ಕ್ರಾಕರ್ ಅವರ ‘ನೆಹರೂ’

ವಾಲ್ಟರ್ ಕ್ರಾಕರ್ ಅವರ ‘ನೆಹರೂ: ಎ ಕಂಟೆಂಪರರೀಸ್ ಎಸ್ಟಿಮೇಟ್’ ಪುಸ್ತಕದ ಬಹುತೇಕ ಪುಟಗಳಲ್ಲೂ ಆಳವಾದ ಒಳನೋಟವುಳ್ಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. 1966ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಕಟವಾದ ಈ ಕೃತಿಯು, ಆರು ದಶಕಗಳು ಕಳೆದರೂ, ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಮತ್ತು ಅವರ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಕುರಿತಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಓದಲು ನಾನು ಎಷ್ಟು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದರೂ ಸಾಲದು.

ಕೆಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ನಾವು ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಓದುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ, ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಮರುಓದಬೇಕೆನಿಸುವ ಪುಸ್ತಕಗಳೂ ಇವೆ. ಅಂಥ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಪೈಕಿ, ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟಾಗೋರ್ ಅವರ ‘ನ್ಯಾಷನಲಿಸಂ’, ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ‘ಅನಿಹಿಲೇಷನ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್’, ಸಿ.ಎಲ್.ಆರ್. ಜೇಮ್ಸ್ ಅವರ ‘ಬಿಯಾಂಡ್ ಎ ಬೌಂಡರಿ’ ಮತ್ತು ವಾಲ್ಟರ್ ಕ್ರಾಕರ್ ಅವರ ‘ನೆಹರೂ: ಎ ಕಂಟೆಂಪರರೀಸ್ ಎಸ್ಟಿಮೇಟ್’ ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ಈ ನಾಲ್ಕು ಕೃತಿಗಳ ಪೈಕಿ, ಕ್ರಾಕರ್ ಅವರ ಪುಸ್ತಕ ಬಹುಶಃ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವಂಥದ್ದು. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಇನ್ನೊಂದು, ಬಹುಶಃ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲವಾದ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಅವರ 137ನೇ ಜನ್ಮದಿನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಕಣ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ವಾಲ್ಟರ್ ಕ್ರಾಕರ್ ಅವರು 1945ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ದೇಶವನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಅರಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ನಂತರ 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಹೊಸದಿಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಹೈ ಕಮಿಷನರ್ ಆಗಿ ತಲಾ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಎರಡು ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಕರ್ ಕಳೆದ ಈ ಸಮಯವು, ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಅವರು ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಅವಧಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಈ ಪುಸ್ತಕವು, ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿ ನೆಹರೂ ಅವರನ್ನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಗಮನಿಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿದೆ. ಇದು ನೆಹರೂ ಅವರ ಕುಟುಂಬ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅವರ ಬೌದ್ಧಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಅಂಶಗಳ ವಿವರಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಅನೇಕರಂತೆಯೇ, ನೆಹರೂ ಅವರ ಬರಹಗಾರನ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕ್ರಾಕರ್ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ನೆಹರೂ ಅವರ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ನೆಹರೂ ಅವರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾ, ಇದು ಒಬ್ಬ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು -ಅವರಲ್ಲಿನ ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ - ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಅವರು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಕ್ರಾಕರ್ ಅವರ ಪುಸ್ತಕದ ಕೇಂದ್ರ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಅವರು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ವರ್ಷಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ನೆಹರೂ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆ ಏನೆಂದರೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ವೈಷಮ್ಯಗಳು, ಬಡತನ ಮತ್ತು ಅನಕ್ಷರತೆ, ವ್ಯಾಪಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಠಿಣ ನೆರೆಹೊರೆಯಂಥ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಅವರು ದೇಶವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡರು ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಧನೆಯೆಂದರೆ, ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ. ಮೂರನೆಯ ಸಾಧನೆಯೆಂದರೆ, ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಜೊತೆಗೆ, ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮದ ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಂತಹ ಒಂದು ಜಾತ್ಯತೀತ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದು.

