ಸಂಶೋಧಕರನ್ನು ಮರೆತು ‘ಜ್ಞಾನ ಭಾರತ’ ಸಾಧ್ಯವೇ?

ಇಂದು ಒಬ್ಬ ಯುವ ಸಂಶೋಧಕನಿಗೆ ನೀಡುವ ನೆರವು ನಾಳೆ ಹೊಸ ಔಷಧ, ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಉತ್ತಮ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಅಥವಾ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಬಹುದು. ಭಾರತವು ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಯಾಗಬೇಕಾದರೆ ಯುವ ಸಂಶೋಧಕರಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲೇಬೇಕು. ಸಂಶೋಧನಾ ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ವೆಚ್ಚವಲ್ಲ; ಅದು ಭಾರತದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಬಂಡವಾಳ, ನವೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮೌಲ್ಯಯುತ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಭಾರತವು 2047ರ ವೇಳೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರ (Viksit Bharat) ಆಗುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಗುರಿ ಕೇವಲ ಉತ್ಪಾದನೆ ಅಥವಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ; ಅದು ಜ್ಞಾನಾಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆ (Knowledge Economy), ನವೋದ್ಯಮ (Innovation) ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ (ಎನ್‌ಇಪಿ-2020) ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ರೂಪಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಸಂಶೋಧಕರು ಭಾರತದ ಭವಿಷ್ಯದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಬಂಡವಾಳವಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಇಂದು ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಜ್ಞಾನಾಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಕೇವಲ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸುವ ಯುವ ಪ್ರತಿಭೆಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆ, ಸ್ಥಿರ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದೇ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನಿಜವಾದ ಅಡಿಪಾಯ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಸರಕಾರಗಳು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಶೋಚನೀಯ ಸಂಗತಿ.

ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಶಿಷ್ಯವೇತನಕ್ಕಾಗಿ ಕಳೆದ ಎರಡು ವಾರಗಳಿಂದ ಧರಣಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದು ವಿಪರ್ಯಾಸವೇ ಸರಿ. ‘‘ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ’’ ಎಂಬುವ ಶ್ಲೋಗನ್ ಒಂದೆಡೆಯಾದರೆ ಇತ್ತ ಶಿಷ್ಯವೇತನ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ. ಇದರ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವಾದರೂ ಏನು ಎಂಬುದನ್ನು ಯಾರೂ ಅರಿಯಬಲ್ಲರು. ಇದು ಒಂದು ವಿವಿಯ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಅನೇಕ ವಿವಿಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತಳಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಹೊರಗಿಡುತ್ತಿರುವುದು ವಿಷಾದನೀಯ. ಬಡತನದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದು ಬೇರೆ. ಆದರೆ ಸ್ವತಃ ಅನುಭವಿಸಿದವನಿಗೇ ಅದರ ನಿಜವಾದ ನೋವು ಏನೆಂಬುದು ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೆಷ್ಟೋ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಕಂಡು ವಿವಿ ಮಟ್ಟದವರೆಗೆ ಓದಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಸಿಗಬಹುದೇನೋ ಎಂದು ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಿರುವ ತಳಸಮುದಾಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ವಂಚಿಸುವುದು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸರಿ ಎಂಬಿತ್ಯಾದಿ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಒರೆಗೆ ಹಚ್ಚಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ದಲಿತ ಸಮುದಾಯದವರಾದ, 2006ರಿಂದ 2011ರವರೆಗೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಧನಸಹಾಯ ಆಯೋಗದ (ಯುಜಿಸಿ) ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಪ್ರೊ. ಸುಖದೇವ್ ಥೋರಟ್ ಅವರ ಅವಧಿಯನ್ನು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಬೆಂಬಲದ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಕಾಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯು ಭಾರತೀಯ ವಿವಿ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸುವರ್ಣ ಯುಗವಾಗಿತ್ತು ಎಂದರೆ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಸಂಶೋಧನಾ ನಿಧಿಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಯುಜಿಸಿಯ ಜೂನಿಯರ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್ (ಜೆಆರ್‌ಎಫ್)ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದ ಸೀಮಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಬಾರದೆಂದೂ, ಬದಲಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದ ಅರ್ಹ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ ವಿವಿಧ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದೂ ಅವರು ವಾದಿಸಿದರು.

ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ, ಯುಜಿಸಿ ಕೇಂದ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಗೆ (ನೆಟ್) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರ್ಹತಾ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾಗದ 3,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಶಿಷ್ಯವೇತನ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ತಳಸಮುದಾಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ಗಳು, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫೆಲೋಶಿಪ್, ಮೌಲಾನಾ ಆಝಾದ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಹೆಸರಿನ ಡಾ.ಡಿ.ಎಸ್. ಕೋಟಾರಿ ಪೋಸ್ಟ್‌ಡಾಕ್ಟರಲ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್, ಡಾ. ಎಸ್.ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಪೋಸ್ಟ್‌ಡಾಕ್ಟರಲ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದ ಪೋಸ್ಟ್‌ಡಾಕ್ಟರಲ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಪೋಸ್ಟ್‌ಡಾಕ್ಟರಲ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್, ಹೊಸ ಪೋಸ್ಟ್‌ಡಾಕ್ಟರಲ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ಗಳು ಪ್ರತೀ ಆರು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದೆಷ್ಟೋ ಸಂಶೋಧಕರು ಸಂಶೋಧನಾ ಶಿಷ್ಯವೇತನದಿಂದ ತಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳಿವೆ. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.

ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸಿಂಗಲ್ ಗರ್ಲ್ ಚೈಲ್ಡ್ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಯೋಜನೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದು, ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟವು ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಬಾರದು ಎಂಬ ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಭಾರತದ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಯುವ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೂಡಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರೊ. ಥೋರಟ್ ಪದೇ ಪದೇ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ಗಳು ಕೇವಲ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ದೇಶದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದಿನ ಕೇಂದ್ರ ಸವಾಲು ಕೇವಲ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡುವ ಮೊತ್ತವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಪೂರ್ಣಾವಧಿಯ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ತಲುಪುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಯೋಜನೆಯು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಎಂ.ಫಿಲ್. ಮತ್ತು ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಒದಗಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರದ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಅನುದಾನವನ್ನು ಭಾರತ ಸರಕಾರದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ ಸಚಿವಾಲಯ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಅನುದಾನ ಆಯೋಗ ಮೂಲಕ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದಾಗಿದೆ. 2005-06ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ವೆಚ್ಚವು ಜಿಡಿಪಿಯ ಸುಮಾರು ಶೇ. 1.0 ಇದ್ದರೆ, 2011-12ರ ವೇಳೆಗೆ ಅದು ಸುಮಾರು ಶೇ. 1.2ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. 2011-12ರ ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ರೂ. 21,900 ಕೋಟಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ ಬಜೆಟ್ ಹಂಚಿಕೆ (2014-15 ರೂ.200 ಕೋಟಿ, 2015-16 ರೂ.209.55 ಕೋಟಿ, 2016-17 ರೂ.200 ಕೋಟಿ, 2017-18 ರೂ.230 ಕೋಟಿ, 2018-19 ರೂ.300 ಕೋಟಿ, 2019-20 ರೂ.360 ಕೋಟಿ, 2020-21 ರೂ.300 ಕೋಟಿ, 2021-22 ರೂ.300 ಕೋಟಿ ಮತ್ತು 2022-23 ರೂ.173 ಕೋಟಿಗಳನ್ನು ವಿನಿಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಬಜೆಟ್ ಹಂಚಿಕೆ, ನಿಧಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮತ್ತು ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿದ್ದರೂ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ಎಷ್ಟಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಂಕಿಗಳೇ ಹೇಳುತ್ತಿವೆ.

ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಸಂಶೋಧನಾ ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ಸಂಶೋಧನೆ ಎನ್ನುವುದು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಿರಂತರ ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಸಮರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಬೇಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಕರು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲೇ ಮುಳುಗಿದ್ದರೆ, ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ನವೋದ್ಯಮವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಈ ಕ್ರಮಗಳ ಹಿಂದಿನ ಚಿಂತನೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಭೆ ಕೆಲವೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ; ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದಲೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಶೋಧಕರು ಬೆಳೆಯಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಬಾರದು ಎಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಯಿತು. 2014ರ ನಂತರ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳೂ ನಡೆದಿವೆ. ಸರಕಾರದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ವೆಚ್ಚವು ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡಿದೆ. 2025-26ರ ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ರೂ. 50,000 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಅನುದಾನ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಮೊದಲಾದ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸಹ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ದಾಖಲಾತಿಗಳು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ವೇ ಆನ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ವರದಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದೆಯೇ? ಕೆಲವು ಯೋಜನೆಗಳು ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವು ಹೊಸ ಅರ್ಜಿದಾರರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ, ಕೆಲವು ಮರುರಚನೆಯಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಯೋಜನೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸಂಶೋಧಕರ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿಲ್ಲ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧಕರು ನಿಯಮಿತ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಚರ್ಚೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸಂಶೋಧಕರ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಾಕಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಬೇಕು. ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಕೊರತೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕೇವಲ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವಿಲ್ಲದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅರೆಕಾಲಿಕ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದ ನೆರವಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಸಂಶೋಧನೆ ವಿಳಂಬವಾಗುತ್ತದೆ, ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವರು ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ, ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳು, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯಗಳು ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲ ಕುಟುಂಬಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ಗಳು ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವಲ್ಲ; ಅವು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಅವಕಾಶವಾಗಿದೆ.

ಸಂಸತ್ತಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಬಂಧಿತ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯೂ ತನ್ನ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದೆ. ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಬೇಕಾದರೆ ಕೇವಲ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದರೆ ಸಾಲದು; ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲದಲ್ಲಿಯೂ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನೀತಿಪರ ಕ್ರಮಗಳು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ದಾಖಲಾತಿಗಳ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಸ್ಟೈಪೆಂಡ್‌ಗಳ ಪಾವತಿಯನ್ನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸಬೇಕು. ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೂ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು. ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ, ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳು, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು, ಮಹಿಳೆಯರು, ಅಂಗವಿಕಲರು ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲ ವರ್ಗಗಳ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಯೋಜನೆಗಳು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಪೂರೈಸುತ್ತಿ ವೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಬೇಕು.

ಸಂಶೋಧನಾ ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ವೆಚ್ಚವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಸಮಯ ಬಂದಿದೆ. ಇಂದು ಒಬ್ಬ ಯುವ ಸಂಶೋಧಕನಿಗೆ ನೀಡುವ ನೆರವು ನಾಳೆ ಹೊಸ ಔಷಧಿ, ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಉತ್ತಮ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಅಥವಾ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಬಹುದು. ಭಾರತವು ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಯಾಗಬೇಕಾದರೆ ಯುವ ಸಂಶೋಧಕರಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲೇಬೇಕು. ಸಂಶೋಧನಾ ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ವೆಚ್ಚವಲ್ಲ; ಅದು ಭಾರತದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಬಂಡವಾಳ, ನವೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮೌಲ್ಯಯುತ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ.