ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಮುಖ್ಯ ಆಯುಕ್ತ ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಪದಚ್ಯುತಿಗೆ ವಿಪಕ್ಷಗಳ ಚಿಂತನೆ; ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಏನು?

ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ(SIR) ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಹಂತಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುಲು ವಿಪಕ್ಷಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದು, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಮುಖ್ಯ ಆಯುಕ್ತ (CEC) ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್‌ ಅವರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಣಯ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿವೆ. ಕಳೆದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವು ಮಾರ್ಚ್ 09ರಂದು (ಸೋಮವಾರ) ಮುಂದುವರಿಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದು ಎಲ್ಲಾ ಪಕ್ಷಗಳು ಸಹ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಮೂಲಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ. ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಧರಣಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಈ ಕ್ರಮದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಸಂಸದರು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಟಿಎಂಸಿ ಸಂಸದರು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ನಿರ್ಣಯದ ಕರಡು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಪಕ್ಷಗಳು ಈಗ ಸಹಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಿವೆ ಎಂದು ʼದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ʼ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.

ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಎನ್‌ಡಿಎ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಹುಮತವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಕ್ರಮವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಅಸ್ಸಾಂ, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಪುದುಚೇರಿಗೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣಾ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸುವ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಇದು ಬಂದಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜಕೀಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಕೋರಲಾಗಿದ್ದರೂ, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಿಜವಾದ ಗುರಿ ಎನ್‌ಡಿಎ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿದೆ.

ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಪದಚ್ಯುತಿ ಕ್ರಮವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಒಪ್ಪಿದರೆ ಓಂ ಬಿರ್ಲಾ ವಿರುದ್ಧದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಾಗಿ ಟಿಎಂಸಿ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ಮೂಲಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ. ಚಿಂತನೆ ಮಾಡಲು ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಸಮಯ ಬಯಸಿದ್ದರಿಂದ ಟಿಎಂಸಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಬಿರ್ಲಾ ವಿರುದ್ಧದ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಶನಿವಾರ, ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ನೇತೃತ್ವದ ಪಕ್ಷವು ಬಿರ್ಲಾ ಅವರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸುವ ಉಳಿದ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ನಂತರ ಕುಮಾರ್ ವಿರುದ್ಧದ ನೋಟಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಟಿಎಂಸಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿತು. ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮಾರ್ಚ್ 9, ಸೋಮವಾರ ನೋಟಿಸ್ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ ಸಂಘರ್ಷದ ಬಗ್ಗೆ ಉಭಯ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ ಬಯಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸಿದರು.

ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಿಇಸಿ ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ "ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಕ್ಷಪಾತದ ನಡವಳಿಕೆ"ಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಯೋಜಿಸಿವೆ. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿರುವ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ತೀರ್ಪುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಅವಲೋಕನಗಳನ್ನು ಸಹ ನೋಟಿಸ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.

ನೋಟಿಸ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವ ಹಿರಿಯ ಟಿಎಂಸಿ ಸಂಸದರು ಇದು 100% ತಂಡದ ಪ್ರಯತ್ನ. ಕರಡು ರಚನೆ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಾನ ಮನಸ್ಕ ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ತಂಡದ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಎರಡೂ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ತಂಡದ ಕೆಲಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಿಇಸಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿ ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?

ಸಿಇಸಿಯನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಲು ಕೋರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಸಂವಿಧಾನದ 324 (5) ನೇ ವಿಧಿಯು "ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದೇ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಅವರ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಾರದು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ಸೇವಾ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಅವರ ನೇಮಕಾತಿಯ ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಅನಾನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಬದಲಾಯಿಸಬಾರದು" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಸಿಇಸಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸುವ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಇತರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ (ನೇಮಕಾತಿ, ಸೇವಾ ಷರತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ) ಕಾಯ್ದೆ 2023 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 11 (2) ರಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಿಇಸಿ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ನೇಮಕಾತಿ, ಸೇವಾ ಷರತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಂತಹುದೇ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ಅವರ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಇದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ (ವಿಚಾರಣಾ) ಕಾಯ್ದೆ, 1968 ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾದರೆ, ಅದು ಮೊದಲು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಹಿ ಮಿತಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸಬೇಕು. ಅಂದರೆ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರೆ ಕನಿಷ್ಠ 100 ಸದಸ್ಯರು ಸಹಿ ಮಾಡಬೇಕು. ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದರೆ 50 ಸದಸ್ಯರು ಸಹಿ ಹಾಕಬೇಕು. ಈ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಸದನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕೆ ಅಥವಾ ತಿರಸ್ಕರಿಸಬೇಕೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಸ್ಪೀಕರ್ ಅಥವಾ ಸದನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರ ತನಿಖಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಗಣ್ಯ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಸಮಿತಿಯು ತನಿಖೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ತನಿಖೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಸಮಿತಿಯು ತನ್ನ ವರದಿಯನ್ನು ಸ್ಪೀಕರ್ ಅಥವಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಅವರು ವರದಿಯನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ಸದನದ ಮುಂದೆ ಇಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವರದಿಯು ದುರುಪಯೋಗ ಅಥವಾ ಅಸಮರ್ಥತೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದರೆ, ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ನಿರ್ಣಯ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಬೇಕಾದರೆ, ಅದು ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಎರಡರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ಅಂಗೀಕಾರವಾಗಬೇಕು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ಸದನದಲ್ಲಿ "ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದು ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ" ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಸದಸ್ಯರ ಬೆಂಬಲ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಪರವಾಗಿ ಇರುವ ಒಟ್ಟು ಮತಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಆ ಸದನದ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯರ 50% ಮೀರಬೇಕು. ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಹುಮತಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಎರಡೂ ಸದನಗಳು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಅದನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಗೆ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಅಂತಿಮ ಆದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.