ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಶಂಖಪುಷ್ಪಿ; ಬುದ್ಧಿ, ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವ ಔಷಧಿ!
ಉಡುಪಿಯ SDM ಆಯುರ್ವೇದ ಕಾಲೇಜಿನ ದ್ರವ್ಯಗುಣ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದ ಡಾ. ಸುಮಾ ವಿ. ಮಲ್ಯ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಶಂಖಪುಷ್ಪಿಯ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಔಷಧಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೂ, ವಿವಿಧ ರೋಗಾವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ತಜ್ಞ ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸಬೇಕು.
ಶಂಖದ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೋಲುವ ಸುಂದರವಾದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಳ್ಳಿಯನ್ನು ಆಯುರ್ವೇದ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಶಂಖಪುಷ್ಪಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ, ಏಕಾಗ್ರತೆ, ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯವಾಗಿ ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಉತ್ತಮ ನಿದ್ರೆ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುವ ಮೇಧ್ಯ ರಸಾಯನ ದ್ರವ್ಯವೆಂದು ಇದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಉಡುಪಿಯ ಕುತ್ಪಾಡಿಯಲ್ಲಿರುವ SDM ಆಯುರ್ವೇದ ಕಾಲೇಜಿನ ದ್ರವ್ಯಗುಣ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದ ಡಾ. ಸುಮಾ ವಿ. ಮಲ್ಯ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಶಂಖಪುಷ್ಪಿ ಆಯುರ್ವೇದದ ಒಂದು ಅಮೂಲ್ಯ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಂಖಪುಷ್ಪಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಔಷಧೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ Clitoria ternatea ಎಂಬ ಸಸ್ಯವು ಪ್ರಮುಖವಾದುದು.
►ಆಯುರ್ವೇದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ
ಶಂಖದ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೋಲುವ ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಸುಂದರ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಬಿಡುವ ಈ ಬಳ್ಳಿಯನ್ನು ಕೆಲವು ಆಯುರ್ವೇದ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರಾಜಿತಾ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. “ಈ ಸಸ್ಯದ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರುಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಔಷಧೀಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಹೂವುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಕಷಾಯ ಮತ್ತು ಫಾಂಟ (Phanta) ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಶಂಖಪುಷ್ಪಿಯ ಮೇಧ್ಯ ಗುಣವು ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ, ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಯುರ್ವೇದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಡಾ. ಸುಮಾ.
►ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ
Evolvulus alsinoides ಎಂಬ ಸಸ್ಯವನ್ನು ವಿಷ್ಣುಕ್ರಾಂತಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಶಂಖಪುಷ್ಪಿಯಂತೆಯೇ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹರಡಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆಯುವ ಸಣ್ಣ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ಸೇರಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಶಂಖಪುಷ್ಪಿಯ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ.
Convolvulus pluricaulis ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಶಂಖಪುಷ್ಪಿ ಎಂದು ಬಳಸುವ ಸಸ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಮೇಧ್ಯ ರಸಾಯನವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳ ರೂಪಲಕ್ಷಣಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಮೇಧ್ಯ ಕರ್ಮವೇ ಈ ಸಸ್ಯಗಳ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
►ಸೂಕ್ತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಔಷಧಿ
ಇಂದಿನ ವೇಗದ ಜೀವನಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಆತಂಕ (Anxiety), ಮಾನಸಿಕ ಉದ್ವೇಗ (Mental Stress), ನಿದ್ರಾಹೀನತೆ (Insomnia), ಮರೆಗುಳಿತನ (Memory Impairment) ಮತ್ತು ಕಿರಿಕಿರಿತನ (Irritability) ಮುಂತಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಶಂಖಪುಷ್ಪಿಯನ್ನು ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯರು ಸೂಕ್ತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಔಷಧಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉನ್ಮಾದ (Unmada), ಅಪಸ್ಮಾರ (Apasmara) ಮುಂತಾದ ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ನರವ್ಯೂಹಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಆಯುರ್ವೇದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶಂಖಪುಷ್ಪಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.
ಶಂಖಪುಷ್ಪಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಔಷಧೀಯ ತೈಲಗಳನ್ನು ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಶಿರೋಅಭ್ಯಂಗ ಮತ್ತು ಕೇಶಪಾಲನೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಂಖಪುಷ್ಪಿಯ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಔಷಧಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೂ, ವಿವಿಧ ರೋಗಾವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ತಜ್ಞ ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸಬೇಕು.
ಹೀಗೆ ಬುದ್ಧಿ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ನರವ್ಯೂಹದ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ, ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕುರಿತು ಹಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಮೆದುಳಿನ ನರಕೋಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ಸಿಡೇಟಿವ್ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು β-amyloid ಉಂಟುಮಾಡುವ ಹಾನಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕುರಿತು ಸಹ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆದಿದೆ.
ಚರಕ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಶಂಖಪುಷ್ಪಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ, “ಮೇಧ್ಯ ವಿಶೇಷೇಣ ಸಾ ಶಂಖಪುಷ್ಪೀ” (ಬುದ್ಧಿ, ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವ) ವಿಶೇಷ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.