ಜಿಗುಟಾದ ಬೆಲೆಗಳು, ಕುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ತಾಳ್ಮೆ

ಹಣದುಬ್ಬರ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿದಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಹಣದುಬ್ಬರ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆ ಏಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ? ತರಕಾರಿ, ಹಾಲು, ಬೇಳೆ, ಹೋಟೆಲ್ ಊಟ, ಬಾಡಿಗೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಸಾರಿಗೆ-ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲದರ ಖರ್ಚು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಯೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸಂಬಳದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಏರಿಕೆ ಕಂಡರೂ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹಣ ಉಳಿಯದಿರುವ ಅನುಭವ ಅನೇಕರದ್ದು. ಹಾಗಾದರೆ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಹೇಳುವ ಹಣದುಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬ ಅನುಭವಿಸುವ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯ ನಡುವೆ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಏಕೆ?

ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮೊದಲು ಒಂದು ಸರಳ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹಣದುಬ್ಬರ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದಲ್ಲ. ಹಣದುಬ್ಬರ ಎಂದರೆ ಬೆಲೆಗಳು ಏರುತ್ತಿರುವ ವೇಗ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಕುಟುಂಬ ಒಂದು ವಸ್ತುವಿಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ರೂ. 100 ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದುಕೊಳ್ಳಿ. ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯಿಂದ ಅದೇ ವಸ್ತುವಿಗೆ ರೂ. 110 ಖರ್ಚಾಗಬಹುದು. ನಂತರ ಹಣದುಬ್ಬರದ ದರ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ ಆ ವಸ್ತುವಿನ ಬೆಲೆ ರೂ. 110ರಿಂದ ರೂ. 100ಕ್ಕೆ ಮರಳಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ. ಅದು ರೂ. 110ರಲ್ಲೇ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅಂದರೆ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯ ವೇಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಈಗಾಗಲೇ ಏರಿರುವ ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಣದುಬ್ಬರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.

2026ರಲ್ಲಿ ಹಣದುಬ್ಬರದ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಬೆಲೆಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ಕುಟುಂಬದ ಮಾಸಿಕ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲು ಮೀಸಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಕ್ಕಿ, ಬೇಳೆ, ತರಕಾರಿ, ಹಣ್ಣು, ಹಾಲು, ಮೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಇತರ ದಿನಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಕುಟುಂಬದ ಖರ್ಚಿನ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಈರುಳ್ಳಿ ಬೆಲೆ ಏರಿದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಕೇವಲ ಈರುಳ್ಳಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸುವಾಗ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮನೆಯ ಒಟ್ಟು ಆಹಾರ ಬಜೆಟ್ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿ ಬೆಲೆಗಳು ಏರಿದಾಗ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ತಯಾರಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವೆಚ್ಚವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು. ನಂತರ ಆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವೆಚ್ಚದ ಒಂದು ಭಾಗ ಗ್ರಾಹಕರ ಮೇಲೆ ಬೀಳಬಹುದು.

ಆಹಾರ ಬೆಲೆಗಳು ಏಕೆ ಇಷ್ಟು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಸರಳ ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಕೃಷಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಬಂದರೂ ಸಮಸ್ಯೆ, ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಬಂದರೂ ಸಮಸ್ಯೆ. ಅತಿಯಾದ ಬಿಸಿಲು, ಪ್ರವಾಹ, ಬರ, ಬೆಳೆ ರೋಗ ಅಥವಾ ಕೀಟಗಳ ದಾಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಉತ್ಪಾದನೆ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬರುವ ಸರಕು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಡಿಕೆ ಅದೇ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಬೆಲೆ ಏರಬಹುದು. ನಂತರ ಬೆಳೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಿಸಿದರೂ ಬೆಲೆ ಹಿಂದಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಕ್ಷಣ ಮರಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಿಲ್ಲ.

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಆಹಾರವು ರೈತನ ಹೊಲದಿಂದ ಗ್ರಾಹಕರ ಅಡುಗೆಮನೆಯವರೆಗೆ ತಲುಪುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಹಲವು ಹಂತಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ. ರೈತನಿಂದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಗೋದಾಮಿಗೆ, ನಂತರ ಅಂಗಡಿಗೆ-ಪ್ರತೀ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಸಾರಿಗೆ, ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಇತರ ವೆಚ್ಚಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಈ ವೆಚ್ಚಗಳಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆ ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗಬಹುದು.

ಇಲ್ಲಿ ಇಂಧನದ ಬೆಲೆಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಮತ್ತು ಡೀಸೆಲ್ ಬೆಲೆಗಳು ಕೇವಲ ವಾಹನ ಮಾಲಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯವಲ್ಲ. ಸರಕು ಸಾಗಿಸಲು ಇಂಧನ ಬೇಕು. ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ನಡೆಯಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಶಕ್ತಿ ಬೇಕು. ತಯಾರಾದ ವಸ್ತು ಅಂಗಡಿಗೆ ಬರಲು ಮತ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಬೇಕು. ಹೀಗಾಗಿ ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಅನೇಕ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಆದರೆ 2026ರ ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ಕೇವಲ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಇಂಧನದಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸೇವೆಗಳ ಬೆಲೆಗಳೂ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಆದರೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿವೆ. ಶಾಲಾ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜು ಶುಲ್ಕ, ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ವೆಚ್ಚ, ಮನೆ ಬಾಡಿಗೆ, ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳ ದರ, ಸೌಂದರ್ಯ ಸೇವೆಗಳು, ದುರಸ್ತಿ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸೇವೆಗಳ ಬೆಲೆಗಳು ಒಮ್ಮೆ ಏರಿದ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಷ್ಟ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವೆಚ್ಚಗಳು. ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಸಂಬಳ, ಬಾಡಿಗೆ, ವಿದ್ಯುತ್, ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಇತರ ವೆಚ್ಚಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಸೇವೆಯ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ.

ಇದನ್ನೇ ಸರಳ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಜಿಗುಟಾದ ಬೆಲೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಬೆಲೆಗಳು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಸುಲಭವಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬರುವುದು ಕಷ್ಟ. ಹೀಗಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕನಿಗೆ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ ಮುಗಿದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅನುಭವ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.

ಜಾಗತಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೂ ಭಾರತದ ಬೆಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಭಾರತವು ಇಂದು ಜಗತ್ತಿನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಳವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ, ಕೆಲವು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳು, ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು. ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಅಡಚಣೆಗಳು, ಯುದ್ಧಗಳು, ಸಾಗಣೆ ವೆಚ್ಚದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕೂಡ ದೇಶೀಯ ಬೆಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.

ರೂಪಾಯಿ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್ ನಡುವಿನ ವಿನಿಮಯ ದರವೂ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತ ಆಮದು ಮಾಡುವ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಡಾಲರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಪಾವತಿಸಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಂದರೆ, ಆಮದು ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು. ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಭಾರತೀಯ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚವೂ ಹೆಚ್ಚಬಹುದು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗಬಹುದು.

ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಜನರ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಖರ್ಚಿನ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ. ಬೆಲೆಗಳು ಏರುತ್ತಿರುವಾಗ ಸಂಬಳವೂ ಅದೇ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಏರದಿದ್ದರೆ ಜನರ ನಿಜವಾದ ಖರೀದಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ರೂ. 50,000 ಸಂಬಳ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾಸಿಕ ಖರ್ಚು ರೂ. 35,000 ಇದ್ದಾಗ ಉಳಿಯುವ ಹಣ ರೂ. 15,000. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಸಂಬಳ ರೂ. 55,000ಕ್ಕೆ ಏರಿದರೂ ಖರ್ಚು ರೂ. 45,000ಕ್ಕೆ ಏರಿದರೆ ಉಳಿಯುವ ಹಣ ರೂ. 10,000 ಮಾತ್ರ. ಸಂಬಳ ಹೆಚ್ಚಾದರೂ ಜೀವನ ಸುಲಭವಾಗಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಹಣದುಬ್ಬರದ ನಿಜವಾದ ನೋವು.

ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗೂ, ಸರಕಾರಕ್ಕೂ ಇದೆ. ಬಡ್ಡಿದರಗಳು, ಹಣದ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಾಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು. ಆದರೆ ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು. ಬಡ್ಡಿದರ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರಿಂದ ಟೊಮ್ಯಾಟೊ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ. ಬಡ್ಡಿದರ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮಳೆ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಹಾರ ಅಥವಾ ಪೂರೈಕೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಸಾರಿಗೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು ಕೂಡ ಅಗತ್ಯ.

ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಹಣದುಬ್ಬರದ ನಿಜವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೇವಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ನೋಡುವುದು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕುಟುಂಬದ ಒಟ್ಟು ಜೀವನ ವೆಚ್ಚ, ಆದಾಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಉಳಿಯುವ ಹಣವನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು. ಜನರಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹಣದುಬ್ಬರ ಎಷ್ಟು? ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ನನ್ನ ಆದಾಯದಿಂದ ನಾನು ಹಿಂದಿನಷ್ಟು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಬಹುದೇ? ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ 2026ರ ಸವಾಲು ಕೇವಲ ಹಣದುಬ್ಬರದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದಲ್ಲ. ಜನರ ಖರೀದಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ. ಬೆಲೆಗಳು ಒಮ್ಮೆ ಏರಿದ ನಂತರ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ಬರದಿದ್ದರೆ, ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯ ಗುರಿ ಕೇವಲ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯ ವೇಗವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದಾಗಿರಬಾರದು; ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವುದು, ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಜನರ ಆದಾಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವುದೂ ಆಗಿರಬೇಕು.

ಏಕೆಂದರೆ ಹಣದುಬ್ಬರದ ನಿಜವಾದ ಕಥೆ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಖಾಲಿಯಾಗುವ ಮನೆಯ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಉಳಿತಾಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಲೆಗಳು ಜಿಗುಟಾಗಿರುವಾಗ ಜನರ ತಾಳ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕುಗ್ಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.