ಭಾರತದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ: ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಲಿದೆಯೇ ಬೃಹತ್ ರಾಜಕೀಯ ಸಮರ?

ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ, ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಮಾನತೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ನ್ಯಾಯದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ದೊಡ್ಡ ಸಂಘರ್ಷವೇ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ (ಡಿಲಿಮಿಟೇಷನ್) ಎಂಬುದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮರುನಿರ್ಧರಿಸುವ ಮತ್ತು ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಮರುಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ 82 ಮತ್ತು 170ನೇ ವಿಧಿಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜನಗಣತಿಯ ನಂತರ ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳ ಸೀಟುಗಳ ಹಂಚಿಕೆ ಹಾಗೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮರುವಿಂಗಡಿಸುವುದನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೂಲಕ ರಚನೆಯಾಗುವ 'ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣಾ ಆಯೋಗ'ವು ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

1951, 1961 ಮತ್ತು 1971ರ ಜನಗಣತಿಯ ನಂತರ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು. 1971ರ ನಂತರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. 42ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯು 1971ರ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿದ್ದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 2000ರವರೆಗೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿತು. ನಂತರ 84ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯು ಈ ಗಡುವನ್ನು 2026ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಮುಂದಿನ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಯು 2026ರ ನಂತರ ನಡೆಯುವ ಮೊದಲ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಕೋವಿಡ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ವಿಳಂಬ ನೀತಿಯಿಂದಾಗಿ 2021ರ ಜನಗಣತಿ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ದೇಶದ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದಂತಹ ಉತ್ತರದ ರಾಜ್ಯಗಳು ತೀವ್ರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿದ್ದರೆ, ಕೇರಳ, ತಮಿಳುನಾಡು, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಂತಹ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿವೆ. ಈ ಅಸಮಾನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ 2026ರ ಅಂದಾಜು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಮರುಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲು ಈಗ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.

ಈ ನಡುವೆ ಎರಡು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. 2019ರಲ್ಲಿ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನ ರದ್ದಾದ ನಂತರ 2022ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. 2009ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದಿದ್ದ ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ 2023ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ (SC) ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ (ST) ಕಾಯ್ದಿರಿಸಬೇಕಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಯೇ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ, ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಯು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು SC ಮತ್ತು ST ಸಮುದಾಯಗಳ ಹಿತರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಎರಡು ಹಿಂದುಳಿದ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರುಬದುರು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ತೀವ್ರ ಪ್ರಯತ್ನದ ನಡುವೆಯೂ, ಉದ್ದೇಶಿತ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ವಿಧೇಯಕಕ್ಕೆ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಬಹುಮತ ಸಿಗದ ಕಾರಣ ಅದು ಕಾಯ್ದೆಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. The Wire ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೋವಿಡ್‌ನಿಂದಾಗಿ 2021ರ ಜನಗಣತಿ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಜಾರಿಯ ತುರ್ತನ್ನು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತಂದು ಹೊಸ ಜನಗಣತಿಯಿಲ್ಲದೆಯೇ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಯತ್ನಿಸಿರುವುದು ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮಾನತೆ

ಈ ವಿವಾದದ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮಾನತೆ. ಕೇವಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಮರುವಿಂಗಡಿಸಿದರೆ, ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತ ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ತಮಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳ ವಾದವಾಗಿದೆ.

ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡು, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇರಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಜನನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ತಗ್ಗಿಸಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ, ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಂತಹ ಉತ್ತರದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ, ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಬಿಹಾರದ ಒಬ್ಬ ಸಂಸದ ಸುಮಾರು 31 ಲಕ್ಷ ಜನರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರೆ, ಕೇರಳದ ಒಬ್ಬ ಸಂಸದ ಸರಿಸುಮಾರು 17.5 ಲಕ್ಷ ಜನರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಒಂದು ವೇಳೆ ಲೋಕಸಭೆಯ 543 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು 2026ರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂದಾಜಿನ ಆಧಾರದಲ್ಲೇ ಮರುಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅಥವಾ ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು 848ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರೆ, ಉತ್ತರದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸೀಟುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಲಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪಾಲು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯಲಿದೆ. ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಗಳ ಕೊಡುಗೆ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೂ, ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಯು ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡು ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ದಕ್ಷಿಣದ ನಾಯಕರು ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನಿಂದ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಲು ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳ ನಾಯಕರು ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಕ್ರಿಯಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು (JAC) ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಗದ್ದಲ ಮತ್ತು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ಬೇಡಿಕೆ

Times Of India ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮುಂಗಾರು ಅಧಿವೇಶನವು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಾವಧಿಗೆ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಟ್ಟು 82 ದಿನಗಳು ಕಳೆದರೂ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ವಿಸರ್ಜಿಸದಿರುವುದನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಹಿರಿಯ ನಾಯಕ ಜೈರಾಮ್ ರಮೇಶ್ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದು, ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವ ಅಮಿತ್ ಶಾ ಅವರಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ.

ವ್ಯಾಪಕ ಸಮ್ಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ವಿಧೇಯಕಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ವಿಶೇಷ ಸಂಸತ್ ಅಧಿವೇಶನ ಕರೆಯಲು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಜೈರಾಮ್ ರಮೇಶ್ ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿಧೇಯಕದ ಕರಡನ್ನು ಇನ್ನೂ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿಲ್ಲವಾದರೂ, 2029ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಬಹುದಾದ ಹಿನ್ನಡೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದೇ ಇದರ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆಯ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಬದಿಗೊತ್ತುವ ಬದಲು, ಗೃಹ ಸಚಿವರು ತಕ್ಷಣವೇ ಸರ್ವಪಕ್ಷ ಸಭೆ ಕರೆದು ಉದ್ದೇಶಿತ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿವೆ.

ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ದುರುದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮೇಲಾಗುವ ಅಪಾಯಗಳು

ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, The Wire ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ 'ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್'ನ (SPECT Research Association) ಸಂಶೋಧನಾ ವರದಿಯು ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿ, ಹಿಂದುಳಿದ ಸಮುದಾಯಗಳ ಚುನಾವಣಾ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಅಪಾಯವಿದೆ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದೆ.

ಅಸ್ಸಾಂ (2023) ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ (2022) ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದ ಮತಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಮತಬಲವನ್ನು ಚದುರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅಸ್ಸಾಂನ ಬಾರ್ಪೇಟಾ, ಧುಬ್ರಿ ಹಾಗೂ ನೌಬೋಯಿಚಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇತ್ತ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಜಮ್ಮು ಪ್ರದೇಶದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 37ರಿಂದ 43ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೀಟು ನೀಡಲಾಯಿತು (46ರಿಂದ 47ಕ್ಕೆ).

ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇರುವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಮೀಸಲು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ವರದಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.

ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ (SC) ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ (ST) ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕೆಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ SC ಮತ್ತು ST ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಲವಾರು ಲೋಕಸಭಾ ಹಾಗೂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಾಮಾನ್ಯ (unreserved) ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿವೆ. ಈ ಅಸಮಾನ ಹಂಚಿಕೆಯು ಆ ಸಮುದಾಯಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.

ಎಸ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಟಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಆ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಾಯಕತ್ವದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಬಹುದು ಹಾಗೂ ಅವರ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಎಸ್‌ಸಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೂ ಮೀಸಲಿಡಲಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಗೆಲುವಿಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳ ಬೆಂಬಲವನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಜಕೀಯ ಸಮೀಕರಣವು ಪ್ರಭಾವಿ ಜಾತಿ ಸಮೂಹಗಳಿಗೆ ಚುನಾವಣಾ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಬಲ ದಲಿತ ಅಜೆಂಡಾದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಅವಕಾಶಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಶೇ. 48.9ರಷ್ಟು ಎಸ್‌ಸಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಹಬೀಬ್‌ಪುರ, ಶೇ. 29ರಷ್ಟು ಎಸ್‌ಸಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಬಿಹಾರದ ಔರಂಗಾಬಾದ್ ಹಾಗೂ ಶೇ. 20ರಷ್ಟು ಎಸ್‌ಸಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಾಸನ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 15ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎಸ್‌ಸಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿದ್ದರೂ, ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನಾಗಿಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರೂ "ಶಾಶ್ವತ ಗೆಲ್ಲುವವರು ಅಥವಾ ಸೋಲುವವರು" ಆಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು, ಕೇವಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾನದಂಡವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‌ ನ 'FPS' ಮಾದರಿಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ, 'F' (Fixed Share) ಎಂದರೆ ಒಟ್ಟು ಸೀಟುಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಶೇ. 10) ಎಲ್ಲಾ ದೇಶಗಳಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚುವುದು. ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‌ ನ ಒಟ್ಟು ಸೀಟುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 720. ಅದರಲ್ಲಿ ಶೇ. 10ರಷ್ಟು ಅಂದರೆ 72 ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಅದರ 27 ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಲಾಗುತ್ತದೆ. (0.10 × 720 / 27 = 2.67)

ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, 'P' (Proportional Share) ಎಂದರೆ ಶೇ. 50ರಷ್ಟು ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಂಚುವುದು. ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್‌ನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 44.75 ಕೋಟಿ (44,75,33,143). 50.6 ಲಕ್ಷ (50,60,004) ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದೇಶವು 0.50 × 720 × 5,060,004 / 447,533,143 ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ 4.07 ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಕೊನೆಯದಾಗಿ, 'S' (Square-root Share) ಎಂದರೆ ಉಳಿದ ಶೇ. 40ರಷ್ಟು ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಆಯಾ ದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವರ್ಗಮೂಲದ (Square root) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು. ಇಲ್ಲಿ ಛೇದವು (denominator) ಎಲ್ಲಾ ದೇಶಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವರ್ಗಮೂಲದ ಮೊತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ (91,209). ಅದರಂತೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ 0.40 × 720 × √5,060,004 / 91,209 = 7.10 ಸೀಟುಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ.

ಹೀಗಾಗಿ, ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ 14 ಸೀಟುಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ ಸೀಟುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಇಂತಹ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಿ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಬಹುದಾದ ತೀವ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಂಘರ್ಷಗಳು

ಕೇವಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆಯೇ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ನಡೆದರೆ, ಅದು ಉತ್ತರದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಾಧಿಸಿದ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಲಿದೆ. ಇದು ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸುವ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಇದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ರಾಜಕೀಯ ಅಸಮಾಧಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಹಾಗೂ ನೀತಿ-ನಿಯಮಗಳ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಏರುಪೇರು ಮಾಡಬಹುದು.

ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ದುರುದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಯು (Gerrymandering) ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ (SC), ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ (ST) ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರಲಿದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಇದು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಹಂಚಿಕೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ವಲಸೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿದೆ ಎಂದು The Wire ವರದಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.