ನೆಹರೂ ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯ ಕುರಿತು ಕ್ರಾಕರ್ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ರೂಪಿಸಿದ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಶ್ಲಾಘಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಪರವಾನಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಅತಿಯಾಗಿದ್ದುದು ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ವಲಯದ ಕಡೆಗಣನೆಗಾಗಿ ಅವರು ಈ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥನೀಯವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಧಾನಿಯವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ ಮತ್ತು ಉದಾರವಾದಿ ಚಿಂತನೆಗಳು ಗೊಂದಲಮಯವಾಗಿ ಬೆರೆತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಸುಸಂಬದ್ಧ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕ್ರಾಕರ್ ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೆಹರೂ ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಬಹುಶಃ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸತ್ಯವಾಗಿತ್ತು.

ನೆಹರೂ ಅವರು ಬಹಳ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಲು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನೂ ಕ್ರಾಕರ್ ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೆಹರೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ, ಅವರು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಅನಿವಾರ್ಯ ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹದಗೆಟ್ಟರೆ ದೇಶದ ಆಡಳಿತ ನೌಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹಳಿಗೆ ತರಲು ಅವರು ಇರುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಕ್ರಾಕರ್ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ ಸರಕಾರದಲ್ಲಿ ನೆಹರೂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಅವರಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವುಳ್ಳವರು ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ದೊಡ್ಡ ದುರದೃಷ್ಟಕರ ಸಂಗತಿ ಎಂದು ಕ್ರಾಕರ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಿ. ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರಿ ಅವರನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಿತುಕೊಂಡರು. ಅವರ ಬೌದ್ಧಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಲೋಚನೆಯ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಗಾಗಿ ಈ ತಮಿಳು ರಾಜನೀತಿಜ್ಞರನ್ನು ಅವರು ಬಹುವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರು. 1950ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ನೆಹರೂ ಮತ್ತೆ ಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ರಾಜಾಜಿ ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸೇತುವೆಯಾಗಬಹುದಿತ್ತು ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇತರ ಸಚಿವರಂತೆ ಅವರು ಪ್ರಧಾನಿಯವರ ಮುಂದೆ ಅತಿಯಾದ ವಿಧೇಯತೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ನೆಹರೂ ಅವರ ಆಲೋಚನೆಗಳಲ್ಲಿ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ) ಅವಿವೇಕದ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಲ್ಲದ ಅಂಶಗಳಿದ್ದರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಇವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ರಾಜಿ ಏರ್ಪಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಕಡೆಗಣನೆಗೆ ಒಳಗಾದ ರಾಜಾಜಿ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಪಕ್ಷ ಎಂಬ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಹೊಸ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನೆಹರೂ ಅವರ ನೀತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ತೀವ್ರ ಟೀಕಾಪ್ರಹಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಕ್ರಾಕರ್ ವಿಷಾದದಿಂದ ಬರೆಯುವಂತೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಎರಡು ನಿರ್ಣಾಯಕ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಈ ಇಬ್ಬರೂ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಬದಲು ಒಡಕು ಉಂಟಾಗಿದ್ದಕ್ಕೆ, ಬಹುಶಃ ಸಮಾನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಇಬ್ಬರೂ ಹೊಣೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು.

