ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ಆಡಳಿತ ಬದಲಾವಣೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು: ಏಳು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ್ದೇನು?

1953ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕವು ಇರಾನ್ ನ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಧಾನಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮೊಸದ್ದೆಕ್ ಅವರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಉರುಳಿಸಲು ನೆರವಾದ ಏಳು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ಎರಡೂ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿವೆ.

ಇರಾನ್ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವ ಹಂತ ತಲುಪಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 28ರಂದು ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಇಸ್ರೇಲ್ ಪಡೆಗಳು ಇರಾನ್ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವು. ಇದು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಈ ಯುದ್ಧವು ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹಬ್ಬಿದ್ದು, ಇರಾನ್ ಗಲ್ಫ್ ದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿದಾಳಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಇಸ್ರೇಲ್ ಪಡೆಗಳು ಲೆಬನಾನಿನಲ್ಲಿರುವ ಇರಾನ್ ಬೆಂಬಲಿತ ಹೆಜ್ಬೊಲ್ಲಾ ಅಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಯೆಮೆನ್ ನ ಹೌತಿ ಬಂಡುಕೋರರು ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸೌದಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಹಡಗುಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಹಾರ್ಮುಝ್ ಜಲಸಂಧಿ ಬಂದ್ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಜಾಗತಿಕ ಇಂಧನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ತೀವ್ರ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿವೆ.

ಇರಾನ್ ವಿರುದ್ಧದ ಈ ಯುದ್ಧವು ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಇರಾನ್ ನಡುವಿನ ಸುದೀರ್ಘ ಸಂಘರ್ಷದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. ಕುತಂತ್ರಗಳು, ಗುಪ್ತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು, ಮಿಲಿಟರಿ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ವಿಫಲ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ.

1979ರ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಮೂಲಕ ಮಾಜಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನಾಯಕ ರುಹೊಲ್ಲಾ ಖಾಮಿನೈ ಅವರು ಅಮೆರಿಕ ಬೆಂಬಲಿತ ಷಾ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರೇಜಾ ಪಹ್ಲವಿ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಉರುಳಿಸಿದಂದಿನಿಂದ, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಟೆಹ್ರಾನ್‌ ನಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಲು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಆದರೆ, ಇರಾನ್ ಒಂದೇ ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಗೌಟೆಮಾಲಾ, ಕ್ಯೂಬಾ, ಚಿಲಿ ಮತ್ತು ವೆನೆಝುವೆಲಾದಿಂದ ಹಿಡಿದು ತನ್ನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಸರ್ಕಾರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಅಮೆರಿಕ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ.

ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಅಮೆರಿಕ ಸಾಧಿಸಿದ್ದೇನು? ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡುವುದಾದರೆ, ಅದರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕೆದಕಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

►1953ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕವು ಷಾ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಮರಳಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನೆರವಾದದ್ದು ಹೇಗೆ?

1953ರಲ್ಲಿ ಇರಾನ್ ನ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಧಾನಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮೊಸದ್ದೆಕ್ ಅವರು ಆಂಗ್ಲೋ-ಇರಾನಿಯನ್ ಆಯಿಲ್ ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ಅಮೆರಿಕದ CIA (CIA) ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್, ಜಂಟಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಿ 1951ರಿಂದ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಮೊಸದ್ದೆಕ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಉರುಳಿಸಿದವು.

ಈ ದಂಗೆಯ ಮೂಲಕ ಷಾ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರೇಜಾ ಪಹ್ಲವಿ ಮತ್ತೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ 1941ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಪಡೆಗಳ ಆಕ್ರಮಣದ ನಂತರ ಪಹ್ಲವಿ ಅವರ ತಂದೆ ರೇಜಾ ಷಾ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ತೊರೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಆಗ ಪಹ್ಲವಿ ಇರಾನ್ ನ ಆಡಳಿತ ಚುಕ್ಕಾಣಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದರು.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇರಾನ್ ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿದ್ದ ನಾಝಿ ಜರ್ಮನಿಯೊಂದಿಗೆ ರೇಜಾ ಷಾ ಹೊಂದಿದ್ದ ಬಾಂಧವ್ಯವು ಮಿತ್ರಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಆತಂಕ ಮೂಡಿಸಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಇರಾನ್ ನ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಿ ತಮ್ಮ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮಿತ್ರಪಡೆಗಳ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.

1953ರಲ್ಲಿ ಮೊಸದ್ದೆಕ್ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ದಂಗೆಯ ನಂತರ, ಪಹ್ಲವಿ ನೇತೃತ್ವದ ಇರಾನ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ಮುಂದಿನ ಕಾಲು ಶತಮಾನದ ಕಾಲ ನಿಕಟ ಮಿತ್ರರಾಗಿದ್ದವು.

ಅಮೆರಿಕ ಷಾಗೆ ಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇರಾನ್ ನ ನಾಗರಿಕ ಅಣುಶಕ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. 1957ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡ್ವೈಟ್ ಐಸನ್ಹೋವರ್ ಅವರ "ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಅಣುಶಕ್ತಿ" (Atoms for Peace) ಯೋಜನೆಯಡಿ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳು ಅಣು ಸಹಕಾರ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದವು. ಒಂದು ದಶಕದ ನಂತರ, ಅಮೆರಿಕವು ಇರಾನ್ಗೆ ಅಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಯುರೇನಿಯಂ ಅನ್ನು ಪೂರೈಸಿತು.

►ಇರಾನ್‌ ನಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಆಡಳಿತ ಬದಲಾವಣೆ ತಂತ್ರವೇ ಉಲ್ಟಾ ಹೊಡೆದದ್ದು ಹೇಗೆ?

ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಷಾ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರೇಜಾ ಪಹ್ಲವಿ ಅವರ ನಿರಂಕುಶ ಆಡಳಿತವು ವ್ಯಾಪಕ ವಿರೋಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1979ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬೃಹತ್ ಜನಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಅವರನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಸಿದವು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಡೀಪಾರಾಗಿದ್ದ ಮಾಜಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನಾಯಕ ರುಹೊಲ್ಲಾ ಖಾಮಿನೈ ದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

ಇದರಿಂದ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಇರಾನ್ ನಡುವಿನ ಬಾಂಧವ್ಯ ಹದಗೆಟ್ಟು, ಅಮೆರಿಕದ ನಿಕಟ ಮಿತ್ರನಾಗಿದ್ದ ಇರಾನ್ ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಶತ್ರು ದೇಶವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು.

1979ರ ನವೆಂಬರ್ 4ರಂದು ಇರಾನಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅಮೆರಿಕದ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, 52 ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು 444 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಒತ್ತೆಯಾಳುಗಳಾಗಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಘಟನೆಯಿಂದಾಗಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಟೆಹ್ರಾನ್ ಜೊತೆಗಿನ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಕಡಿದುಕೊಂಡು ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೇರಿತು.

1980ರ ದಶಕದ ಇರಾಕ್-ಇರಾನ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕವು ಇರಾಕ್ ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು. ಈ ವೇಳೆ ಇರಾನ್, ಅಮೆರಿಕದ ಪಡೆಗಳ ನೇರ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನೂ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.

ಬೌಡೊಯಿನ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಇತಿಹಾಸ ವಿಭಾಗದ ಸಹ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಸಲಾರ್ ಮೋಹಂದೇಸಿ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, 1979ರ ಕ್ರಾಂತಿಗೂ ಮುನ್ನ ಖಾಮಿನೈ ಅಪಾರ ಜನಬೆಂಬಲ ಗಳಿಸಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ, ಅವರು ಷಾ ಆಡಳಿತವನ್ನು "ಅಮೆರಿಕದ ಕೈಗೊಂಬೆ" ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿದ್ದು ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ, ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ಧಾರದ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ್ದು.

"ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯವು ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಈ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಇರಾನ್ ನ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರ ಮಾಡದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದೇಶವನ್ನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಅದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ದೇಶೀಯವಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ" ಎಂದು ಅಲ್ ಜಝೀರಾ ಜತೆ ಮಾತನಾಡಿದ ಮೋಹಂದೇಸಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಆ ನಂತರದ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಇರಾನ್ ನ ಅಣುಶಕ್ತಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಗಾಝಾದ ಹಮಾಸ್ ಮತ್ತು ಲೆಬನಾನಿನ ಹೆಜ್ಬೊಲ್ಲಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಲ್ಲಿನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಇರಾನ್ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಅಮೆರಿಕ ತನ್ನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಿಗಿಗೊಳಿಸಿತು.

