ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ 2026: ಮಹತ್ವದ ಯೋಜನೆಗಳೇನು? ಯಾವ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಏನೇನು ಸಿಕ್ಕಿದೆ?

ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವೆ ನಿರ್ಮಲಾ ಸೀತಾರಾಮನ್ ಇಂದು (ಫೆ. 01) 2026–27ನೇ ಸಾಲಿನ ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು 1 ಗಂಟೆ 25 ನಿಮಿಷಗಳ ಬಜೆಟ್ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವೆ ಹಲವಾರು ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

► ಬಜೆಟ್ ಭಾಷಣದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು

► ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ

2026–27ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ದರಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಲ್ಯಾಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವೆ ಘೋಷಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿದಾರರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ತೆರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಕೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 31ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 31ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಐಟಿಆರ್–1 ಸಲ್ಲಿಸುವ 50 ಲಕ್ಷ ರೂ.ವರೆಗೆ ಆದಾಯ ಗಳಿಸುವ ಸಂಬಳದಾರರು ಮತ್ತು ಪಿಂಚಣಿದಾರರಿಗೆ, ಹಾಗೂ ಐಟಿಆರ್–2 ಸಲ್ಲಿಸುವ (ಐಟಿಆರ್–1 ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರದ) ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಅವಿಭಜಿತ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಜುಲೈ 31ರವರೆಗೆ ಗಡುವು ಇರುತ್ತದೆ.

1961ರ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸುವ 2025ರ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯ್ದೆ ಏಪ್ರಿಲ್ 1ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿದೆ. ಈ ಕಾನೂನನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.

► ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ

2026–27ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದ (ಜಿಡಿಪಿ) 4.3% ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು 2025–26ರ ಬಜೆಟ್ ಅಂದಾಜಿನ 4.4%ಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಖರ್ಚು ಅದು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಆದಾಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

► ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಲ

ಮುಂದಿನ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಾಲ–ಜಿಡಿಪಿ ಅನುಪಾತ 55.6% ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು 2025–26ರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಅಂದಾಜಿನ 56.1%ಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ.

► ವೆಚ್ಚ

2026–27ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚ 53.5 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ. ಆಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಈ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ನಿವ್ವಳ ತೆರಿಗೆ ಸ್ವೀಕೃತಿಗಳು 28.7 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ. ಆಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ ಎಂದು ವಿತ್ತ ಸಚಿವೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

► ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚ

ಪ್ರಸಕ್ತ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚವನ್ನು 11.2 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳಿಂದ 12.2 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಸ್ತೆಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಂತಹ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಖರ್ಚು ಮಾಡುವ ಹಣವೇ ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಡಂಕುನಿ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್‌ ನ ಸೂರತ್ ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಹೊಸ ಮೀಸಲಾದ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಕಾರಿಡಾರ್‌, 20 ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳ ನಡುವೆ ಏಳು ಹೈಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

► ರೈಲ್ವೆ

2026–27ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ರೈಲ್ವೆ ಸಚಿವಾಲಯಕ್ಕೆ 2.9 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ. ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. 2025–26ರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಅಂದಾಜು 2.6 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ. ಆಗಿತ್ತು.

► ವಿಬಿ–ಜಿ ರಾಮ್ ಜಿ ಯೋಜನೆ

ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ–ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯ ಮಿಷನ್ ಗ್ರಾಮೀಣ (ವಿಬಿ–ಜಿ ರಾಮ್ ಜಿ) ಯೋಜನೆಗಾಗಿ 95,691 ಕೋಟಿ ರೂ. ಅನುದಾನ ನೀಡಿದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ನಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ವಿಬಿ–ಜಿ ರಾಮ್ ಜಿ ಕಾಯ್ದೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

► ಗ್ರಾಮ ಸ್ವರಾಜ್

ಖಾದಿ, ಕೈಮಗ್ಗ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ‘ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಗ್ರಾಮ ಸ್ವರಾಜ್’ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್‌ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲಿದೆ. ತರಬೇತಿ, ಕೌಶಲ್ಯ, ಗುಣಮಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು ಸಹಕಾರಿ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

► ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ

ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಪಾಯ ಖಾತರಿ ನಿಧಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುವುದು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶ್ರೇಣಿ–II ಮತ್ತು ಶ್ರೇಣಿ–III ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

► ಶಿಕ್ಷಣ

ಉದಾರೀಕೃತ ಹಣ ರವಾನೆ ಯೋಜನೆ (LRS) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಮೂಲದಲ್ಲೇ ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹ (TCS) ದರವನ್ನು ಶೇಕಡಾ 5ರಿಂದ ಶೇಕಡಾ 2ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ವಿದೇಶಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದೆ. LRS ಯೋಜನೆಯಡಿ ಪ್ರತಿ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 2,50,000 ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್‌ ವರೆಗೆ ರವಾನೆ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿ ಇದೆ.

ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇತರ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ TCS ದರ ಶೇಕಡಾ 20ರಲ್ಲೇ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.

► ತೆರಿಗೆ ರಜೆ

ಭಾರತೀಯ ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್‌ ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ವಿದೇಶಿ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಗೆ 2047ರವರೆಗೆ ತೆರಿಗೆ ರಜೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ಕಂಪೆನಿಗಳು ಭಾರತೀಯ ಮರುಮಾರಾಟಗಾರರ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

► ಹೈಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು ಕಾರಿಡಾರ್

ಮುಂಬೈ–ಪುಣೆ, ಹೈದರಾಬಾದ್–ಪುಣೆ, ಹೈದರಾಬಾದ್–ಬೆಂಗಳೂರು, ಹೈದರಾಬಾದ್–ಚೆನ್ನೈ, ಬೆಂಗಳೂರು–ಚೆನ್ನೈ, ದೆಹಲಿ–ವಾರಣಾಸಿ ಹಾಗೂ ವಾರಣಾಸಿ–ಸಿಲಿಗುರಿ ನಡುವೆ ಹೈಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುವುದು. ಅಹಮದಾಬಾದ್–ಮುಂಬೈ ಕಾರಿಡಾರ್ ಕಾಮಗಾರಿ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ.

► ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ

ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಿಕ್ಕಿಂ ಸೇರಿದಂತೆ ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ. ಲೋಥಾಲ್, ಧೋಲವಿರ, ರಾಖಿಗಢಿ, ಸಾರನಾಥ, ಹಸ್ತಿನಾಪುರ ಮತ್ತು ಲೇಹ್ ಅರಮನೆ ಸೇರಿ 15 ಪುರಾತತ್ವ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುವುದು. ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಉತ್ತರಾಖಂಡ ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು–ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಚಾರಣ ಹಾದಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ.

► ಔಷಧ ಮತ್ತು ಬಯೋಫಾರ್ಮಾ

ಮುಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬಯೋಫಾರ್ಮಾ ಶಕ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ 10,000 ಕೋಟಿ ರೂ. ಮೀಸಲು. ಮೂರು ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಔಷಧ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (NIPER) ಹಾಗೂ 1,000 ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಪ್ರಯೋಗ ತಾಣಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾಲ ಸ್ಥಾಪನೆ.

► ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ

ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೋ ಹೂಡಿಕೆ ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಈಕ್ವಿಟಿ ಹೂಡಿಕೆ ಅವಕಾಶ. ಕನಿಷ್ಠ ಪರ್ಯಾಯ ತೆರಿಗೆ (MAT) ವಿನಾಯಿತಿ ಹಾಗೂ ಆರು ತಿಂಗಳ ವಿದೇಶಿ ಆಸ್ತಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಯೋಜನೆ.

► ಐದು ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಟೌನ್

ಕೈಗಾರಿಕಾ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸಮೀಪ ಐದು ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಟೌನ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ.

► ಆರೆಂಜ್ ಎಕಾನಮಿ

15,000 ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು 500 ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಅನಿಮೇಷನ್, ವಿಶ್ಯುವಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್, ಗೇಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕಾಮಿಕ್ಸ್ (AVGC) ಲ್ಯಾಬ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ.

► ಕ್ರೀಡೆ

ಖೇಲೋ ಇಂಡಿಯಾ ಮಿಷನ್ ಪ್ರಾರಂಭ.

► ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆ

ಕಾರ್ಬನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್ ಯುಟಿಲೈಸೇಶನ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ (CCUS) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಮುಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 20,000 ಕೋಟಿ ರೂ. ವೆಚ್ಚ.

► ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ

ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಪರರ ಸಂಖ್ಯೆ 20,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಳ; ಖಾಸಗಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸಾಲ–ಆಧಾರಿತ ಬಂಡವಾಳ ಸಬ್ಸಿಡಿ ಯೋಜನೆ.

► ಯಾವ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಏನೇನು ಸಿಕ್ಕಿದೆ?

ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಗಳು

• ಒಡಿಶಾ, ಕೇರಳ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ತಮಿಳುನಾಡು: ಅಪರೂಪದ ಭೂ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ

• ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ: ದುರ್ಗಾಪುರವನ್ನು ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರಿಡಾರ್‌ನೊಳಗೆ ಸಂಯೋಜಿತ ನೋಡ್ ಆಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು

• ಗುಜರಾತ್: ಜಾಮ್‌ನಗರದಲ್ಲಿರುವ WHO ಗ್ಲೋಬಲ್ ಟ್ರೆಡಿಷನಲ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಆಧುನೀಕರಣ

• ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶ: ಹೊಸ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಡಿಸೈನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ

ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ

• ಹೈಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ

• ಒಡಿಶಾ: 20 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ

• ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರ: ಒಳನಾಡು ಹಡಗು ದುರಸ್ತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು

ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ

• ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಉತ್ತರಾಖಂಡ, ಜಮ್ಮು–ಕಾಶ್ಮೀರ: ಪರ್ವತ ಹಾದಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

• ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು: ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣಾ ಹಾದಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

• ಒಡಿಶಾ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಕೇರಳ: ಆಮೆ ಹಾದಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

• ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳು: ಬೌದ್ಧ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