ಇರಾನ್ ತೈಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ವಾಪಸ್: ಆದರೂ ಭಾರತೀಯ ರಿಫೈನರಿಗಳು ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕುತ್ತಿರುವುದೇಕೆ?

ಇರಾನ್‌ ನ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ಸ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ, ವಿತರಣೆ ಹಾಗೂ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವಂತೆ ಅಮೆರಿಕದ ಹಣಕಾಸು ಇಲಾಖೆಯು ಸೋಮವಾರ (ಜೂನ್ 22ರಂದು) ಆಗಸ್ಟ್ 21ರವರೆಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಇರಾನ್ ಬಂದರುಗಳ ಮೇಲಿದ್ದ ತನ್ನ ನೌಕಾ ದಿಗ್ಬಂಧನವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿಯೂ ಅಮೆರಿಕ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದೆ. ಇಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೇವಲ ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಫ್ತಾಗುತ್ತಿದ್ದ ತನ್ನ ತೈಲವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಇರಾನ್ ಈ ಎರಡೂ ಕ್ರಮಗಳನ್ನೇ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನಂಬಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಭಾರತದ ತೈಲ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ವಲಯದ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು ಇರಾನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದು, ಈ ಅಮೆರಿಕದ ವಿನಾಯಿತಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರಾನ್ ತೈಲವನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ‘ತಾಂತ್ರಿಕ-ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ’ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. ‘ತಾಂತ್ರಿಕ-ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಾಧ್ಯತಾ ಅಧ್ಯಯನ’ ಎಂದರೆ, ಖರೀದಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿರುವ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವು ಭಾರತದ ರಿಫೈನರಿಗಳಿಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಖರೀದಿಸುವುದು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಾಗಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಲಾಭದಾಯಕವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವಾಗಿದೆ.

ಮುಂದಿನ ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಇರಾನ್ ರಿಯಾಯಿತಿ ದರದಲ್ಲಿ ತೈಲ ನೀಡಲಿದ್ದು, ಭಾರತದ ರಿಫೈನರಿಗಳು ಆ ಲಾಭವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಲವು ಬ್ಯಾರೆಲ್ ತೈಲವನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಖಚಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಸದ್ಯದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಇರಾನ್‌ನಿಂದ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೈಲವನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಲ್ಲ ಎಂದು ಉದ್ಯಮದ ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಮೂಲಗಳು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ವರದಿ ಹೇಳಿದೆ.

ಇರಾನ್ ತೈಲದ ಮೇಲಿನ 60 ದಿನಗಳ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವಿನಾಯಿತಿ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ

ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ ಹಾಗೂ ಇರಾನ್ ತೈಲದ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಭಾರತೀಯ ರಿಫೈನರಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಇರಾನ್ ತೈಲ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎದುರಾಗುವ ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಪಾವತಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಸವಾಲುಗಳು ಅಮೆರಿಕದ ಈ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವಿನಾಯಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತವೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾದು ನೋಡಬೇಕಾಗಿದೆ.

"ಇರಾನ್‌ನ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಖರೀದಿಸಲು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿರುವ ರಿಫೈನರಿಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೂರು ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಸಡಿಲಿಕೆ ಎಷ್ಟು ದಿನ ಇರಬಲ್ಲದು, ತೈಲದ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಸಿಗುವ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳು, ಹಾಗೂ ಪಾವತಿ, ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್, ಶಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಣ ಪಾವತಿ ಮಾಡುವುದೇ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಅಡಚಣೆಯಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ 'ಕೆಪ್ಲರ್'ನ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಸುಮಿತ್ ರಿತೋಲಿಯಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಇರಾನ್‌ನ ತೈಲ ವಲಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಅದರ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರವೂ ಅಮೆರಿಕದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಇದು ತೈಲ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಹಣದ ಪಾವತಿ ಮತ್ತು ಸಾಗಣೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಸಿಕ್ಕ ನಂತರವೇ ಇರಾನ್ ತೈಲ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕುರಿತು ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುವುದು ಎಂದು ರಿಫೈನರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಮೆರಿಕ ವಿಧಿಸಬಹುದಾದ ಇತರ ಪರೋಕ್ಷ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಅಪಾಯದಿಂದ ಪಾರಾಗಲು, ಭಾರತೀಯ ರಿಫೈನರಿಗಳು ಅಮೆರಿಕದ ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪಗಾಗಿಸುವ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಂದ ದೂರವೇ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ.

ಅಮೆರಿಕದ ಈ ವಿನಾಯಿತಿಯು ಇರಾನ್‌ನ ತೈಲ, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ಸ್‌ಗಳ ರಫ್ತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು, ಅಲ್ಲಿನ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವಲಯದ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಗಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಇಂತಹ ಖರೀದಿಗಳಿಗೆ ಡಾಲರ್ ಮೂಲಕ ಪಾವತಿ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುವುದು ಎಂದು ವಿನಾಯಿತಿಯ ಸೂಚನೆಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಣಕಾಸು ಪಾವತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಇದು ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾದು ನೋಡಬೇಕಿದೆ.

ಅಬುಧಾಬಿಯ ಇಂಧನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ತಜ್ಞರಾದ ನಟಾಲಿಯಾ ಕಟೋನಾ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಇರಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ತೈಲ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸುವ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೈಲ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ರಿಫೈನರಿಗಳ 'ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನಿಯಮ ಪಾಲನಾ ಇಲಾಖೆ' ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

"ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ್ದರೂ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇನ್ನು ಕೂಡ ಜಟಿಲವಾಗಿದೆ. ಇರಾನ್‌ನ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಮೇಲೆ ಇಂದಿಗೂ ಭಾರೀ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನಿಯಮಿತ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ಖರೀದಿದಾರರು ಪಾವತಿ, ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತ್ಯರ್ಥದ ಔಪಚಾರಿಕತೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗ ವಿನಾಯಿತಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವುದರಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು ಇರಾನ್ ತೈಲವನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಮುಂದಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಖರೀದಿದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಯೇ ಇರಲಿದೆ" ಎಂದು ನಟಾಲಿಯಾ ಕಟೋನಾ ಹೇಳಿರುವುದಾಗಿ 'ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್' ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.

"ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ, ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಇರಾನ್ ತೈಲವನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಚೀನಾದ ರಿಫೈನರಿಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಟೆಹ್ರಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಚೀನಾದ ಕರೆನ್ಸಿ 'ಯುವಾನ್' ಮೂಲಕ ಹಣ ಪಾವತಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಆ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಭಾರತೀಯ ರಿಫೈನರಿಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಪ್ಪುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಕಟೋನಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಹಿಂದಿನ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವಿನಾಯಿತಿ ಏನನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ?

ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ನೀಡಿದ್ದ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಇರಾನ್ ತೈಲ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ವಿನಾಯಿತಿ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಖರೀದಿ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಭಾರತವು ಇರಾನ್‌ನಿಂದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಆಮದನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾದಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸುಮಾರು ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಬಿಡುವಿನ ನಂತರ, ಭಾರತೀಯ ರಿಫೈನರಿಗಳು ಕಳೆದ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರಾನ್‌ನಿಂದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರಕಟಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶನಾಲಯದ (ಡಿಜಿಸಿಐಎಸ್) ದತ್ತಾಂಶದ ಪ್ರಕಾರ, ಇರಾನ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಆಮದು ಕೇವಲ 5,30,000 ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟಿತ್ತು. ಇದು ಆ ತಿಂಗಳ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ತೈಲ ಆಮದಿನ ಕೇವಲ 3%ರಷ್ಟಾಗಿದೆ. ಹಣ ಪಾವತಿಯ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ, ಹಿಂದಿನ ವಿನಾಯಿತಿ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ದೇಶಗಳ ಖರೀದಿದಾರರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ರಿತೋಲಿಯಾ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಹಿಂದಿನ ವಿನಾಯಿತಿ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಇತರ ದೇಶಗಳಿಂದ ತೈಲ ಪೂರೈಕೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಆ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸಲು ಭಾರತಕ್ಕೆ ತೈಲದ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈಗ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ, ಯುಎಇ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಶಗಳಿಂದ ತೈಲ ಪೂರೈಕೆ ಎಂದಿನಂತೆ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಿದರೆ, ಇರಾನ್ ತೈಲದ ಮೇಲಿರುವ ಕಾನೂನು ನಿಯಮಗಳ ಪಾಲನೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಮೈಮೇಲೆ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಬಲವಾದ ಕಾರಣವಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕಟೋನಾ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

"ಮಾರ್ಚ್ 20ರಂದು ನೀಡಲಾಗಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಗಮನಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಅದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಕೇವಲ ಎರಡು ಇರಾನ್ ತೈಲ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಖರೀದಿಸಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವು ಏಪ್ರಿಲ್ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದು ತಲುಪಿದ್ದವು. ಆ ಹಳೆಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು ಜುಲೈ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಇರಾನ್ ತೈಲ ಖರೀದಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸಬಹುದು ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಅವಧಿ ಮುಗಿಯುವ ಮುನ್ನವೇ ಹಣದ ಪಾವತಿ ಮತ್ತು ತೈಲದ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯ ಉಳಿಯುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡು, ಕಂಪನಿಗಳು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ಪ್ರಮಾಣದ ತೈಲವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಕಟೋನಾ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಆಗಸ್ಟ್ 21ರ ನಂತರ ಇರಾನ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮಾಡುವ ಯಾವುದೇ ಹಣದ ಪಾವತಿಯು ಭಾರೀ ಕಾನೂನು ಅಪಾಯವನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ರಿಫೈನರಿಗಳು ಈ ಗಡುವಿನ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳವರೆಗೂ ಕಾಯುವ ಸಾಹಸಕ್ಕೆ ಕೈ ಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ದಿನಾಂಕದ ನಂತರ ಇರಾನ್ ತೈಲವನ್ನು ಮುಟ್ಟಬೇಕೇ ಬೇಡವೇ ಎಂಬುದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಈ ವಿನಾಯಿತಿ ಅವಧಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