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11ರ ದಾಳಿಯ ನಂತರ, ತಾಲಿಬಾನ್ ಮತ್ತು ಅಲ್-ಖೈದಾ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಇರಾನ್ ಜೊತೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಹಕರಿಸಿದ್ದರೂ, ಅಂದಿನ ಅಮೆರಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಬುಷ್ ಇರಾನ್ ಅನ್ನು "ದುಷ್ಟಕೂಟ" (axis of evil) ಎಂದು ಕರೆದರು. ಆ ನಂತರದ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ತೀವ್ರ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯ ಬಳಿಕ, ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮಾ ಅಮೆರಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದಾಗ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾತುಕತೆಯ ಹೊಸ ಹಂತ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

2015ರ ಜಂಟಿ ಸಮಗ್ರ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆ (JCPOA) ಒಪ್ಪಂದವು ಇರಾನ್, ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಚೀನಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಅಣು ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿತ್ತು. ಇರಾನ್ ಮೇಲಿನ ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸುವ ಬದಲಾಗಿ, ಅದರ ಅಣುಶಕ್ತಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಒಪ್ಪಂದ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ 2018ರಲ್ಲಿ ಈ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಅಮೆರಿಕವನ್ನು ಹೊರತಂದು ಮತ್ತೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿದರು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಇರಾನ್ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಿತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಯುರೇನಿಯಂ ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸುಮಾರು 440 ಕೆಜಿ ತೀವ್ರ ಸಮೃದ್ಧ ಯುರೇನಿಯಂ ಶೇಖರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.

2025ರಲ್ಲಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ, ಇರಾನ್ ಜೊತೆ ಹೊಸ ಅಣುಶಕ್ತಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಒಮಾನ್ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಆದರೆ ಇಸ್ರೇಲ್ ನಡೆಸಿದ ದಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಚರ್ಚೆಗಳು ವಿಫಲವಾದವು. ನಂತರ ಅಮೆರಿಕವೂ ಈ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಧುಮುಕಿ, ಇರಾನ್ ನ ಮೂರು ಅಣುಸ್ಥಾವರಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿತು.

►ಇರಾನ್‌ ನಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತೆ ಯತ್ನಿಸಿದ್ದು ಹೇಗೆ?

ಈ ವರ್ಷದ ಫೆಬ್ರವರಿ 28ರಂದು, ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಇಸ್ರೇಲ್ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಇರಾನ್ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ದಾಳಿ ಆರಂಭಿಸಿದವು. ಟೆಹ್ರಾನ್‌ ನಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುವುದೇ ಈ ಯುದ್ಧದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಟ್ರಂಪ್ ಹೇಳಿದರು. ಇದನ್ನು ಅವರು "ಜನರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದರು.

"ನಾವು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ, ನಿಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೀವು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಮ್ಮದಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾದ ದಿನ ಅವರು ಇರಾನ್ ಜನರಿಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿದ್ದರು.

ಆದರೆ ಆ ಉದ್ದೇಶ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಆರಂಭಿಕ ದಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರಾನ್ ನ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನಾಯಕ ಆಯತೊಲ್ಲಾ ಅಲಿ ಖಾಮಿನೈ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಹಿರಿಯ ನಾಯಕರ ಹತ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕರು ಬಂದರು. ಅಲಿ ಅವರ ಪುತ್ರ ಮೊಜ್ತಬಾ ಖಾಮಿನೈ ಹೊಸ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನಾಯಕರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಟೆಹ್ರಾನ್ ನ ಸರ್ಕಾರವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಿತು ಮತ್ತು ದೇಶದ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಿಗಿಗೊಳಿಸಿತು.

ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಇಸ್ರೇಲ್ ನಡೆಸಿದ ಈ ದಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರಾನ್‌ ನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರತಿದಾಳಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಜನರು ಮೃತಪಟ್ಟರು. ಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾದ ತಕ್ಷಣ, ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನಾಯಕರ ಹತ್ಯೆಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ ಇರಾನ್ ಬೆಂಬಲಿತ ಲೆಬನಾನಿನ ಹೆಜ್ಬೊಲ್ಲಾ ಪಡೆಗಳು ಉತ್ತರ ಇಸ್ರೇಲ್ ಮೇಲೆ ರಾಕೆಟ್ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವು. ಇದು ಇಸ್ರೇಲ್‌ ನಿಂದ ದಿನನಿತ್ಯದ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇಸ್ರೇಲ್ ಪಡೆಗಳು ಲೆಬನಾನಿನ ಐದನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡವು. ಹೆಜ್ಬೊಲ್ಲಾ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಗಡಿಯ ನಡುವೆ ಬೃಹತ್ 'ಸುರಕ್ಷಿತ ವಲಯ' ನಿರ್ಮಿಸಲು ಇಸ್ರೇಲ್ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಅಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಮೃತಪಟ್ಟು, 10 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ನಿರಾಶ್ರಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಘಟನೆಗಳ ನಂತರ ಅಮೆರಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ತಾವು ಇರಾನ್‌ ನಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು. ಜೂನ್‌ ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಅವರು, "ನಾನು ಆಡಳಿತ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬೆಂಬಲಿಸಿಲ್ಲ. ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಆಡಳಿತ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಅವು ಎಂದಿಗೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

►ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಮತ್ತು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಆಡಳಿತ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಯತ್ನಿಸಿದ್ದು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ?

ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ನಡೆಸಿದ ಮಿಲಿಟರಿ ಆಕ್ರಮಣಗಳು ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಜೀವಹಾನಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.

2003ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಿತ್ರಪಡೆಗಳು ಇರಾಕ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದವು. ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್ ಬಳಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಅಸ್ತ್ರಗಳಿವೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಅವರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಉರುಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಬಳಿಕ ನಡೆಸಿದ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಯಾವುದೇ ಅಸ್ತ್ರಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಮಾನವೀಯತೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಅಪರಾಧಗಳಿಗಾಗಿ ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್ ಅವರನ್ನು ಬಾಗ್ದಾದ್ ನಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು.

ಬ್ರೌನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ನೀಡಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇರಾಕ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಘರ್ಷದ ವೇಳೆ ಸುಮಾರು 3,15,000 ಜನರು ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

2001ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಇರಾಕ್, ಸಿರಿಯಾ, ಯೆಮೆನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಘರ್ಷ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಮೆರಿಕ ನೇತೃತ್ವದ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 9,40,000 ಜನರು ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಯುದ್ಧದಿಂದಾಗಿ ಹರಡಿದ ರೋಗಗಳು, ಹಸಿವು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿದ ಪರೋಕ್ಷ ಸಾವುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ, ಈ ಸಂಖ್ಯೆ 45ರಿಂದ 47 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ನಡೆಸಿದ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ವೆಚ್ಚವೂ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ. ಎರಡು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನಡೆದ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಅಮೆರಿಕ ಸುಮಾರು 5.8 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಿದೆ. ಮುಂದಿನ 30 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಧರ ಆರೈಕೆಗಾಗಿ ಮತ್ತೂ 2.2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ವೆಚ್ಚವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

2001ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಮಿತ್ರಪಡೆಗಳು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ತಾಲಿಬಾನ್ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿ, ನಾಗರಿಕ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ 20 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದ್ದವು. ಆದರೆ 2021ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಪಡೆಗಳು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ತಾಲಿಬಾನ್ ಮತ್ತೆ ಇಡೀ ದೇಶದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.

ಲಿಬಿಯಾದಲ್ಲಿ 2011ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಸುದೀರ್ಘ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ್ದ ಮುಅಮ್ಮರ್ ಗಡಾಫಿ ಅವರ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಗಡಾಫಿ ಬೆಂಬಲಿತ ಪಡೆಗಳಿಂದ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ ನೀಡಿದ ಅನುಮತಿಯಂತೆ ಅಮೆರಿಕ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿತ್ತು.

ಬಳಿಕ 2011ರ ಮಾರ್ಚ್ ನಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ತನ್ನ ಕಮಾಂಡ್ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು NATOಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿತು. ಆದರೆ ಕಣ್ಗಾವಲು ಮತ್ತು ಡ್ರೋನ್ ದಾಳಿಗಳಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಮಿಲಿಟರಿ ನೆರವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು.

ಗಡಾಫಿ ಅವರ ಪತನದ ನಂತರ, ಲಿಬಿಯಾ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಧಿಕಾರ ಸಂಘರ್ಷದಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಲುಗಿದೆ. ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ಬಣಗಳ ನಡುವಿನ ಕಾದಾಟವು 2020ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಕಾಯಂ ಕದನ ವಿರಾಮಕ್ಕೆ ಹಾದಿಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರೂ, ದೇಶವು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಬಣಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಲಿಬಿಯಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಡುವಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿ, ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಬಣಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸರ್ಕಾರದಡಿ ತರಲು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.

►ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಇತಿಹಾಸವೇನು?

1945ರಿಂದ 1991ರವರೆಗಿನ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಡುವಿನ ಶೀತಲ ಸಮರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕ ತನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಎಡಪಂಥೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತು.

1954ರಲ್ಲಿ ಗೌಟೆಮಾಲಾದ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾಕೋಬೋ ಅರ್ಬೆಂಜ್ ಅವರ ಸರ್ಕಾರವು ಜಮೀನುಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸಲು ಮುಂದಾಯಿತು. ಇದು ಅಮೆರಿಕದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜವಾದಿ ನೀತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ CIA (CIA), ಆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಉರುಳಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಬಳಿಕ ಅಲ್ಲಿ 1960ರಿಂದ 1996ರವರೆಗೆ ಸುದೀರ್ಘ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು.

ಕ್ಯೂಬಾದ ನಾಯಕ ಫಿಡೆಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋ ಅವರನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ದೇಶಭ್ರಷ್ಟರಾಗಿದ್ದ ಕ್ಯೂಬನ್ನರಿಗೆ CIA ತರಬೇತಿ ನೀಡಿತು. ಆದರೆ 1961ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ 'ಬೇ ಆಫ್ ಪಿಗ್ಸ್' ಆಕ್ರಮಣವು ಕ್ಯೂಬಾ ಪಡೆಗಳ ಎದುರು ವಿಫಲವಾಯಿತು.

ಬ್ರೆಝಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕವು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ವಿರೋಧಿ ಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು. ಇದು 1964ರಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ದಂಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜೋವೊ ಗೌಲಾರ್ಟ್ ಅಧಿಕಾರ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಈ ರೀತಿಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳು ಇಕ್ವೆಡಾರ್ ಮತ್ತು ಬೊಲಿವಿಯಾದಲ್ಲೂ ನಡೆದವು.

ಚಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದ್ದ ತಾಮ್ರದ ಗಣಿಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸಮಾಜವಾದಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸಾಲ್ವಡಾರ್ ಅಲೆಂಡೆ ವಿರುದ್ಧ CIA ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ನೀಡಿತು. 1973ರ ಮಿಲಿಟರಿ ದಂಗೆಯ ಮೂಲಕ ಜನರಲ್ ಆಗಸ್ಟೋ ಪಿನೋಚೆ ಮುಂದಿನ 17 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು.

ಪಿನೋಚೆ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ 3,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಜನರು ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ತೀವ್ರ ಕಿರುಕುಳ ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಸುಮಾರು 1,400 ಜನರು ಬಲವಂತವಾಗಿ ನಾಪತ್ತೆಯಾದರೆ, ಕನಿಷ್ಠ 2 ಲಕ್ಷ ಚಿಲಿ ನಾಗರಿಕರು ದೇಶಭ್ರಷ್ಟರಾದರು.

ಅಮೆರಿಕ ತನ್ನ ನಿಲುವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ ಗ್ರೆನಾಡಾದ ಮೇಲೆ 1983ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪನಾಮಾದ ಮೇಲೆ 1989ರಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಿ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸಿತು.

ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11ರ ದಾಳಿಯ ನಂತರ, ಅಲ್-ಖೈದಾವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ತಾಲಿಬಾನ್ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಅಮೆರಿಕ 2001ರಲ್ಲಿ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿತು. 2021ರವರೆಗೆ ಅಮೆರಿಕ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನವನ್ನು ತನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪಡೆಗಳು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ತಾಲಿಬಾನ್ ಮಿಂಚಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಿ ಮತ್ತೆ ದೇಶವನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.

ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಪ್ರಕಾರ, ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಘರ್ಷಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು 2,43,000 ಜನರು ನೇರವಾಗಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

2026ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಕರಾಕಸ್ ನಡುವಿನ ಸುದೀರ್ಘ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯ ನಂತರ ನಡೆದ ಅಮೆರಿಕದ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ವೆನೆಝುವೆಲಾದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ನಿಕೋಲಸ್ ಮಡುರೊ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಸಿಲಿಯಾ ಫ್ಲೋರೆಸ್ ಅವರನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲಾಯಿತು.

ಅಂದಿನಿಂದ ವೆನೆಝುವೆಲಾದ ಹಂಗಾಮಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಡೆಲ್ಸಿ ರೊಡ್ರಿಗೇಸ್ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ದೇಶದ ತೈಲ ಉದ್ಯಮದ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಮಡುರೊ ಅಪಹರಣದ ನಂತರ, ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ವೆನೆಝುವೆಲಾದ ತೈಲನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಹೂಡಿಕೆಯ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವರ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಅಲ್ಲಿನ ತೈಲ ಉದ್ಯಮದ ಮೇಲಿನ ಹಲವು ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಗೆ ವೆನೆಝುವೆಲಾದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಸುಲಭ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.

►ಅಮೆರಿಕ ಏನಾದರೂ ಪಾಠ ಕಲಿತಿದೆಯೇ?

ಇರಾನ್‌ ನಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣದ ರಾಜಕೀಯ ಹಾದಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಪದೇ ಪದೇ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕಿಂಗ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಲಂಡನ್ ನ ರಕ್ಷಣಾ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗದ ಸಹ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಆಂಡ್ರಿಯಾಸ್ ಕ್ರಿಗ್ ಅಲ್ ಜಝೀರಾಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

"1953ರ ದಂಗೆಯು ಮೊಸದ್ದೆಕ್ ಅವರನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಸಿ ಷಾ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಉಳಿಸಿತು. ಆದರೆ ಅದು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು" ಎಂದು ಕ್ರಿಗ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಷಾ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಅಮೆರಿಕ ನೀಡಿದ ಬೆಂಬಲವೇ ಅಮೆರಿಕ ವಿರೋಧಿ ನಿಲುವನ್ನು ಇರಾನ್ ರಾಜಕೀಯದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಇದು 1979ರಲ್ಲಿ ಷಾ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಉರುಳಿಸಿದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಆಧಾರವಾಯಿತು ಎಂದು ಕ್ರಿಗ್ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. "ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, 1953ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೂ ಇತಿಹಾಸದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು" ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಅದೇ ರೀತಿ, ಅಮೆರಿಕದ ಇರಾಕ್ ಆಕ್ರಮಣವು ಇರಾನ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಎದುರಾಳಿಯಾಗಿದ್ದ ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್ ಅವರನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿತು. ಇದು ಇರಾಕ್ ನಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನರಿ ಗಾರ್ಡ್ ಕೋರ್ಪ್ಸ್ (IRGC) ತನ್ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ರಾಜಕೀಯ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಕ್ರಿಗ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಕಳೆದ 70 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಕಲಿಯಬೇಕಾದ "ನಿಜವಾದ ಪಾಠ" ಎಂದರೆ ಮೂಲಭೂತ ಶಿಸ್ತು ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.

"ಇರಾನ್ ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಇರಾನ್ ನ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುವುದರ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆಗಳು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸಂದೇಶ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇರಾನ್‌ ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಹೋಗಿ ಅಮೆರಿಕ ಅದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಂಡ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಇವೆ" ಎಂದಿದ್ದಾರೆ ಅವರು.

ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಭೀಕರವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅಮೆರಿಕ ಮೂಲದ 'ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾಲಿಸಿ'ಯ ಹಿರಿಯ ಸಂಶೋಧಕಿ ನಿಗಾರ್ ಮುರ್ತಝಾವಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

"1953ರ ಇರಾನ್ ದಂಗೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಾದ್ಯಂತ ನಡೆದ ಆಡಳಿತ ಬದಲಾವಣೆಯ ಯುದ್ಧಗಳವರೆಗೆ, ಅಮೆರಿಕದ ಇತಿಹಾಸವು ನಷ್ಟ, ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಅಭದ್ರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ" ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಇರಾನ್‌ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದಂಗೆಯು ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿ, ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು. ಇಂದು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅಮೆರಿಕ ವಿರೋಧಿ ತೀವ್ರ ಭಾವನೆಗೆ ಇದು ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿತು" ಎಂದು ಮುರ್ತಝಾವಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸುವ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಹೇರುವ ಅಮೆರಿಕದ ನಿರಂತರ ಯತ್ನಗಳು ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶದ ದೇಶಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿವೆ, ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರನ್ನು ನಿರಾಶ್ರಿತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ ಮತ್ತು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಊಹಿಸದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಇದರಿಂದ ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ಮುಖ್ಯ ಪಾಠ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವುದು ಸುಲಭ, ಆದರೆ ಅದರ ನಂತರದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟ. ಮಿಲಿಟರಿ ಬಲವನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಎಂದು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತವನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸುವುದನ್ನು ಗೆಲುವು ಎಂದು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಭಾವಿಸುತ್ತಿದೆ. ಏಳು ದಶಕಗಳ ನಂತರವೂ ಅದೇ ಹಳೆಯ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮುಂದುವರಿದಿವೆ. ಅಮೆರಿಕ ಹೊರಗಿನಿಂದ ತನ್ನ ಆದೇಶವನ್ನು ಹೇರಬಹುದು, ಜನರು ಅಮೆರಿಕ ಬಯಸಿದಂತೆ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವುದು ತಪ್ಪು. ತಂತ್ರಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಕ್ರಿಯೆಯ ದೋಷ ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಮುರ್ತಝಾವಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಹಿಂದಿನ ಮಿಲಿಟರಿ ಸೋಲುಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ವಿದೇಶಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಧೋರಣೆ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇಂತಹ ಯುದ್ಧಗಳಿಗೆ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಬೆಂಬಲ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿದಿದೆ. ಹಲವು ಹಿನ್ನಡೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ವಿದೇಶಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಕುರಿತಾದ ಅಮೆರಿಕ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿರುವುದು ಇಂತಹ ಆಕ್ರಮಣಗಳ ಕುರಿತು ಅಮೆರಿಕದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಿದ್ದ ಆಸಕ್ತಿ ಮಾತ್ರ" ಎಂದು ಬೌಡೊಯಿನ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮೋಹಂದೇಸಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

"ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅಮೆರಿಕ ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದಾಗ, ಶೇ. 60ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದರು. ಶೇ. 77ರಷ್ಟು ಜನರು ಸರ್ಕಾರ ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು" ಎಂದು ಅವರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ಯುದ್ಧಗಳಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿದಿದೆ ಎಂದು ಮೋಹಂದೇಸಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. "ಇರಾನ್ ವಿರುದ್ಧದ ಅಮೆರಿಕ-ಇಸ್ರೇಲ್ ಯುದ್ಧವು ಅಮೆರಿಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಲ್ಲದ ಯುದ್ಧವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಡೆಮಾಕ್ರಾಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, "ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಮತದಾರರ ದೊಡ್ಡ ವಿಭಾಗವೂ" ಅಮೆರಿಕದ ವಿದೇಶಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಜನಬೆಂಬಲ ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವುದು ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಆದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಇಡಲು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿದೆ. ಸಾಲ, ಹಣದುಬ್ಬರ, ಜೀವಹಾನಿ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಸೌಜನ್ಯ: aljazeera. com