತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಯ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮದ ಸಂಕೇತವಾಗಿರುವ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಲು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರೂ ಸಮವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಕೇತದ ಅಂಶಗಳು ಇರಬಾರದು ಎನ್ನುವುದು ರಾಜ್ಯದ ನಿಲುವು.

ಮು.ನ್ಯಾ: ಹಾಗಾದರೆ ಈ ವಿಚಾರದ ಕುರಿತು ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹಿಜಾಬ್‌ ಅನ್ನು ಅನುಮತಿಸಬೇಕೇ ಬೇಡವೇ ಎನ್ನುವುದು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಬಿಟ್ಟ ವಿಚಾರ ಎನ್ನುತ್ತೀರಾ?

ಅ.ಜನರಲ್:‌ ಹೌದು

ಸಿಜೆ: ಇವುಗಳು (ಸಿಡಿಸಿ) ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸುತ್ತೋಲೆಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲದ ಕಾರಣ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದೇ? 

ಅಡ್ವಕೇಟ್‌ ಜನರಲ್:‌ ಇನ್ನು ಎರಡನೇ ವಿಚಾರವೆಂದರೆ ಇದು ಅಗತ್ಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯೇ ಎಂಬುವುದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯವೇ ತೀರ್ಮಾನಿಸಬೇಕು. ಹಿಜಾಬ್ ಧರಿಸುವುದು ಆರ್ಟಿಕಲ್ 25 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವೇ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು, ನಂತರ ಅದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಿಜಾಬ್ ಧರಿಸುವುದು ಆರ್ಟಿಕಲ್ 25 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದರ ಸುತ್ತವೇ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ಸುತ್ತುತ್ತಿವೆ.


► ವಿಚಾರಣೆ ಪ್ರಾರಂಭ

ಹಿರಿಯ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಜಯಂತ್‌ ಕೊಠಾರಿ ಮದ್ಯಸ್ಥ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ: ಸದ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಯಾವುದೇ ಮದ್ಯಸ್ಥಗಾರರ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಆಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳ ವಾದದ ಬಳಿಕ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಈ ಕುರಿತು ಸಹಾಯ ಪಡೆಯುತ್ತೇವೆ.

ಅಡ್ವೊಕೇಟ್‌ ಜನರಲ್‌ ವಾದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸಿಜೆ: ಸರ್ಕಾರದ ಆದೇಶವು ನಿರುಪದ್ರವವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಹಿಜಾಬ್ ಅನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹಿಜಾಬ್‌ಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಹೇರಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನಿಗದಿತ ಸಮವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕೆಂದು ಸರಕಾರಿ ಆದೇಶ ಹೇಳಿದೆ ಎಂದು ನೀವು ವಾದಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಆದರೆ ಈಗ ನಿಮ್ಮ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳ ಪ್ಯಾರಾ 19, 20 ವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.

ಮು. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ: ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಜಾಬ್‌ ಅನ್ನು ಅನುಮತಿಸಬಹುದೇ? ಬೇಡವೇ? ಎನ್ನುವುದರ ಕುರಿತು ನಿಮ್ಮ ನಿಲುವು ಏನು?

ಅ.ಜ: ಸರಕಾರಿ ಆದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ ಅದನ್ನು ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಬಿಡಲಾಗಿದೆ. 

ಸಿ.ಜೆ: ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಿಜಾಬ್‌ ಅನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿದರೆ ನಿಮಗೆ ಏನಾದರೂ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳಿವೆಯೇ?

 

‘ವಾರ್ತಾ ಭಾರತಿ’ ನಿಮಗೆ ಆಪ್ತವೇ ? ಇದರ ಸುದ್ದಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಚಾರಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ತಲುಪುತ್ತಿರಬೇಕೇ? 

ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಇಲ್ಲಿ  ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ

The views expressed in comments published on www.varthabharati.in are those of the comment writers alone. They do not represent the views or opinions of varthabharati.in or its staff, nor do they represent the views or opinions of  Vartha Bharati Group, or any entity of, or affiliated with, Vartha Bharati Group. varthabharati.in reserves the right to take any or all comments down at any time.
 

Refrain from posting comments that are obscene, defamatory or inflammatory, and do not indulge in personal attacks, name calling or inciting hatred against any community. It is obligatory on www.varthabharati.in to provide the IP address and other details of senders of such comments, to the authority concerned upon request. 

Help us delete comments that do not follow these guidelines by informing us (vbwebdesk@gmail.com). Let's work together to keep the conversation civil. 

www.varthabharati.in ನ ಕಮೆಂಟ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಆ ಕಮೆಂಟ್ ಬರೆದವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮಾತ್ರ. ಅವು  www.varthabharati.in ನ ಅಥವಾ ಅದರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ, ಅಥವಾ 'ವಾರ್ತಾ ಭಾರತಿ' ಬಳಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಯಾರದ್ದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಲ್ಲ. ಈ ಕಮೆಂಟ್ ಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಹಕ್ಕನ್ನು  ' ವಾರ್ತಾ ಭಾರತಿ' ಕಾದಿರಿಸಿದೆ. 

ಅಶ್ಲೀಲ, ಮಾನಹಾನಿಕರ ಅಥವಾ ಪ್ರಚೋದನಕಾರಿ ಕಮೆಂಟ್ ಗಳನ್ನು ಹಾಗು ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಂಸ್ಥೆ , ಸಮುದಾಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹಿಂಸೆ ಪ್ರಚೋದಿಸುವಂತಹ ಕಮೆಂಟ್ ಗಳನ್ನು ಹಾಕಬೇಡಿ. ಅಂತಹ ಕಮೆಂಟ್ ಹಾಕಿದವರ ಐಪಿ ಅಡ್ರೆಸ್ ಹಾಗು ಇತರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೇಳಿದಾಗ  ನೀಡುವುದು 'ವಾರ್ತಾ ಭಾರತಿ' ಗೆ ಕಡ್ದಾ ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಆ ರೀತಿಯ ಯಾವುದೇ ಕಮೆಂಟ್ ಗಳು ಕಂಡು ಬಂದಲ್ಲಿ ಕೂಡಲೇ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ (vbwebdesk@gmail.com) ಅದನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಲು ನೇರವಾಗಿ. ಆರೋಗ್ಯಕರ ಚರ್ಚೆಗೆ ಸಹಕರಿಸಿ.

ಇಂದು ಹೆಚ್ಚು ಓದಿದ್ದು


Back to Top