ಕಳೆದ 10 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಉದ್ಯೋಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗಿದೆ?

ಕಳೆದ ವಾರವಷ್ಟೇ ಕೇಂದ್ರದ ಬಿಜೆಪಿ ನೇತೃತ್ವದ NDA ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಸುದೀರ್ಘ ಅವಧಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರಧಾನಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿರುವುದನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಯುವಜನರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಅಸಮಾಧಾನ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸುದ್ದಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನ ಭ್ರಮನಿರಸನದಿಂದಾಗಿ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಚಳವಳಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಾಗಲಿ, ಅಥವಾ ಶಾಲಾ ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಲೋಪದೋಷಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು 18 ವರ್ಷದ ಯುವಕರು ಸರ್ಕಾರಿ ಟೆಂಡರ್ಗಳನ್ನು ಜಾಲಾಡುತ್ತಿರುವುದಾಗಲಿ, ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಗಮನವು ಈಗ ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳಿಂದ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಡೆಗೆ ಸರಿದಿದೆ.

ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕ ಮೊಕೊಕೊಮಾ ಮೊಖೊನೊವಾನಾ ಹೇಳಿದಂತೆ, “ಒಂದು ವೇಳೆ ಸ್ವರ್ಗ ಎಂಬುದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಸ್ವರ್ಗವೇ ಉದ್ಯೋಗ, ನರಕವೇ ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಮತ್ತು ಜೀವನ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನ.” ಈ ಸಾಲುಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕರ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.

The Indian Express ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕುರಿತು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ವರದಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಉದ್ಯೋಗದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೇಗೆ?

ಮೊದಲಿಗೆ ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಏನಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡೋಣ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಡೇಟಾಗಳು ಬೇಕು. ಈ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ‘ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಮಾನಿಟರಿಂಗ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕಾನಮಿ’ (CMIE) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಉದ್ಯೋಗ ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, CMIE ಡೇಟಾ 2016ರಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಸತತವಾದ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಹೋಲಿಸಬಹುದಾದ ಡೇಟಾ ಸರಣಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಭಾರತದ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಚಿವಾಲಯ (MoSPI) ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅಧಿಕೃತ ಡೇಟಾ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ.

2011–12ರವರೆಗೆ ಸಚಿವಾಲಯವು ಉದ್ಯೋಗ–ನಿರುದ್ಯೋಗ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ 2017–18ರಲ್ಲಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಬದಲಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ‘ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲ ಸಮೀಕ್ಷೆ’ (PLFS)ಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. 2017–18ರ ಮೊದಲ PLFS ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲೇ ದೇಶದ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರವು 45 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೇ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಿರುವುದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಆದರೆ 2019ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವೇ ಇದರ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ವಿಧಾನ ದೋಷಪೂರಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ್ದರಿಂದ ಇದು ತನ್ನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಬಳಿಕ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ನಂತರ ಸರ್ಕಾರ ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು.

ಬಳಿಕ 2025ರಿಂದ PLFS ನ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಹಿಂದೆ ಜುಲೈನಿಂದ ಜೂನ್ ವರೆಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ, ಜನವರಿಯಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ವರೆಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ PLFSನ ಸಮೀಕ್ಷಾ ವಿಧಾನದಲ್ಲೂ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಹೀಗಾಗಿ, CMIE ಮತ್ತು ಸಚಿವಾಲಯದ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳ ವಿಧಾನಗಳು ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಕಳೆದ ದಶಕದ ಉದ್ಯೋಗ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ, ಹೋಲಿಸಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ವರದಿಯಲ್ಲಿ CMIE ಡೇಟಾವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.

ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳ ಕುರಿತು ಒಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಅಗತ್ಯ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ‘ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ’ದ ಮೇಲಷ್ಟೇ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಭಾರತದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾದ ‘ಉದ್ಯೋಗ ದರ’ವೇ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ.

ಒಂದು ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 100 ಎಂದು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಈ 100 ಜನರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 60 ಜನರು ಮಾತ್ರ 15 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟವರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳಿ. ಈ 60 ಜನರು ಆ ದೇಶದ ದುಡಿಯುವ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ 60 ಜನರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 50 ಜನರು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸೋಣ. ಉಳಿದ 10 ಜನರಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ 22 ವರ್ಷದ ಯುವಕ ಅಥವಾ ಕೆಲಸ ಸಿಗದೆ ಬೇಸತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಹುಡುಕುವುದನ್ನೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿರುವ 30 ವರ್ಷದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇರಬಹುದು. ಈ 50 ಜನರು ಆ ದೇಶದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಈಗ, ಡೇಟಾವು ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರವು ಶೇಕಡಾ 10ರಷ್ಟಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದಾಗ, ಅದರರ್ಥ ಕೇವಲ 10 ಜನರು ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರವನ್ನು ಒಟ್ಟು ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲದ ಪಾಲಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಶೇಕಡಾ 10ರಷ್ಟು ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ ಎಂದರೆ 50ರ ಶೇಕಡಾ 10ರಷ್ಟು, ಅಂದರೆ ಕೆಲಸ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಿಗದೇ ಇರುವ 5 ಜನರು ಎಂದರ್ಥ.

ಈಗ ಮತ್ತೊಂದು ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಕೆಲಸ ಸಿಗದೆ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನದ ನಂತರ ಬೇಸತ್ತ ಆ ಐದು ನಿರುದ್ಯೋಗಿ ಯುವಕರು ಉದ್ಯೋಗ ಹುಡುಕುವುದನ್ನೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಸುಮ್ಮನೆ ಕೂರಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ದುಡಿಯುವ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 60ರಷ್ಟೇ ಇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲವು 50ರಿಂದ 45ಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಆ ಐದು ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳು ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲದಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದ ತಕ್ಷಣ ದೇಶದ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರವು ಶೇಕಡಾ 0ಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲಸ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ 45 ಜನರಿಗೂ ಈಗಾಗಲೇ ಕೆಲಸ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರವು ಶೇಕಡಾ 10ರಿಂದ ಶೇಕಡಾ 0ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದು ಉದ್ಯೋಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ನಿಜವಾದ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಗುತ್ತಿರುವುದು ಕೂಡ ಇದೇ. ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲದ ಗಾತ್ರವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ಮುಂದುವರಿದ ದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ದರವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಏರಿಳಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.

ಇದು ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ನಿಜವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈಗ ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾದ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಒಂದು ವೇಳೆ ದುಡಿಯುವ ವಯಸ್ಸಿನ ಆ ಎಲ್ಲಾ 60 ಜನರೂ ಕೆಲಸ ಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರೆ, ಅಂದರೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲವು ದುಡಿಯುವ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಮನಾದರೆ, ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರವು ದಿಢೀರನೆ ಏರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಈಗ ಒಟ್ಟು 60 ಜನರಲ್ಲಿ 15 ಜನರಿಗೆ ಕೆಲಸ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರವು ಶೇಕಡಾ 25ಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ.

ಇದಕ್ಕೆ ಇರುವ ಒಂದು ಪರಿಹಾರವೆಂದರೆ ‘ಉದ್ಯೋಗ ದರ’ವನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು. ಇದು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಒಟ್ಟು ದುಡಿಯುವ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಹೊಂದಿರುವ ಜನರ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಉದ್ಯೋಗ ದರವು ಆಯಾ ವಯೋಮಾನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರಿಗೆ ಕೆಲಸ ಸಿಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯೋಗ ದರವು ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲದ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಾಗುವ ಏರಿಳಿತಗಳಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ಗೊಂದಲವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಉದ್ಯೋಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹೇಗಿದೆ?