"ಖರೀದಿದಾರರು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಗಾರರ ನಡುವಿನ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಎಷ್ಟೇ ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಮೆರಿಕದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ನೀತಿಯು ಆಗಾಗ್ಗೆ ತೀವ್ರ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದರಿಂದ ರಿಫೈನರಿಗಳು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಖರೀದಿಗೆ ಮುಂದಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಇಂದು ಇರಾನ್ ತೈಲ ನಮಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿರುವುದಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ನಾಳೆಯೂ ಈ ವ್ಯಾಪಾರ ಹೀಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ರಿಫೈನರಿಗಳಿಗೆ ಮೂಡಬೇಕಿದೆ" ಎಂದು ರಿತೋಲಿಯಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಚೀನಾ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯ ಆತಂಕ

ಹೊರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿಯ ಮೂಲಕ ತೈಲ ಸಾಗಣೆ ಎಂದಿನಂತೆ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, ಚೀನಾ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಇರಾನ್ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲದ ಪ್ರಮುಖ ಖರೀದಿದಾರನಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೂ ಮುನ್ನ, ಇರಾನ್ ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಬಹುಪಾಲು ತೈಲವನ್ನು ಚೀನಾವೇ ಖರೀದಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಚೀನಾದ ಖರೀದಿದಾರರು ಮತ್ತು ಇರಾನ್‌ನ ಮಾರಾಟಗಾರರ ನಡುವೆ ಈಗಾಗಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಬಲವಾದ ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಹಣ ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಭಾರತೀಯ ರಿಫೈನರಿಗಳು ಇರಾನ್ ತೈಲವನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಚೀನಾದ ಕಂಪನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಹುಶಃ ಇತರ ಆಸಕ್ತ ಖರೀದಿದಾರರೊಂದಿಗೆ ತೀವ್ರ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಇರಾನ್ ತೈಲದ ಮೇಲಿನ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು. ಇದು ಖರೀದಿದಾರರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಇದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಲೆಯ ಲಾಭವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ ಅಮೆರಿಕದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಂದಾಗಿ ಬೇರೆ ಖರೀದಿದಾರರು ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಇರಾನ್ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ರಿಯಾಯಿತಿ ದರದಲ್ಲಿ ತೈಲ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈಗ ವಿನಾಯಿತಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವುದರಿಂದ ಈ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕುಗ್ಗಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ರಿಫೈನರಿಗಳಿಗೆ ಚೌಕಾಸಿ ಮಾಡಲು ಇರುವ ಅವಕಾಶವೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

"ಗಲ್ಫ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಸುಮಾರು 50 ಲಕ್ಷ (5 ಮಿಲಿಯನ್) ಬ್ಯಾರೆಲ್ ಇರಾನ್ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಖರೀದಿದಾರರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಡಗುಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಗಮನ ಹರಿಸಬಹುದು. ಇದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿದ್ದು, ಕೇವಲ ಒಂದು ವಾರದಲ್ಲಿ ತೈಲ ಭಾರತವನ್ನು ತಲುಪಬಲ್ಲದು. ಆದರೆ, ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ತೈಲಕ್ಕೆ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಭಾರೀ ಬೇಡಿಕೆ ಇರಲಿದೆ. ಚೀನಾ ಇದರ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಖರೀದಿದಾರರೂ ಸಹ ಈ ವಿನಾಯಿತಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಬಯಸಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ, ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ಖರೀದಿದಾರನಾಗಿದ್ದರೂ, ಭಾರತೀಯ ರಿಫೈನರಿಗಳು ಇರಾನ್ ತೈಲಕ್ಕಾಗಿ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾಗಬಹುದು" ಎಂದು ಕಟೋನಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಗಲ್ಫ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ತನ್ನ ತೈಲ ಆಮದು ಮೂಲಗಳನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ತುತ್ತತುದಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೂ ದೇಶಕ್ಕೆ ತೈಲದ ಕೊರತೆಯಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ. ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ತೈಲ ಪೂರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಯ ಉಂಟಾದರೂ ಇರಾನ್ ತೈಲವನ್ನೇ ಖರೀದಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಯಾವುದೇ ತುರ್ತು ಒತ್ತಡ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಭಾರತೀಯ ರಿಫೈನರಿಗಳ ಮೇಲಿಲ್ಲ.