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಅವರ ಕುರಿತಾದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಕರ್ ಅತ್ಯಂತ ವಿವೇಚನೆ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ನೆಹರೂ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಒಳನೋಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ನೆಹರೂ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲಿದ್ದ ತೀವ್ರ ಆಸಕ್ತಿಯತ್ತ (ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಆಸಕ್ತಿ ಅಪರೂಪವಾಗಿತ್ತು) ನಮ್ಮ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯಲು ಅವರು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಗ್ಗೆ 8:30ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಅವರ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಗೆ ಬರುವವರ ದಂಡೇ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ಯಾವುದೇ ಕುಂದುಕೊರತೆ ಅಥವಾ ಸಲಹೆ ಇದ್ದವರು ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಅವರನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂಬ ಬಯಕೆ ಇದ್ದವರು ಯಾರಾದರೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರಬಹುದಿತ್ತು. ಅವರು ಒಬ್ಬ ಅದ್ಭುತ ಆತಿಥೇಯರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬ ವಿಷಯವೂ ನಮಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ದೇಶಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಅಥವಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ದಿಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ, ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನೆಹರೂ ಅವರಷ್ಟು ಘನತೆಯುಳ್ಳ, ಸಹಜವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವ ಮತ್ತು ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸುವ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸರಕಾರಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವಷ್ಟು ಅವರು ವಿಶಿಷ್ಟರಾಗಿದ್ದರು.

ನೆಹರೂ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಕ್ರಾಕರ್ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಸರಳವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಚಿರತೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಹಜವಾಗಿರುವ ಲಾವಣ್ಯವೇ ನೆಹರೂ ಅವರಲ್ಲೂ ಸಹಜವಾಗಿತ್ತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅವರ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರ ಮತ್ತು ಸಭ್ಯತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದವು. ಇನ್ನೂ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಸಂಸದೀಯ ಚರ್ಚೆಯಾಗಿರಲಿ, ಊಟದ ಮೇಜಿನ ಬಳಿಯಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಬಹುಮಾನ ವಿತರಣೆ ಹಾಗೂ ಶಂಕುಸ್ಥಾಪನೆಯಂಥ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾಗಿರಲಿ - ನೆಹರೂ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಘನತೆ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಒಂದು ಅಪೂರ್ವ ಸಮ್ಮಿಲನ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.

1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ನೆಹರೂ ಅವರ ಸುತ್ತ ಇದ್ದ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹಿರಿಯ ಸ್ನೇಹಿತರು ನನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ವಿದೇಶಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ ವಾಲ್ಟರ್ ಕ್ರಾಕರ್ ಬರೆಯುವಂತೆ, ಭಾರತೀಯರ ಪಾಲಿಗೆ ನೆಹರೂ ಅವರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಜಾದೂವಿನಂತೆಯೇ ಇತ್ತು. ಈ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಕೊಡುಗೆ ಏನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಜನರಿಗೆ ರೇಡಿಯೋ ಅಥವಾ ಸಿನೆಮಾಗಳ ಪರಿಚಯವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಟಿ.ವಿ.ಯ ಮಾತಂತೂ ದೂರವೇ ಇತ್ತು. ಬದಲಾಗಿ, ನೆಹರೂ ಅವರ ಈ ಅಸಾಧಾರಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗೆ ಬೇರೆ ಕಾರಣಗಳಿದ್ದವು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಚೈತನ್ಯ. ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗಿದ್ದ ಬದ್ಧತೆ. ಇದು ಎಷ್ಟೊಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಅವರನ್ನು ಇತರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಸಾಲಿನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರೂ, ತಮ್ಮ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಭಾರತದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಂತೆ ಕಠಿಣ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ರೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಷ್ಟು ಸರಳತೆಯನ್ನು ಅವರು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಭಾರತೀಯರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ನಾಯಕನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವವರು ಎಂಬ ಅಂಶವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾರಣ.

ಕ್ರಾಕರ್ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಅಪಾರವಾಗಿ ಓದಿಕೊಂಡಿದ್ದರಲ್ಲದೆ, ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಚರಿಸಿದವರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಜೀವನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕನ್ ರಾಜನೀತಿಜ್ಞರ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಗಮನಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ವಿಶ್ವ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಕುರಿತಾದ ತಮ್ಮ ಈ ವಿಶಾಲ ಜ್ಞಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಅವರು ಒಂದು ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಯಾವುದೇ ದೇಶದಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಜನರ ನಡುವೆ ಇಂಥ ಅಪಾರ ಗೌರವವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ ನಾಯಕರು ಬಹುಶಃ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಜನರಿಗೆ, ನೆಹರೂ ಅವರು ತಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಮಾತ್ರ ಬಯಸಿದ್ದರೇ ಹೊರತು ತಮಗಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರಿವಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆ ಅರಿವು ಅವರಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಮಾಸಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ನೆಹರೂ ಅವರು ಕರುಣೆ ಹಾಗೂ ದಯೆಯುಳ್ಳ ಆಡಳಿತಗಾರರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು.

ನೆಹರೂ ಅವರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಷಣ ಕೌಶಲವನ್ನೂ ಕ್ರಾಕರ್ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಭಾಷಣಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಸರಿಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದ್ದು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಷಣಗಳು ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ನೀಡಿದವಾಗಿದ್ದವು. ಅವು ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವಿಷಯಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಕಲೆ, ನೈತಿಕತೆ, ಇತಿಹಾಸ, ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಸದುದ್ದೇಶಪರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು ಎಂದು ಕ್ರಾಕರ್ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಮಾತನಾಡುವ ಮತ್ತು ಆನಂತರ ಯಾವುದೇ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನೇ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ನನ್ನ ಭಾರತೀಯ ಸ್ನೇಹಿತರ ಪ್ರಕಾರ, ಆ ಅನುವಾದವು ಅಕ್ಷರಶಃ ನಿಖರವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಕ್ರಾಕರ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ನಾವು ಇಂದು ವಿಷಪೂರಿತ ಪಕ್ಷಪಾತ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ಅವನತಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಇಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕ್ರಾಕರ್ ಅವರ ಮೂಲಕ ನಮಗೆ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ನೆಹರೂ ಅವರ ಹೋರಾಟಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವಾಗಿದ್ದವೇ ಹೊರತು, ಎಂದಿಗೂ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ನೆಹರೂ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಗುರಿ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು ಸಮರ್ಥನೀಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. (ನೆಹರೂ ಈ ಎರಡೂ ಗುಣಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾದ ಗಾಂಧಿಯವರಿಂದ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಕ್ರಾಕರ್ ಅವರ ಪುಸ್ತಕದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ನ್ಯೂನತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ, ನೆಹರೂ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಚಾರಿತ್ರ್ಯದ ಮೇಲೆ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅವರು ಸರಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.) ಅಬ್ರಹಾಂ ಲಿಂಕನ್ ಅವರಂತೆಯೇ, ನೆಹರೂ ಅವರು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲರಾದರೋ, ಅವರಲ್ಲಿನ ಸಹಾನುಭೂತಿಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು ಎಂದು ಈ ವಿವೇಕಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ವೀಕ್ಷಕ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದು ಅವರಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಒಂದು ಉದಾತ್ತ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ನೆಹರೂ ಅವರು ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕುರಿತು ಅಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ತಪ್ಪು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ವಾರ್ಥರಹಿತರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಅಥವಾ ಮಾನವಕುಲಕ್ಕೆ ಒಳಿತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಮಗೆ ಅನ್ನಿಸಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಸದಾ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ವಾಲ್ಟರ್ ಕ್ರಾಕರ್ ಅವರ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಬಹುತೇಕ ಪುಟಗಳಲ್ಲೂ ಆಳವಾದ ಒಳನೋಟವುಳ್ಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. 1966ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಕಟವಾದ ಈ ಕೃತಿಯು, ಆರು ದಶಕಗಳು ಕಳೆದರೂ, ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಮತ್ತು ಅವರ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಕುರಿತಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಓದಲು ನಾನು ಎಷ್ಟು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದರೂ ಸಾಲದು.

(ಅಂಕಣಕಾರರು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಯ ಮಾಜಿ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ)