ತಾನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಂಡ ಜಟಿಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದೇ?

ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಹೇಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಊಹಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಆದರೆ, ಇದು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ದುರಂತದ ಸಂಗತಿ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ತನ್ನ ಘನತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಸ್ಥಿತಿ ಮಿಲ್ಟನ್ ಅವರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿನ ‘ಪತನಗೊಂಡ ದೇವತೆಗಳ’ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿದೆ. ತನ್ನ ಈ ಶೋಚನೀಯ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ತನಗಾದ ಟೀಕೆ-ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಿಗೆ ಆಯೋಗವೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ (ಇಸಿಐ) ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಾಣದಂತಹ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಪರ ಧೋರಣೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು ಇಂದು ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದಲೂ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಆಯೋಗದ ಏಕೈಕ ಮಿತ್ರನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷವು ಅದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಮುಂದಾದಾಗಲೂ, ಆಯೋಗ ಮತ್ತಷ್ಟು ಇಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಲುಕುವಂತಾಗಿದೆ.

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಆಯೋಗದ ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹಾಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಿವೃತ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಮಾಜಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು (ಇಸಿ) ಹಾಗೂ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು (ಸಿಇಸಿ) ಕೂಡ ಆಯೋಗದ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಇಸಿಐ ಮೇಲಿನ ಸಂಕಷ್ಟದ ಕಾರ್ಮೋಡಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ದಟ್ಟವಾಗುತ್ತಿವೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಹೇಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಊಹಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಆದರೆ, ಇದು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ದುರಂತದ ಸಂಗತಿ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಇಸಿಐ ಈಗ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು, ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಸಂಘಟನೆಗಳು, ನಿವೃತ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಮಾಜಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ವಕೀಲರು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದಲೂ ಟೀಕೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ‘ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ’ (ಎಸ್‌ಐಆರ್) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ಸಂಪಾದಕೀಯಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಇಸಿಐ ತಾನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ವಿವಾದದ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುವುದರಿಂದ, ಯೂಟ್ಯೂಬರ್‌ಗಳಿಗೂ ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಷಯ ದೊರೆತಂತಾಗಿದೆ.

ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದೊಳಗಿನ ‘ಆಂತರಿಕ ಸಂಘರ್ಷ’ವೂ ಈಗ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನ ವಿಶ್ವಾಸ ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವುದು ಮತ್ತು ಅದರೊಳಗಿನ ಬಿರುಕುಗಳನ್ನು ‘ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್’ ವರದಿಗಳು ಬಯಲಿಗೆಳೆದಿವೆ. ಇಬ್ಬರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಬರೆದ 14 ಪತ್ರಗಳು ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು (ಸಿಇಸಿ) ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಿಗೆ ತಳ್ಳಿವೆ. ಈ ಬಿರುಗಾಳಿ ಆಯುಕ್ತರ ದೋಣಿಯನ್ನೂ ಅಲ್ಲಾಡಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ವಿವಾದವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಸಿಐ ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಅದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಳವಾದ ಸಂಕಷ್ಟದ ಸುಳಿಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

ಅಕ್ಟೋಬರ್ 5ರಂದು ಅರ್ಜಿಗಳ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು, ‘ಯಾವುದೇ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಫಾರಂ-6 ಅನ್ನು ನಾವು ಅನುಮೋದಿಸಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಫಾರಂ-6ರಲ್ಲಿನ ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನೇ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರೊಬ್ಬರು ಆಗಸ್ಟ್ 14ರಂದು ಬರೆದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ‘ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಮತ್ತು ಅನಧಿಕೃತ’ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು.

‘ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್’ ವರದಿಗೆ ಇಸಿಐ ನೀಡಿದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಕೂಡ ಆಯೋಗದ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 23ರಂದು ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ‘ನಾನು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥನಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಧೋರಣೆ ತಳೆದ ಆಯೋಗ, ಎಲ್ಲ ನಿರ್ಧಾರಗಳೂ ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿತು.

ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 26ರಂದು ನೀಡಿದ ಎರಡನೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಇಸಿಐ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ನಿಲುವನ್ನು ಬದಲಿಸಿದಂತೆ ಕಂಡುಬಂತು. ಎಸ್‌ಐಆರ್‌ಗಾಗಿ ಒಂದು ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಐಆರ್ ಅಲ್ಲದ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಎಂಬಂತೆ ಫಾರಂ-6ರ ಎರಡು ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿರುವುದನ್ನು ಆಯೋಗ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ ಎಂದು ಆಯೋಗ ಹೇಳಿತು. ಆದರೆ, ಬಳಿಕ ಫಾರಂ-6ಕ್ಕೆ ಲಗತ್ತಿಸಿದ್ದ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.

ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಯವರ ಹೇಳಿಕೆಯಿಂದ ವಿವಾದ ಮತ್ತಷ್ಟು ತೀವ್ರಗೊಂಡಿತು. ಈ ಹೇಳಿಕೆಯು ಸಿಇಸಿ ಅವರು ಮನಬಂದಂತೆ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳಿಗೆ ಬಲ ನೀಡಿದೆ ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಕರು ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ, ಆಯೋಗದ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಇದಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾದ ವಾದ ಮಂಡಿಸಿದರು. ಮೇ 27ರಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ ತೀರ್ಪಿನ 152ನೇ ಪ್ಯಾರಾವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಅವರು, ಆ ಪ್ಯಾರಾದಲ್ಲಿ ಇಸಿಐಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಅಂಶಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಆ ಪ್ಯಾರಾದಲ್ಲಿ, ಫಾರಂ-6 ದಾಖಲಾತಿಯ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಇದು ಜನತಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಕಾಯ್ದೆಯ (RP Act) ಸೆಕ್ಷನ್ 21(2)ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಪರಿಷ್ಕರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ರೀತಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಅದನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ಅನ್ವಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರಬಹುದು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿತ್ತು.

ಹೀಗಾಗಿ, ಎಸ್‌ಐಆರ್‌ನ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ದಾಖಲಾತಿ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ ಉಳಿಕೆ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅಂತಹ ಅಧಿಕಾರ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದ್ದಲ್ಲ ಎಂದೂ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತ್ತು. ಚೌಕಟ್ಟು ರೂಪಿಸುವಾಗ ಆಯೋಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಬದ್ಧ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅದರಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಅಥವಾ ವಿಚಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಾದರೆ, ಅದು ಸಾಧಿಸಬೇಕಾದ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ತಾರ್ಕಿಕ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂದೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿತ್ತು.

ಅಂದರೆ, ದಾಖಲಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರಚನೆಯು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಆಧರಿಸಿರಬೇಕು. ಅದೇ ವೇಳೆ, ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ನಿಖರತೆ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪೂರೈಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನಿಲುವಾಗಿತ್ತು.

ಆದರೆ, ಈ ಕಾನೂನು ಭಾಷೆಯೇ ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎಸ್‌ಐಆರ್‌ಗಾಗಿ ಸೂಕ್ತ ದಾಖಲಾತಿ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ‘ರೂಪಿಸುವ’ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಇಸಿಐಗೆ ಗುರುತಿಸಿದೆಯೇ? ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನೂ ನೀಡಿದೆಯೇ? ಅದೇ ವೇಳೆ, ಆ ಅಧಿಕಾರ ‘ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದ್ದಲ್ಲ’ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ‘ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಬದ್ಧ ವ್ಯವಸ್ಥೆ’ಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ದೃಢಪಡಿಸಿದೆಯೇ?

ಇಸಿಐ ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಫಾರಂ-6ರ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶದಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆತಿದೆ ಎಂದು ಆಯೋಗ ನಂಬಿದ್ದರೆ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶ ಹೊರಬಿದ್ದ ಸುಮಾರು ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಬಳಿಕ ಅದೇ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರೊಬ್ಬರು ‘ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಮತ್ತು ಅನಧಿಕೃತ’ ಎಂದು ಏಕೆ ಕರೆದರು? ಆಯೋಗವು ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿದೆ ಎಂಬ ತನ್ನ ನಿಲುವನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿತೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಎದುರಾಗಿದೆ.

ಇಸಿಐ ತಾನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ.

ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ 75 ವರ್ಷಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರವೊಂದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಅಂದರೆ ಎಸ್‌ಐಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ, ಆಯೋಗ ಸ್ವತಃ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹಠಾತ್, ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ನಿರ್ಧಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾದ ಎಸ್‌ಐಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬಹುತೇಕರು ಅನ್ಯಾಯಯುತ, ಹೊರಗಿಡುವ ಧೋರಣೆಯುಳ್ಳ ಮತ್ತು ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ಕ್ರಮವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಎಸ್‌ಐಆರ್ ನಡೆಸುವ ನಿರ್ಧಾರ ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಜನರು ನಂಬಬೇಕೆಂದು ಆಯೋಗ ಬಯಸಿದರೆ, ಆ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಭೆಯ ನಡಾವಳಿಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕಗೊಳಿಸಬೇಕು.

ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದೊಳಗಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಪತ್ರಗಳು ಎಸ್‌ಐಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಫಾರಂ-6 ಬದಲಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ ನಡೆದ ‘ಅಕ್ರಮಗಳು’ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಚುನಾವಣಾ ನೋಂದಣಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದ ECINet ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ಹೊರಗಿಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಆಯುಕ್ತರು ಈಗಾಗಲೇ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೆ, ಆಯೋಗವು ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಯಾವುದೇ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಸಭೆಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ ಅಥವಾ ನಡಾವಳಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ.

ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ‘ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದ’ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಸರು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ 16 ಲಕ್ಷ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳು ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಈ ವಿಷಯ ಆಯುಕ್ತರ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಕೂಡ ಅವರಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಕಳವಳ ಮೂಡಿಸಿತು. ಈ ಎಲ್ಲ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿವೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಹೇಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಊಹಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಆದರೆ, ಇದು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ದುರಂತದ ಸಂಗತಿ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ತನ್ನ ಘನತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಸ್ಥಿತಿ ಮಿಲ್ಟನ್ ಅವರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿನ ‘ಪತನಗೊಂಡ ದೇವತೆಗಳ’ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿದೆ. ತನ್ನ ಈ ಶೋಚನೀಯ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ತನಗಾದ ಟೀಕೆ-ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಿಗೆ ಆಯೋಗವೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಆಯೋಗದ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವೆಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕಂಡುಕೊಂಡರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವಿರುದ್ಧದ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಬಲ್ಲದೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಅಥವಾ ಆಯುಕ್ತರು ತಮ್ಮ ‘ಸ್ವರ್ಗ’ದಂತಿರುವ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂಬುದು ಮಹಾಭಿಯೋಗ (Impeachment) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಹಾಭಿಯೋಗ (Impeachment) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಅಂತಃಕರಣದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಈಗ ಬಹುದೂರದ ಮಾತಾಗಿದೆ.

‘ಒಮ್ಮೆಯೂ ಬೀಳದಿರುವುದರಲ್ಲಿ ವೈಭವವಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಬಿದ್ದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಮತ್ತೆ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುವುದರಲ್ಲೇ ವೈಭವವಿದೆ’ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಶಾಲೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದ್ದ ಪ್ರೇರಕ ನುಡಿಮುತ್ತು. ಇದು ಆಲಿವರ್ ಗೋಲ್ಡ್‌ಸ್ಮಿತ್ ಅವರ ‘ದಿ ಸಿಟಿಝನ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್’ (1762) ಕೃತಿಯಿಂದ ಆಯ್ದದ್ದು ಎಂದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಈ ಮಾತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಈಗ ಅರಿವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಅನೇಕ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ಮಾತನ್ನು ಬರೆಯಲು ಅವು ಅರ್ಹವಾಗಿವೆ. ‘ನಿರ್ವಚನ ಸದನ’ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಕಚೇರಿ ಈ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರಲಿ.

ಕೃಪೆ: The Indian Express