2016–17 ಮತ್ತು 2025–26ರ ನಡುವಿನ ದೇಶದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಉದ್ಯೋಗ ದರವನ್ನು ನೋಡೋಣ. 2016–17ರಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುವ ವಯಸ್ಸಿನ (15 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ) ಜನರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಹೊಂದಿದ್ದವರ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇಕಡಾ 42.7ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಇದು 2026ರ ಮಾರ್ಚ್ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಶೇಕಡಾ 38.7ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ.

CMIE ಪ್ರಕಾರ, 2016–17ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 40.6 ಕೋಟಿ ಭಾರತೀಯರು ಕೆಲಸ ಹೊಂದಿದ್ದರು. 2025–26ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ 43.8 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿದೆ. ಆದರೆ ಈ 3.2 ಕೋಟಿಯ ಏರಿಕೆಯು ಸಾಕಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟಾರೆ ದುಡಿಯುವ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಇದಕ್ಕಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಕದ ಹಿಂದಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇಂದು ಉದ್ಯೋಗ ದರವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.

ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಉದ್ಯೋಗ ದರವು ಶೇಕಡಾ 70.5ರಿಂದ ಶೇಕಡಾ 64.8ಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದ್ದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರ ಉದ್ಯೋಗ ದರವು ಶೇಕಡಾ 11.8ರಿಂದ ಶೇಕಡಾ 9.4ಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದೆ.

ವಯೋಮಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಉದ್ಯೋಗ ದರದಲ್ಲಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳೇನು?

ಕೇವಲ ಎರಡು ವಯೋಮಾನದವರನ್ನು (25ರಿಂದ 29 ವರ್ಷ ಮತ್ತು 55ರಿಂದ 59 ವರ್ಷ) ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ವಯೋಮಾನದವರಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ದರವು ಕುಸಿದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಉದ್ಯೋಗ ದರದಲ್ಲಾದ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕಿಂತ ಕುಸಿತದ ಪ್ರಮಾಣವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಟ್ಟಾರೆ ಉದ್ಯೋಗ ದರದ ಕುಸಿತವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಶಿಕ್ಷಣವು ಉದ್ಯೋಗದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆಯೇ?

ವಿವಿಧ ಹಂತದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ದರವು ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗದ ಜನರಲ್ಲೂ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿಗಿಂತ ಈಗ ಉದ್ಯೋಗ ದರ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೇವಲ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದವರಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ದರವು ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಪದವೀಧರರಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ದರದ ಕುಸಿತದ ಪ್ರಮಾಣ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 2016–17ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಪದವೀಧರರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 51ರಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಕೆಲಸವಿತ್ತು. 2025–26ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಪ್ರಮಾಣ ಕುಸಿದಿದೆಯಾದರೂ, ಅದು ಶೇಕಡಾ 49ರಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ.

ಧರ್ಮವು ಉದ್ಯೋಗದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆಯೇ?

ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಧರ್ಮಗಳ ಉದ್ಯೋಗ ದರದ ಡೇಟಾವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದವರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ಧರ್ಮದವರಲ್ಲೂ ಉದ್ಯೋಗ ದರದ ಕುಸಿತ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಒಂದು ದಶಕದ ಹಿಂದೆ, ದುಡಿಯುವ ವಯಸ್ಸಿನ ಶೇಕಡಾ 43ರಷ್ಟು ಹಿಂದೂಗಳು ಉದ್ಯೋಗ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ಈಗ ಶೇಕಡಾ 39ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಮತ್ತು ಸಿಖ್ಖರ ಉದ್ಯೋಗ ದರವು ಶೇಕಡಾ 37ಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದೆ.

ಜಾತಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆಯೇ?

ಇಲ್ಲಿರುವ ಕೋಷ್ಟಕವು ವಿವಿಧ ಜಾತಿ ಗುಂಪುಗಳ ಡೇಟಾವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಮಧ್ಯಂತರ ಜಾತಿಗಳು’ ಎಂಬ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಮರಾಠರು, ಜಾಟರು, ಗುಜ್ಜರರು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಇವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಬಿಸಿ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಡೇಟಾದ ಪ್ರಕಾರ, 2016–17ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 2025–26ರ ವೇಳೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಜಾತಿ ಸಮುದಾಯದವರೂ ಸಹ ಉದ್ಯೋಗ ದರದ ಕುಸಿತದ ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಹೊರತಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಉದ್ಯೋಗ ದರದ ಈ ಡೇಟಾವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, 2020 ಮತ್ತು 2021ರ ಭಾರೀ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ವಿವಿಧ ವರ್ಗದ ಜನರಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಶಕದ ಹಿಂದಿಗಿಂತ ಈಗ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕೆಲಸ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನಿರುದ್ಯೋಗ ಎಂಬುದು ಇಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ-ಧರ್ಮಗಳ ಭೇದವಿಲ್ಲದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಇಡೀ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರವನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಯಶಸ್ಸಿನ ಏಕೈಕ ಮಾನದಂಡವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಈ ವಾದ ಸರಿಯೂ ಹೌದು. ಏಕೆಂದರೆ ಒಟ್ಟು ಆಂತರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನದ (ಜಿಡಿಪಿ) ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಎಲ್ಲಾ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಒಟ್ಟು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದಂತಹ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಮಾನದಂಡಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಜಿಡಿಪಿಯ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೇ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಷರತ್ತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ, ಸ್ವತಃ ಭಾರತದ ಉದಾಹರಣೆಯೇ ತೋರಿಸುವಂತೆ, ಜಿಡಿಪಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದ ಷರತ್ತಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ದೇಶದ ಸರ್ವತೋಮುಖ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಅದು ಒಂದೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

‘ಇಂಡಿಯಾ ಈಸ್ ಬ್ರೋಕನ್’ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದ ಅಶೋಕ ಮೋದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು, ಭಾರತವು ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯೇ ನಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆಯಾಗದ ಹೊರತು, ದೇಶವು ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತಹ ನೀತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ನೀತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಬದಲು ಕೇವಲ ಜಿಡಿಪಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ ರೂಪಿತವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಪ್ರಣಬ್ ಸೇನ್ ಮತ್ತು ರವಿ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಅವರಂತಹ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಬೇಕಿರುವ ಜಾಗದಲ್ಲೇ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮಾದರಿಯು ವಿಫಲವಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದೆ. ಅದೆಂದರೆ, ಒಟ್ಟಾರೆ ಜಿಡಿಪಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಜನರ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.

ಇದು ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ಅವರ 12 ವರ್ಷಗಳ ಆಡಳಿತಾವಧಿಗಿಂತ ಮುಂಚಿನಿಂದಲೂ ಇರುವ ಟೀಕೆಯಾಗಿದೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹಲವು ರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹದಗೆಟ್ಟಿದೆ.

ಇವೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ, ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವು ದೇಶಗಳು ಸಂಕುಚಿತ ಮನೋಭಾವ ತಳೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಲಸೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ಲಾಭ-ನಷ್ಟದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಷ್ಟೇ ನೋಡುತ್ತಿರುವುದು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳಿಸಿದೆ.

ಬ್ರಿಟನ್ನ ‘ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್’, ಟ್ರಂಪ್ ಅವರ ಸುಂಕದ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತವೂ ಸುಂಕದ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವುದು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಗ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದು ‘ಸ್ವದೇಶಿ’ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಜಗತ್ತು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು, ತನ್ನ ಮುಂದೆ ದೊಡ್ಡ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಭಾರತದಂತಹ ದೇಶಗಳಿಗೆ ತೀವ್ರ ಹೊಡೆತ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಇದರೊಂದಿಗೆ, AI ಭೀತಿಯು ಭಾರತೀಯರ ಉದ್ಯೋಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. ದೇಶದ ಒಳಗಿನ ಅಸಮತೋಲಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮಾದರಿ, ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಕುಂಠಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಜಾಗತೀಕರಣ ಮತ್ತು AI ಭೀತಿ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಭಾರತದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಠಿಣಗೊಳಿಸಿವೆ.