ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನುಮುಂದೆ ಹೊಸ ಡಿಜಿಟಲ್ ಹಾಜರಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ; ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಸಂಸದರ ಹಾಜರಾತಿ ಹೇಗಿತ್ತು?

ಮುಂಬರುವ ಸಂಸತ್ತಿನ ಬಜೆಟ್ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರು ಕೆಳಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕನ್ಸೋಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹಾಜರಾತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಬಜೆಟ್ ಅಧಿವೇಶನವು ಜನವರಿ 28ರಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ 2ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಫೆಬ್ರವರಿ 13ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 9ರವರೆಗೆ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ವಿರಾಮವಿರುತ್ತದೆ.

ಕಳೆದ ಮಂಗಳವಾರ ಲಕ್ನೋದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಪೀಕರ್ ಓಂ ಬಿರ್ಲಾ ಅವರು ಹೊಸ ಹಾಜರಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರು ಸದನದೊಳಗೆ ತಮ್ಮ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಆಸನಗಳಿಂದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಮೂಲಕ ಹಾಜರಾತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಆಸನ-ಆಧಾರಿತ ಬಯೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ಹಾಜರಾತಿ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂದಿನ ಭೌತಿಕ ಹಾಜರಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ.

►ಇದು ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ?

ಲೋಕಸಭಾ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಆಸನಕ್ಕೂ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕನ್ಸೋಲ್ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಹಾಜರಾತಿಯನ್ನು ಸದನದೊಳಗಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಸಂಸತ್ತಿನ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಬೇರೆಡೆಗಳಿಂದ ಹಾಜರಾತಿ ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಇಲ್ಲಿ ಸಂಸದರು ತಮ್ಮ ಹೆಬ್ಬೆರಳನ್ನು ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡಿ ತಮ್ಮ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಾಕ್ಸಿ ಹಾಜರಾತಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಹಾಜರಾತಿಯು ಸದಸ್ಯರ ನಿಜವಾದ ಭೌತಿಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅಥವಾ ಕಲಾಪ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ ಸದನವನ್ನು ಮುಂದೂಡಿದಾಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಲಾಕ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಸದಸ್ಯರು ಪೂರ್ವಾನ್ವಯವಾಗಿ ಹಾಜರಾತಿ ಗುರುತಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸದನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಸದರು ಹಾಜರಾತಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ವಿಫಲರಾದರೆ, ಅವರಿಗೆ ದೈನಂದಿನ ಭತ್ಯೆ ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ಹಕ್ಕುಗಳು ಲಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನೇರ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

►ಹೊಸ ಹಾಜರಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು

ಸದನದ ಹೊರಗೆ ರಿಜಿಸ್ಟರ್‌ಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡುವ ಹಿಂದಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇನ್ನು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಸಂಸದರು ಕೇವಲ ಔಪಚಾರಿಕತೆಗೆ ಅಲ್ಲ, ಕಲಾಪಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಜರಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಬಯೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಿಖರತೆ, ತಿದ್ದುಪಡಿ-ನಿರೋಧಕತೆ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಇ-ಆಡಳಿತ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಸಮಯ-ಬದ್ಧ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಜರಾತಿಯು ಕೇವಲ ಬಂದು ಹೋಗುವುದಲ್ಲ, ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಮನಾಗಿದೆ ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಂಸದರು ಹಾಜರು ಹಾಕಿ ತಕ್ಷಣ ಹೊರಡುವ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಇದು ಗಂಭೀರ ಶಾಸಕಾಂಗ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆಗಳ ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನೈಜ-ಸಮಯದ ಬಹುಭಾಷಾ ಅನುವಾದ, ಕಾಗದರಹಿತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು AI-ಆಧಾರಿತ ಕೆಲಸದ ಹರಿವುಗಳಂತಹ ಉಪಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ.

►ಸಂಸದರ ಹಾಜರಾತಿ ಹೇಗಿದೆ?

ಸಂಸದರು ಹೊಸ ಹಾಜರಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದ್ದರೂ, PRS Legislative Research ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ದತ್ತಾಂಶವು ಕೆಳಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರ ಹಾಜರಾತಿ ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

2009–2014ರ ಅವಧಿಯ 15ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಸದರ ಸರಾಸರಿ ಹಾಜರಾತಿ 76.2% ಇತ್ತು. ಜೂನ್ 2024ರಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ಪ್ರಸ್ತುತ 18ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ, 2025ರ ಚಳಿಗಾಲದ ಅಧಿವೇಶನದವರೆಗೆ ಸರಾಸರಿ ಹಾಜರಾತಿ 86.9%ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

16ನೇ ಲೋಕಸಭೆ (2014–2019)ಯಲ್ಲಿ ಹಾಜರಾತಿ ಸರಾಸರಿ 80% ಇದ್ದರೆ, 17ನೇ ಲೋಕಸಭೆ (2019–2024)ಯಲ್ಲಿ ಅದು 78.9%ಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಅಧಿವೇಶನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಸಂಸದರ ಕಾರಣದಿಂದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸರಾಸರಿ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬಿದ್ದಿದ್ದರೂ, ಸರಾಸರಿ ಹಾಜರಾತಿ 15ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ 81%, 16ನೇಯಲ್ಲಿ 80%, 17ನೇಯಲ್ಲಿ 83.2% ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ 18ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ 91.4% ಆಗಿದೆ.

►100% ಹಾಜರಾತಿ ದಾಖಲಿಸಿದ ಸಂಸದರು

100% ಹಾಜರಾತಿ ದಾಖಲಿಸಿದ ಸಂಸದರ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

15ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಅಧಿವೇಶನಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ನಾಲ್ವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಸದರು ಮಾತ್ರ 100% ಹಾಜರಾತಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು; ಅವರಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದವರು.

16ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆರು ಸಂಸದರು 100% ಹಾಜರಾತಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು — ಬಿಜೆಪಿಯಿಂದ ನಾಲ್ವರು ಹಾಗೂ ಬಿಜು ಜನತಾದಳ (BJD) ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ದೇಶಂ ಪಕ್ಷ (TDP)ಗಳಿಂದ ತಲಾ ಒಬ್ಬರು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದವರು.

17ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮೂವರು ಸಂಸದರು 100% ಹಾಜರಾತಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದು, ಅವರೂ ಬಿಜೆಪಿ ಪಕ್ಷದವರು ಹಾಗೂ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದವರು.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ 29 ಸಂಸದರು 100% ಹಾಜರಾತಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿಯಿಂದ 13, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ 8, ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದಿಂದ (SP) 6 ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೋಕದಳ (RLD) ಮತ್ತು ಸಿಪಿಐ(ಎಂ-ಎಲ್)ಗಳಿಂದ ತಲಾ ಒಬ್ಬರಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ 19 ಮಂದಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸದಸ್ಯರು.

►ಹಾಜರಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಇತಿಹಾಸ

ಸಂಸದರು ದೈನಂದಿನ ಭತ್ಯೆ ಪಡೆಯಲು ಹಾಜರಾತಿ ಗುರುತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಪೀಕರ್, ಪ್ರಧಾನಿ, ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರು (LoP) ಹಾಜರಾತಿ ನೋಂದಣಿಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಸದರು ಲೋಕಸಭಾ ಕೊಠಡಿಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿರುವ ಹಾಜರಿ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಸದಸ್ಯರು ಸದನದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದರೆ ಅಥವಾ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರೆ, ಅವರ ಹಾಜರಾತಿಯನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

2020ರಲ್ಲಿ ಕೋವಿಡ್-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿವೇಶನಗಳು ನಡೆದಾಗ, ಲೋಕಸಭಾ ಸಚಿವಾಲಯವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರ (NIC) ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ಸಂಸದರು ತಮ್ಮ ಮೊಬೈಲ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಭೌತಿಕ ರಿಜಿಸ್ಟರ್‌ಗೆ ಸ್ಪರ್ಶಿಸದೇ ಹಾಜರಾತಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು.

2024ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೋಕಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಚಳಿಗಾಲದ ಅಧಿವೇಶನಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ, ಕಾಗದರಹಿತ ಸಂಸತ್ತಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ಸಂಸದರಿಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪೆನ್ ಬಳಸಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಜರಾತಿ ಗುರುತಿಸುವ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಮಳೆಗಾಲದ ಅಧಿವೇಶನಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ, ಲೋಕಸಭೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸಂಸದನ ಆಸನದಲ್ಲಿ ‘ಮಲ್ಟಿ ಮಾಡೆಲ್ ಡಿವೈಸ್’ (MMD) ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಮೂಲಕ ಸದಸ್ಯರು ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾರ್ಡ್, ಕೋಡ್ ನಮೂದಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಬೆರಳಚ್ಚು ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಹಾಜರಾತಿ ದಾಖಲಿಸಬಹುದು.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ MMDಗಳ ಪರಿಚಯ ವಿವಾದಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಸದ ಮಾಣಿಕಂ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರು ಪ್ರಧಾನಿ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಹಾಜರಾತಿ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದರು.

“ಹಾಜರಾತಿ ಗುರುತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಧಾನಿ ಮತ್ತು ಸಚಿವರಿಗೆ ಏಕೆ ವಿನಾಯಿತಿ? ಪ್ರಧಾನಿ ಸ್ವತಃ ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಮಾದರಿಯಾಗಬೇಕಿತ್ತಲ್ಲವೇ?” ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದರು.