ನೆಹರೂ ನಿಲುವು ಬದಲಿಸಿದ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ: ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಉದಯಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದ ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರ 58 ದಿನಗಳ ಉಪವಾಸ

"ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರಂತಹ ಇನ್ನೂ 11 ಜನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ನನಗಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ತಂದುಕೊಡಬಲ್ಲೆ" ಎಂದು ಮೋಹನ್‌ದಾಸ್ ಕರಮ್‌ಚಂದ್ ಗಾಂಧಿ ಒಮ್ಮೆ ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು. ತಮ್ಮದೇ ಶಿಷ್ಯ ಗಾಂಧಿವಾದದ ಉಪವಾಸದ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಭೂಪಟವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಸ್ವತಃ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ.

ಭಾರತವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಗಳಿಸಿ ಗಣರಾಜ್ಯವಾದ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ 1952ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರು ತೆಲುಗು ಮಾತನಾಡುವ ಜನರಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿ ಆಮರಣಾಂತ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ತೆಲುಗು ಪ್ರದೇಶವು ಮೊದಲು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ (1947–1950) ಮತ್ತು ನಂತರ ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದ (1950ರಿಂದ) ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭಾಷಾವಾರು ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯಗಳ ವಿಂಗಡಣೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಉಪವಾಸ ಆರಂಭಿಸಿದ 58 ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರು ತಾವು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಜನರು ಕನಸು ಕಂಡಿದ್ದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯದ ಉದಯವನ್ನು ನೋಡದೆಯೇ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು. ಆದರೆ, ಅವರ ಈ ಸಾವು ಕೊನೆಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯದ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರ ಸಾವು ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದ ತೆಲುಗು ಮಾತನಾಡುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಪ್ರತಿಭಟನೆ, ಹಿಂಸಾಚಾರ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅವರು ಮೃತಪಟ್ಟ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಪ್ರಧಾನಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಅವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲು ಅನಿವಾರ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು.

ದಿಲ್ಲಿಯ ಜಂತರ್ ಮಂತರ್‌ ನಲ್ಲಿ ಲಡಾಖ್ ಮೂಲದ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟಗಾರ ಸೋನಮ್ ವಾಂಗ್ಚುಕ್ ಅವರ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಾವಧಿ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹವು ಶುಕ್ರವಾರದ ವೇಳೆಗೆ 20ನೇ ದಿನಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಿರುವ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಇತಿಹಾಸವು ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ನೀಟ್-ಯುಜಿ (NEET-UG) ಪ್ರಶ್ನೆ ಪತ್ರಿಕೆ ಸೋರಿಕೆ ವಿರುದ್ಧ ಕಾಕ್ರೋಚ್ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ ಧರ್ಮೇಂದ್ರ ಪ್ರಧಾನ್ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿರುವ ವಾಂಗ್ಚುಕ್, ಈಗಾಗಲೇ 9 ಕೆ.ಜಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ತೂಕ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. "ಜೀವ ಅಮೂಲ್ಯವಾದದ್ದು" ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿರುವ ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅವರಿಗೆ ನಿಯಮಿತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಪಾಸಣೆ ನಡೆಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದೆ. ಹಲವು ವಲಯಗಳಿಂದ ಬಂದ ಮನವಿಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ವಾಂಗ್ಚುಕ್ ತಮ್ಮ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಕೈಬಿಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಶನಿವಾರ ಅವರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ದಿಲ್ಲಿಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.

"ನಾನು ಉಪವಾಸ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದರೆ ಯಾವ ಸಂದೇಶ ರವಾನೆಯಾಗುತ್ತದೆ? ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಅಗತ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ?" ಎಂದು 59 ವರ್ಷದ ಸೋನಮ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ವೇಳೆ, ಜುಲೈ 20ರಂದು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿರುವ "ಚಲೋ ಸಂಸದ್" ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ಅವರು ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು.

ಈ ಎರಡು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ನಡುವೆ ಸುಮಾರು 74 ವರ್ಷಗಳ ಅಂತರವಿದ್ದರೂ, ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳೂ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ವಾಂಗ್ಚುಕ್ ಅವರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೋರಾಟವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರ ಹೋರಾಟವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ ಇನ್ನೂ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದ ಭಾರತದ ಆಂತರಿಕ ಭೂಪಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿತ್ತು.

ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಉದಯಕ್ಕೆ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರ ಉಪವಾಸವೊಂದೇ ಕಾರಣವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಅವರ ಸಾವು ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರೇರಕ ಶಕ್ತಿಯಾಯಿತು.

ಆಂಧ್ರ ಚಳವಳಿಯ ಹಿಂದಿದ್ದ ಬೃಹತ್ ಜನಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ ಉಂಟಾದ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಆಕ್ರೋಶವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಅವರು ಜನರ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನೆಹರೂ ಅವರ ಧೋರಣೆಯು "ಆಂಧ್ರದ ಜನರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಹಾಗೂ ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ" ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು.

ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿ ನೆಹರೂ ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದರೇ?

ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಬೇಡಿಕೆಯು ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರಿಗಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ಇತ್ತು. 1950ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರು ಹಲವಾರು ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು, ದಲಿತರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಬೃಹತ್ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯೊಳಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ತೆಲುಗು ಮಾತನಾಡುವ ಜನರಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಘಟಕವನ್ನು ಕೋರಿ ದಶಕಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಚಳವಳಿಯಿಂದ ಈ ಬೇಡಿಕೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತ್ತು.

ಇತಿಹಾಸಕಾರ ರಾಮಚಂದ್ರ ಗುಹಾ ಅವರು ತಮ್ಮ 'ಇಂಡಿಯಾ ಆಫ್ಟರ್ ಗಾಂಧಿ' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ಆಂಧ್ರ ಮಹಾಸಭಾದ ಮೂಲಕ ತೆಲುಗು ಮಾತನಾಡುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುರುತನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ಕೆಲಸ ನಡೆದಿತ್ತು ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ತಮಿಳರಿಂದ ತಮಗೆ ತಾರತಮ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತೆಲುಗು ಜನರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ ತೆಲುಗಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ಗುಹಾ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವೇ ಸ್ವತಃ 1920ರ ದಶಕದಿಂದ ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ, ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯು ನಾಯಕರ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಕೋಮು ಹಿಂಸಾಚಾರ, ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಪುನರ್ವಸತಿ, ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಿಲೀನದಂತಹ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಗಣರಾಜ್ಯ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ, ಭಾಷೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಮರುಸಂಘಟಿಸುವುದು "ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿ ಧೋರಣೆಗಳಿಗೆ" ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಬಹುದು ಎಂದು ನೆಹರೂ ಆತಂಕಪಟ್ಟಿದ್ದರು.

ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ, ವಲ್ಲಭಭಾಯ್ ಪಟೇಲ್ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಾಭಿ ಸೀತಾರಾಮಯ್ಯ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಜೆವಿಪಿ (JVP) ಸಮಿತಿಯು ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ರಚನೆಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಈ ಹಿಂದೆ ನೀಡಿದ್ದ ಬದ್ಧತೆಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಿತು.

"ಸದಸ್ಯರ ಹೆಸರಿನ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 'ಜೆವಿಪಿ ಸಮಿತಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಸಮಿತಿಯು ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಒಮ್ಮೆ ನೀಡಿದ್ದ ಅಂಗೀಕಾರದ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು. 'ಭಾಷೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯೂ ಆಗಿದೆ' ಎಂದು ಸಮಿತಿಯು ವಾದಿಸಿತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 'ಭಾರತದ ಭದ್ರತೆ, ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೃದ್ಧಿಗೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸಬೇಕು' ಎಂದು ಸಮಿತಿ ಹೇಳಿತ್ತು" ಎಂಬುದಾಗಿ ಗುಹಾ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಸುಭದ್ರತೆಗೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವುದು ಪ್ರಧಾನಿ ನೆಹರೂ ಅವರ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. 1952ರ ಮೇ 22ರಂದು ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದ ಅವರು, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ರಚನೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದ್ದರೂ, "ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಮಯ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿಲ್ಲ" ಎಂದಿದ್ದರು.

"ಸರಿಯಾದ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸೋಣ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದರು.

ಆದರೆ, ಲೇಖಕ ಹಾಗೂ ವಿದ್ವಾಂಸ ಕೆ.ವಿ. ನಾರಾಯಣ ರಾವ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಬೇಡಿಕೆಯ ಕುರಿತು ನೆಹರೂ ಅವರ ನಿಲುವು "ಆಂಧ್ರದ ಜನರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಹಾಗೂ ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ" ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು.

"ಆ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯ ಯಾವುದು ಮತ್ತು ಅದು ಯಾವಾಗ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ರಾವ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಹೀಗಾಗಿ, ಒಂದು ನಿಖರವಾದ ಉತ್ತರ ಸಿಗದೆ ತಾಳ್ಮೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಆಂಧ್ರದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಜನರು ತಮ್ಮ ಹೋರಾಟವನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿದರು. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಈ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.

ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಯಾರು?

ನೆಲ್ಲೂರಿನ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ ಆಗಿದ್ದ ಅವರು ಗಾಂಧಿವಾದಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಿ ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದು ಹೇಗೆ? ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿ ಬದಲಾದ ಇಂಜಿನಿಯರ್

1901ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರು ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿ ರೈಲ್ವೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಪಡೆದಿದ್ದರು. 1928ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ನವಜಾತ ಶಿಶು ಮೃತಪಟ್ಟಾಗ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ದುರಂತ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಅವರ ಬದುಕು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. 1930ರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿ, ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ಆನಂತರ ಸಬರಮತಿ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದ ಅವರು, ಕ್ವಿಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಚಳವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ 1940–41ರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 18 ತಿಂಗಳು ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸಿದರು.

ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರ ಹೋರಾಟವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ದಲಿತರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ "ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರು" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪ್ರವೇಶ ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು.

ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ದಲಿತರಿಗೂ ಮುಕ್ತ ಪ್ರವೇಶ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿ 1946ರ ನವೆಂಬರ್‌ ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಆಮರಣಾಂತ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕರು ಉಪವಾಸ ಕೈಬಿಡುವಂತೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೂ, ಅವರು ಮಾತ್ರ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ನಂತರವಷ್ಟೇ ತಮ್ಮ ಪಟ್ಟನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಿದರು.

ಇದಾದ ನಂತರ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಆಂಧ್ರದ ನಾಯಕ ಟಿ. ಪ್ರಕಾಶಂ ಅವರಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದು, "ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರ ಉಪವಾಸವು ಸುಖಾಂತ್ಯ ಕಂಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ನನಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದರು.

"ಅವರು ಕೊಂಚ ವಿಚಿತ್ರ ಸ್ವಭಾವದವರಾಗಿದ್ದರೂ, ಅತ್ಯಂತ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತು" ಎಂದು ಗಾಂಧೀಜಿ ಬರೆದಿದ್ದರು.

ಇತಿಹಾಸಕಾರ ರಾಮಚಂದ್ರ ಗುಹಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ, ಗಾಂಧೀಜಿ ಬಳಸಿದ್ದ "ವಿಚಿತ್ರ" (eccentric) ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ "ಛಲಬಿಡದ ಸ್ವಭಾವ" ಎಂಬ ವಿಶಾಲ ಅರ್ಥವೂ ಇತ್ತು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. 1946ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಉಪವಾಸ ಕೈಬಿಡುವಂತೆ ಗಾಂಧೀಜಿ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ 1952ರ ವೇಳೆಗೆ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ನಮ್ಮೊಂದಿಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಾಮುಲು ತಮ್ಮ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಅದರ ಕೊನೆಯ ಹಂತದವರೆಗೂ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು.

ಅಷ್ಟರಲ್ಲಾಗಲೇ ಆಂಧ್ರ ಚಳವಳಿಯು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿತ್ತು. ಪಕ್ಷಾತೀತವಾಗಿ ತೆಲುಗು ಸಮುದಾಯದ ಶಾಸಕರು ತೆಲುಗರಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿದ್ದ ಸ್ವಾಮಿ ಸೀತಾರಾಮ್ ಅವರು 1951ರಲ್ಲಿ ಐದು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಬಳಿಕ ವಿನೋಬಾ ಭಾವೆ ಅವರ ವಿನಂತಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ನೆಹರೂ ಅವರು ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡಾಗ ಕಪ್ಪು ಬಾವುಟ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ, "ನಮಗೆ ಆಂಧ್ರ ಬೇಕು" ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

1952ರ ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸಂದೇಶ ನೀಡಿತು. ತೆಲುಗು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಗದ 145 ಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಗೆದ್ದಿದ್ದು ಕೇವಲ 43 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ. ಉಳಿದ ಬಹುತೇಕ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಪಕ್ಷಗಳು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡವು. "ವಿಶಾಲಾಂಧ್ರ"ಕ್ಕಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದ್ದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷವೊಂದೇ 41 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.

ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಹೊತ್ತಲ್ಲೇ ಮತ್ತೊಂದು ವಿವಾದವು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಕಂದಕವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.

ಮದ್ರಾಸ್ ನಗರದ ವಿವಾದ

ತೆಲುಗು ಮಾತನಾಡುವ ಜನರಿಗಾಗಿ ರಚನೆಯಾಗಲಿರುವ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ನಗರವನ್ನು (ಇಂದಿನ ಚೆನ್ನೈ ಮತ್ತು ಅಂದಿನ ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ) ಸೇರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಆಂಧ್ರದ ನಾಯಕರ ಹಠ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.

ಮದ್ರಾಸ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಜನಸಂಖ್ಯೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟ ತೆಲುಗು ನಾಯಕರು, "ಮದ್ರಾಸ್ ಮನದೇ" (ಮದ್ರಾಸ್ ನಮ್ಮದು) ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯ ರಚನೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದರೂ ಮದ್ರಾಸ್ ನಗರವನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪ್ರಧಾನಿ ನೆಹರೂ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸಿ. ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದರು.

Time Magazine ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರ ಕೊನೆಯ ಉಪವಾಸಕ್ಕೂ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ ರಾಜ್ಯ ವಿಭಜನೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯೊಂದು ಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಮದ್ರಾಸ್ ನಗರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ತಮಿಳು ನಾಯಕರ ನಡುವೆ ಒಮ್ಮತ ಮೂಡದ ಕಾರಣ ಆ ಯೋಜನೆ ವಿಫಲವಾಗಿತ್ತು.

ಇದೇ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರು 1952ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 19ರಂದು ಮದ್ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಮಹರ್ಷಿ ಬುಲುಸು ಸಾಂಬಮೂರ್ತಿ ಅವರ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಸ್ವಾಮಿ ಸೀತಾರಾಮ್ ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ತೆಲುಗು ಮಾತನಾಡುವ ಜನರ ಬೆಂಬಲವಿತ್ತು. ಆದರೂ, ಆಂಧ್ರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕತ್ವವು ಅವರ ಈ ಹೋರಾಟದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.

ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರ ಉಪವಾಸ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಮುಂದುವರಿದಂತೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಹಲವು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹರತಾಳಗಳು ನಡೆದವು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಿಂದ ಮದ್ರಾಸ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಆಂಡ್ರೆ ಬೆಟಿಲ್ಲೆ ಅವರು, ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಲ್ಲಿ ನೆಹರೂ ಮತ್ತು ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರಿ ವಿರುದ್ಧ ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದ ಜನಸಮೂಹವು ತಮ್ಮ ರೈಲನ್ನು ತಡೆದಿದ್ದ ಘಟನೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನೆಹರೂ ತಮ್ಮ ನಿಲುವಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮಣಿಯಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 3ರಂದು, ಅಂದರೆ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರ ಉಪವಾಸ ಸುಮಾರು ಆರು ವಾರಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ್ದಾಗ, ಪ್ರಧಾನಿ ನೆಹರೂ ಅವರು ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರಿ ಅವರಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದು, "ಆಂಧ್ರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ಕಡೆ ಉಪವಾಸ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಆತಂಕದ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಸಂದೇಶಗಳು ಬರುತ್ತಿವೆ" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದರು.

"ನಾನು ಇವುಗಳಿಂದ ಧೃತಿಗೆಟ್ಟಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ನೆಹರೂ ಬರೆದಿದ್ದರು.

ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರ ಉಪವಾಸದ 52ನೇ ದಿನದಂದು, "ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರಲು ಇಂತಹ ಉಪವಾಸದ ಹಾದಿ ಹಿಡಿಯುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸರ್ಕಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಕೊನೆ ಹಾಡುತ್ತದೆ" ಎಂದು ನೆಹರೂ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು Time ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.

ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಹೋರಾಟದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಹರೂ ಅವರಿಗೆ ಆಂಧ್ರದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 12ರಂದು ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರಿ ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪತ್ರ ಬರೆದ ನೆಹರೂ, ಆಂಧ್ರದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.

"ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆಂಧ್ರದ ಜನರಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಹತಾಶೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ನಮ್ಮಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದರು.

ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡದ ಕಾರಣ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ತಮ್ಮ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಆಂಧ್ರದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ತೀರಾ ಹದಗೆಟ್ಟಿತ್ತು.

ಶ್ರೀರಾಮುಲು ನಿಧನ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಭುಗಿಲೆದ್ದ ಆಕ್ರೋಶ

ಉಪವಾಸದ 58ನೇ ದಿನದ ವೇಳೆಗೆ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿ ತೀರಾ ಹದಗೆಟ್ಟಿತ್ತು. Time ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮಂಕಾಗಿದ್ದವು, ಚರ್ಮವು ಬಿಳುಚಿಕೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಗಂಟಲು ಎಷ್ಟು ಊದಿಕೊಂಡಿತ್ತೆಂದರೆ ಅವರಿಗೆ ನೀರು ಕುಡಿಯಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸತತವಾಗಿ ಬಿಕ್ಕಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ರಕ್ತ ವಾಂತಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

ವೈದ್ಯರೊಬ್ಬರು ಉಪವಾಸವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದಾಗ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ಶಕ್ತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೈಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಮೆಲ್ಲನೆ ತುಟಿಯ ಮೇಲೆ ಬೆರಳಿಟ್ಟು, ತಾವು ಉಪವಾಸ ಕೈಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಂಕೇತ ನೀಡಿದ್ದರು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಗೆ ಅವರು 1952ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 15ರಂದು ತಮ್ಮ 51ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು.

ಅವರ ಪಾರ್ಥಿವ ಶರೀರವನ್ನು ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ನೆಟ್ಟಗೆ ಕೂರಿಸಿ, ಹೂಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ ಮದ್ರಾಸ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಶವಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ತೆಲುಗು ಸಮುದಾಯದ ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕಪ್ಪು ಬಾವುಟಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಎದೆ ಬಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ "ಮದ್ರಾಸ್ ನಗರ ನಮ್ಮದು" ಎಂದು ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದಾಗಿ Time ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ 1952ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 29ರ ವರದಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.

ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರ ನಿಧನದ ಸುದ್ದಿ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ತೆಲುಗು ಮಾತನಾಡುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಭುಗಿಲೆದ್ದಿತು. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು, ರೈಲುಗಳನ್ನು ತಡೆದು, ರೈಲ್ವೆ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ ತಂತಿಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿ ನಷ್ಟ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರಲು ಪೊಲೀಸರು ನಡೆಸಿದ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಮೃತಪಟ್ಟರು.

"ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಗಳಲ್ಲ, ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ" ಎಂದು ನೆಹರೂ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಗುಹಾ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆ ನಿಯಂತ್ರಣ ತಪ್ಪಿದ ವ್ಯಾಪಕ ಆಕ್ರೋಶವು ಸರ್ಕಾರದ ರಾಜಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಶ್ರೀರಾಮುಲು ನಿಧನರಾದ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಅಂದರೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ 19ರಂದು ಪ್ರಧಾನಿ ನೆಹರೂ ಅವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ನಗರವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಅವರು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ.

ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರ ಉಪವಾಸದ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದಿಂದ ಇಂದಿನ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯವು ತಕ್ಷಣವೇ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಇದು ಮೊದಲು ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ತೆಲುಗು ಮಾತನಾಡುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ 'ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯ'ದ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯವು ಕರ್ನೂಲ್ ಅನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು 1953ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.

ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅಂದರೆ 1956ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಈ ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅಂದಿನ ಹೈದರಾಬಾದ್ ರಾಜ್ಯದ ತೆಲುಗು ಮಾತನಾಡುವ ತೆಲಂಗಾಣ ಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ 'ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ'ವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಬಳಿಕ 2014ರಲ್ಲಿ ತೆಲಂಗಾಣವು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇಂದಿನ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶವು ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಭಾರತದ ಭೂಪಟವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದು ಹೇಗೆ?

ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಅವರ ನಿಧನದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕೇವಲ ಆಂಧ್ರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಇಡೀ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮರುರೂಪುಗೊಳಿಸಿದವು. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ತೆಲುಗು ಜನರ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಕೇರಳ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಭಾಷಾವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳ ರಚನೆಗಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಚಳವಳಿಗಳು ತೀವ್ರಗೊಂಡವು.

ಪ್ರಧಾನಿ ನೆಹರೂ ಈ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಮೊದಲೇ ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು. "ನಾವು ಕಣಜದ ಗೂಡಿಗೆ ಕೈ ಹಾಕಿದ್ದೇವೆ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕರು ಇದರಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಚುಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದೇವೆ" ಎಂದು ನೆಹರೂ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು 'ಜವಾಹರ್‌ಲಾಲ್ ನೆಹರೂ: ಎ ಬಯೋಗ್ರಫಿ' (ಸಂಪುಟ 2) ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 'ರಾಜ್ಯಗಳ ಪುನರ್ ರಚನೆ ಆಯೋಗ'ವನ್ನು (States Reorganisation Commission) ನೇಮಿಸಿತು. ಈ ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರು ದೇಶದ 104 ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ನಗರಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, 9,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿದರು. ಜೊತೆಗೆ 1,52,250 ಲಿಖಿತ ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಈ ಆಯೋಗದ ಸುದೀರ್ಘ ಪರಿಶ್ರಮದ ಫಲವಾಗಿ 1956ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಬೃಹತ್ ಪುನರ್ ರಚನೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.

ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ರಚನೆಯಿಂದ ಭಾರತವು ವಿಭಜನೆಯಾಗಬಹುದು ಎಂದು ನೆಹರೂ ನೇತೃತ್ವದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಯಕರು ಆತಂಕಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಆ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಕೊನೆಗೆ ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟದೊಳಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆಗಳಿಗೆ ಗೌರವಯುತ ಸ್ಥಾನ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ರಾಮಚಂದ್ರ ಗುಹಾ ವಾದಿಸುವಂತೆ, ಭಾಷಾವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳ ವಿಂಗಡಣೆಯು "ಪ್ರಾಂತೀಯ ಹೆಮ್ಮೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಒಂದು ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ" ಬದಲಾಯಿತು. ಇದು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಭಾರತೀಯನಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡೇ ತೆಲುಗ, ತಮಿಳ, ಕನ್ನಡಿಗ ಅಥವಾ ಮರಾಠಿಗನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿತು ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಉದಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರ ಹೋರಾಟದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಭಾವ ಇದೇ ಆಗಿದೆ. ಅವರ ಉಪವಾಸವೊಂದೇ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗಡಿ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ ನಡೆದ ಹಿಂಸಾಚಾರವು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದ ಗಾಂಧಿವಾದದ ತತ್ವಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಬಲಿದಾನವು ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಳಂಬ ಮಾಡುವುದನ್ನು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು. ಇದು ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜ್ಯಗಳ ಮರುಸಂಘಟನೆ ಆಯೋಗವನ್ನು ರಚಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿತು.

"ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಅವರು ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ನಿರ್ಮಾತೃವಾಗಿದ್ದರೆ, ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಭೂಪಟದ ನಕ್ಷೆಗಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು" ಎಂದು ರಾಮಚಂದ್ರ ಗುಹಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಸೌಜನ್ಯ: indiatoday.in