ಗೃಹಿಣಿಯರೇ ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳು: ಸಂಬಳವಿಲ್ಲದ ಮನೆಗೆಲಸದ ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಗುರುತಿಸಿದ್ದು ಹೇಗೆ?

2001ರಲ್ಲಿ ಹರಿಯಾಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವಾಗ, ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣವು ಮೊದಲು ಕೇವಲ 2.42 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕಳೆದ ವಾರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಈ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ 62.77 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಈ ಭಾರಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ಗೃಹಿಣಿಯರು ಸಂಬಳವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡುವ ಮನೆಗೆಲಸದ ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಪರಿಹಾರ ಕಾನೂನುಗಳು ವಿಫಲವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೋರ್ಟ್ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದೆ.

ದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಇದಕ್ಕಾಗಿ "ಗೃಹ ಆರೈಕೆಯ ನಷ್ಟ" ಎಂಬ ಹೊಸ ಪರಿಹಾರದ ವಿಭಾಗವನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಸಂಜಯ್ ಕರೋಲ್ ಮತ್ತು ಎನ್. ಕೋಟೀಶ್ವರ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರಿದ್ದ ಪೀಠವು, "ಗೃಹಿಣಿಯರು ಕೇವಲ ಆರೈಕೆ ಮಾಡುವವರಲ್ಲ; ಅವರು ಆರ್ಥಿಕ ಘಟಕಗಳು" ಎಂದು ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಇದುವರೆಗೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಅಂದಾಜು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ ಎಂದು ಪೀಠ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.

ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, "ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಗೃಹಿಣಿಯರೇ ನಿಜವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳು; ಅವರನ್ನು ಅದೇ ಗೌರವದಿಂದ ಗುರುತಿಸಬೇಕು" ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದೆ.

ಪರಿಹಾರ ಹೇಗೆ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ?

ಯಾರಾದರೂ ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಸಾವಿಗೀಡಾದರೆ, 1988ರ ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವ ವಿಧಾನ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗಣಿತದ ಸೂತ್ರದಂತಿರುತ್ತದೆ.

ಮೊದಲು ಮೃತರ ಆದಾಯವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಖರ್ಚುಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಣವನ್ನು ಕಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅವರ ಭವಿಷ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಶೇಕಡಾವಾರು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೊನೆಗೆ, ಮೃತರ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಗುಣಕದಿಂದ (Multiplier) ಅದನ್ನು ಗುಣಿಸಿ ಅಂತಿಮ ಮೊತ್ತವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಆದಾಯದ ಮೊತ್ತವೇ ಇಡೀ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಂಬಳ ಪಡೆಯುವ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಳದ ಚೀಟಿಗಳು ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ರಿಟರ್ನ್‌ಗಳ ದಾಖಲೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ಗೃಹಿಣಿಗೆ ಇಂತಹ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾನೂನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಪರಿಹಾರವೇ "ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಆದಾಯ" (Notional Income). ಅಂದರೆ, ಮನೆಗೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಳ ಸಿಗದಿದ್ದರೂ ಅದಕ್ಕೊಂದು ಮೌಲ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳೇ ಒಂದು ನಿಗದಿತ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮೃತರ ಆದಾಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ.

2026ರ ಈ ತೀರ್ಪಿಗೆ ಮುನ್ನ ಕೋರ್ಟ್‌ ಗಳು ಗೃಹಿಣಿಯರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದವು?

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮುಂದೆ ಬಂದಿರುವ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹೊಸದೇನಲ್ಲ. ಗೃಹಿಣಿಯರು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಣದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಸವಾಲನ್ನು ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ದಶಕಗಳಿಂದ ಎದುರಿಸುತ್ತಲೇ ಇವೆ.

'ಲತಾ ವಾಧ್ವಾ ವರ್ಸಸ್ ಬಿಹಾರ್ ಸರ್ಕಾರ' (2001) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ (ಜಂಶೆಡ್‌ಪುರದಲ್ಲಿ ಟಾಟಾ ಸ್ಟೀಲ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಗ್ನಿ ಅನಾಹುತದ ಪ್ರಕರಣ), ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವಾಗ ಗೃಹಿಣಿಯರ ಸೇವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆಗ ಅದು 34ರಿಂದ 59 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಗೃಹಿಣಿಯರಿಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ 3,000 ರೂಪಾಯಿಗಳ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಆದಾಯವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿ ಅನುಮೋದಿಸಿತ್ತು.

ಅದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯು ದುಡಿಯದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯವನ್ನು 15,000 ರೂಪಾಯಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳೇ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಗೃಹಿಣಿಯರ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವ ಆರಂಭಿಕ ಮಾನದಂಡವಾಗಿದ್ದವು.

ಆದರೆ, ಗೃಹಿಣಿಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಇಷ್ಟೇ ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಬಹುದೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ.

'ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್ ಅಗರ್ವಾಲ್ ವರ್ಸಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಕಂಪನಿ' (2010) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಿತು. ಒಬ್ಬ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಕೊಡುಗೆ ಕೇವಲ ಅಡುಗೆ ಅಥವಾ ಮನೆ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಗೃಹಿಣಿ ಇಡೀ ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಕುಟುಂಬದ ಉಳಿದ ಸದಸ್ಯರು ಸುಲಭವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸಹ ಆಕೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಾಳೆ.

ಕೋರ್ಟ್ ಈ ಸೇವೆಗಳನ್ನು "ಅಮೂಲ್ಯ" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿತು. ಇವುಗಳನ್ನು ಸಂಬಳಕ್ಕೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮನೆಗೆಲಸದವರ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿತು.

ನಂತರ, 'ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಕಂಪನಿ ವರ್ಸಸ್ ಪ್ರಣಯ್ ಸೇಥಿ' (2017) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿನ ಸಂವಿಧಾನ ಪೀಠವು ಭವಿಷ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಹಾಗೂ ಸಂಗಾತಿಯ ನಷ್ಟ, ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರದ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಯ ನಷ್ಟದಂತಹ ವಿಭಾಗಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರ ಮೊತ್ತವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ಈ ತೀರ್ಪು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಏಕರೂಪತೆಯನ್ನು ತಂದಿತು.

ಈ ಎಲ್ಲಾ ಆದೇಶಗಳ ನಂತರವೂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಕೇವಲ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಆದಾಯದ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಮನೆಗೆಲಸದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತತ್ವದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತೇ ಹೊರತು, ಗೃಹಿಣಿಯೊಬ್ಬಳು ಪ್ರತಿದಿನ ಮನೆಗೆ ನೀಡುವ ಆರ್ಥಿಕ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲು ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ವಿಧಾನವಿರಲಿಲ್ಲ. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತನ್ನ 2026ರ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಸರಿಪಡಿಸಲು ಹೊರಟಿರುವುದು ಇದೇ ಕೊರತೆಯನ್ನು.

ಗೃಹಿಣಿಯರ ಕೆಲಸ ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಏಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ?

ಇಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಕೇವಲ ಪರಿಹಾರದ ಮೊತ್ತ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ ಎನ್ನುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಗೃಹಿಣಿಯೊಬ್ಬಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮನೆಗೆ ನೀಡುವ ಒಟ್ಟು ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಆದಾಯದ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದೇ ಮುಖ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆ.

ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಕಚೇರಿಯ (NSO) 2019ರ ಟೈಮ್ ಯೂಸ್ ಸರ್ವೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, 15ರಿಂದ 59 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರತಿದಿನ ಸಂಬಳವಿಲ್ಲದ ಮನೆಗೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಏಳು ಗಂಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಪುರುಷರು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕಳೆಯುವುದು ಕೇವಲ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯ.

ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಮಹಿಳೆಯರ ಈ ಸಂಬಳವಿಲ್ಲದ ಗೃಹ ಆರೈಕೆಯು ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ (GDP) ಅಂದಾಜು ಶೇ. 15ರಿಂದ 17ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಉತ್ಪಾದನಾ ಚಟುವಟಿಕೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸದ ಕಾರಣ, ಜಿಡಿಪಿ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಇದು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಒಬ್ಬ ಗೃಹಿಣಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದಾಗ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಮೂರು ರೀತಿಯ ದೊಡ್ಡ ನಷ್ಟಗಳಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಗುರುತಿಸಿದೆ:

ಇಡೀ ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ನಷ್ಟ;

ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ‘ಮೊದಲ ಶಿಕ್ಷಕಿ’ಯ ನಷ್ಟ;

ದುಡಿಯುವ ಸಂಗಾತಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಬೆಂಬಲದ ನಷ್ಟ.

ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಿದ ಕೋರ್ಟ್, ಗೃಹಿಣಿಯ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು "ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಎಂದೂ ಹೇಳಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ; ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕವಲ್ಲದ್ದು ಎಂದೂ ತಳ್ಳಿಹಾಕಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

ಸಂಗಾತಿಯ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ಗೃಹ ಆರೈಕೆಯ ನಷ್ಟ: ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು?

ಇಂತಹ ನಷ್ಟವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಭಾಗವಿದೆ. ಅದೇ "ಸಂಗಾತಿಯ ನಷ್ಟ" (Loss of Consortium).

'ಪ್ರಣಯ್ ಸೇಥಿ' ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿರುವ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಇದನ್ನು 40,000 ರೂಪಾಯಿಗಳೆಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪರಿಹಾರವು ಪ್ರೀತಿ, ನೆರಳು, ಸಾಂತ್ವನ, ಒಡನಾಟ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯಂತಹ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನಷ್ಟವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ನಿಜವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಹೀಗಾಗಿ, ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಗಾತಿಯ ನಷ್ಟ ಎಂಬ ಈ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಗೃಹಿಣಿಯರ ನಿಜವಾದ ಕೊಡುಗೆಯ ಮೌಲ್ಯ ಇದುವರೆಗೆ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಲು "ಗೃಹ ಆರೈಕೆಯ ನಷ್ಟ" ಎಂಬ ಹೊಸ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಇದರ ಕನಿಷ್ಠ ಮೂಲ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಿಂಗಳಿಗೆ 30,000 ರೂಪಾಯಿಗಳೆಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದೆ.

ಗೃಹಿಣಿಯಾದವಳು ಕೇವಲ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವವಳಲ್ಲ; ಆಕೆ ಒಬ್ಬ "ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿ" ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಬಣ್ಣಿಸಿದೆ.

ಈ ಹೊಸ ನಿಯಮವು ಕೆಳಗಿನ ಮೂರು ಷರತ್ತುಗಳು ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ:

ಆ ಗೃಹಿಣಿ ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ತನ್ನ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರಬೇಕು;

ಕುಟುಂಬದ ಮಕ್ಕಳು ತಾಯಿಯ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರಬೇಕು;

ಪತಿ ಅಥವಾ ಪೋಷಕರು ಆಕೆಯ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರಬೇಕು.

ಈ ಮೂರೂ ಷರತ್ತುಗಳು ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಇನ್ಮುಂದೆ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಆದಾಯದ ಬದಲಾಗಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ 30,000 ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಮೂಲ ಆದಾಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಮೊತ್ತಕ್ಕೇ ಭವಿಷ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಶೇಕಡಾವಾರನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಳಿಕ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಗುಣಕವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ವೇಳೆ ಆ ಗೃಹಿಣಿ ಮನೆಗೆಲಸದ ಜೊತೆಗೆ ಬೇರೆ ಉದ್ಯೋಗ ಮಾಡಿ ಸಂಬಳ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಆಕೆಯ ನಿಜವಾದ ಸಂಬಳದ ಜೊತೆಗೆ ಈ 30,000 ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

'ಪ್ರಣಯ್ ಸೇಥಿ' ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗಾತಿಯ ನಷ್ಟದ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ನಿಯಮದಂತೆಯೇ, ಈ 30,000 ರೂಪಾಯಿಗಳ ಮೂಲ ಮೊತ್ತವನ್ನೂ ಪ್ರತಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಶೇ.10ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಹರಿಯಾಣದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟ ಗೃಹಿಣಿಗೆ 35 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ಈ ಹೊಸ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ಆ ಕುಟುಂಬದ ಅವಲಂಬನೆಯ ನಷ್ಟಕ್ಕಾಗಿ 60.48 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಗಾತಿಯ ನಷ್ಟ, ಆಸ್ತಿಯ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರದ ವೆಚ್ಚಗಳಂತಹ ಇತರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಿಭಾಗಗಳ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಾಗ ಒಟ್ಟು ಪರಿಹಾರದ ಮೊತ್ತ 62.77 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳಾಯಿತು.

ಪ್ರಕರಣಗಳ ವಿಳಂಬದ ಬಗ್ಗೆ ಕೋರ್ಟ್ ಆತಂಕ

ಈ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಕೋರ್ಟ್, ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಕರಣ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಗಲು ಬರೋಬ್ಬರಿ 25 ವರ್ಷಗಳು ತಡವಾಗಿರುವುದರ ಕುರಿತೂ ಗಮನ ಹರಿಸಿತು. ಈ ಮೇಲ್ಮನವಿಯು ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿತ್ತು.

ಇದಕ್ಕೆ ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಕೋರ್ಟ್‌ನ ದಾಖಲೆಗಳು ಬೆಂಕಿ ಅವಘಡದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗಿದ್ದವು. ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕಾಯಿತು.

ಇಂತಹ ವಿಳಂಬವು ಕೇವಲ ಈ ಒಂದು ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೇ ಇರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಈ ಪ್ರಕರಣ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಹೇಳಿದೆ.

ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ಅಪಘಾತಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ 120ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ, ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಇತ್ಯರ್ಥವಾಗಲು ಸರಾಸರಿ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ.

ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ಆ ನಷ್ಟವನ್ನು ಹಣದಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತುಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, "ಸರಿಯಾದ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತ ಪರಿಹಾರ"ದ ಉದ್ದೇಶವೆಂದರೆ, ಆ ದುರದೃಷ್ಟಕರ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸದೇ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ ಕುಟುಂಬ ಯಾವ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತೋ, ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಸಮೀಪದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಹೇಳಿದೆ.

ಆದರೆ, ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಗಳಿರಲಿ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ 20 ವರ್ಷಗಳು ತಗುಲಿದಾಗ ಕುಟುಂಬದ ನೋವು ಮತ್ತು ಸಂಕಟ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿರುವ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮೋಟಾರು ಅಪಘಾತ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಬೇಕು, ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೀಠಗಳನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣಗಳು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಆದೇಶ ನೀಡಿದೆ.