ಇನ್ನು ಮುಂದಿನ ನಡೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇರಾನ್ ಸಿದ್ಧರಿರುವ ಖರೀದಿದಾರರಿಗೆ ನೀಡುವ ಆಫರ್ ಅಥವಾ ಷರತ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ಇರಾನ್ ತೈಲ ಆಮದಿನ ಇತಿಹಾಸ

ಇರಾನ್ ತೈಲ ಖರೀದಿದಾರರಿಗೆ ಅಮೆರಿಕ ನೀಡಿದ್ದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ವಿನಾಯಿತಿ ಅವಧಿಯು 2019ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡ ನಂತರ, ಭಾರತವು ಇರಾನ್‌ನಿಂದ ಯಾವುದೇ ತೈಲವನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ, ಟ್ರಂಪ್ ಆಡಳಿತಾವಧಿಗಿಂತ ಹಿಂದಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲೂ ಭಾರತವು ಇರಾನ್‌ನಿಂದ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ತೈಲವನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಡಿಜಿಸಿಐಎಸ್ ದತ್ತಾಂಶದ ಪ್ರಕಾರ, 2009-10ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಇರಾನ್‌ನಿಂದ 2.21 ಕೋಟಿ ಟನ್ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಇದು ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ತೈಲ ಆಮದಿನ 14.4%ರಷ್ಟಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇರಾನ್ ಮೇಲಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ತೀವ್ರಗೊಂಡಂತೆ ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯುತ್ತಾ ಬಂದಿತು. ಇದು 2010-11ರಲ್ಲಿ 1.61 ಕೋಟಿ ಟನ್, 2011-12ರಲ್ಲಿ 1.49 ಕೋಟಿ ಟನ್, 2012-13ರಲ್ಲಿ 1.32 ಕೋಟಿ ಟನ್, 2013-14ರಲ್ಲಿ 1.13 ಕೋಟಿ ಟನ್ ಮತ್ತು 2014-15ರಲ್ಲಿ 1.12 ಕೋಟಿ ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ ಕುಸಿಯಿತು.

ಬಳಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಇರಾನ್ ಪರಮಾಣು ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ, ಭಾರತೀಯ ರಿಫೈನರಿಗಳು ಇರಾನ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತೆ ತೈಲ ಆಮದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಭಾರತವು 2015-16ರಲ್ಲಿ 1.36 ಕೋಟಿ ಟನ್ ಇರಾನ್ ತೈಲವನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ, 2016-17ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ಬರೋಬ್ಬರಿ 2.71 ಕೋಟಿ ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ ಜಿಗಿಯಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಇರಾನ್ ಭಾರತದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ತೈಲ ಪೂರೈಕೆದಾರ ದೇಶವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಭಾರತದೊಂದಿಗಿನ ತೈಲ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಇರಾನ್ ಕೂಡ ಭಾರತೀಯ ರಿಫೈನರಿಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಶಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸಾಲದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ನೆರವಾಗಿತ್ತು. 2016-17ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಆಮದಿನಲ್ಲಿ ಇರಾನ್ ತೈಲದ ಪಾಲು 12.6%ರಷ್ಟಿತ್ತು.

ಆದರೆ 2017-18ರಲ್ಲಿ ಇರಾನ್ ತೈಲ ಆಮದು 2.26 ಕೋಟಿ ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ ಇಳಿಕೆಯಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಇರಾನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅನಿಲ ನಿಕ್ಷೇಪದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕುರಿತು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇರಾನ್ ನಡುವೆ ಉಂಟಾದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ, ಭಾರತವು ಇತರ ದೇಶಗಳಿಂದ ತೈಲ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹುಡುಕತೊಡಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿದ್ದವು.

ಟ್ರಂಪ್ ಅವರು ಪರಮಾಣು ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಟೆಹ್ರಾನ್ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೇರಿದ್ದರಿಂದ, ಕೊನೆಯ ಕಾರಣವೇ ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ತೈಲ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಖರೀದಿದಾರರಿಗೆ ಅಮೆರಿಕ ನೀಡಿದ್ದ ವಿನಾಯಿತಿಯು 2019ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.

2018-19ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಇರಾನ್ ತೈಲ ಆಮದು 2.39 ಕೋಟಿ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟಿತ್ತು. ಆದರೆ 2019ರ ಮೇ ನಂತರ ಇರಾನ್‌ನಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ತೈಲ ಬರದೇ ಇದ್ದುದರಿಂದ, 2019-20ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಆಮದು ಪ್ರಮಾಣ ಕೇವಲ 20 ಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯಿತು.