ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮಾ ಸೇವೆಗಳ ಗೊಂದಲಗಳು
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವಿಮಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಮನೆಬಾಗಿಲಿಗೆ ತಲುಪಿವೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ ತೆರೆಯುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ವಿಮೆ, ಹೂಡಿಕೆ, ಪಿಂಚಣಿ, ಸಾಲ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗಂಭೀರ ಗೊಂದಲಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಎಸ್ಬಿಐ) ಮತ್ತು ಎಸ್ಬಿಐ ಲೈಫ್ ಇನ್ಸೂರೆನ್ಸ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಎಸ್ಬಿಐ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ನೋಡಿದ ತಕ್ಷಣ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗ್ರಾಹಕರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಇನ್ಸೂರೆನ್ಸ್ ಒಂದೇ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡುವುದು, ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ಸೂರೆನ್ಸ್ ಹಣವನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪಾವತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಹಜವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಗ್ರಾಹಕರೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಎಸ್ಬಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಎಸ್ಬಿಐ ಲೈಫ್ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅವು ಒಂದೇ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮಾ ಸೇವೆಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಿಯಮಗಳು ಹಾಗೂ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ಇಂದು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಶಾಖೆಗಳಿಗೆ ಬರುವ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ವಿಮಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವರು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಪಾಲಿಸಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಮಸ್ಯೆ ಆರಂಭವಾಗುವುದು ಗ್ರಾಹಕರು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಓದದೆ, ಯೋಜನೆಯ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೇ ಸಹಿ ಹಾಕಿದಾಗ.
ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಯೋಜನೆ, ಹಣ ಸುರಕ್ಷಿತ, ನಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮುಂದೆ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಂಬಿ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಮಾ ಪಾಲಿಸಿಗೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಷರತ್ತುಗಳು, ಅಪಾಯಗಳು, ಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳದೆ ಮುಂದುವರಿದರೆ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವದ ನಡುವೆ ಅಂತರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಬ್ಯಾಂಕ್ನಲ್ಲಿ ಹಣ ಠೇವಣಿ ಇಡುವುದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ವ್ಯವಹಾರ. ಜೀವವಿಮೆ ಪಾಲಿಸಿ ಪಡೆಯುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯ ಒಪ್ಪಂದ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಣಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ನಿಯಮಗಳು ವಿಮಾ ಪಾಲಿಸಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ ವಿಮಾ ಪಾಲಿಸಿಯ ಷರತ್ತುಗಳು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಠೇವಣಿಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಯದಿರುವುದು ಅನೇಕ ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಹಣಕಾಸಿನ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಕೊರತೆ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದವರೂ ಸಹ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಓದದೆ ಸಹಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೇಳಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸರಿ ಎಂಬ ಮನೋಭಾವ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಹಣಕಾಸಿನ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಕೇವಲ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದಲ್ಲ, ಮಾಹಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ವಿಮೆ ಎನ್ನುವುದು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ಅಪಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಕುಟುಂಬದ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಜೀವವಿಮೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯ. ಆದರೆ ಯಾವ ಪಾಲಿಸಿ ಯಾವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕೆಲ ಪಾಲಿಸಿಗಳು ರಕ್ಷಣೆಗೆ, ಕೆಲವು ಉಳಿತಾಯಕ್ಕೆ, ಕೆಲವು ಹೂಡಿಕೆಗೆ, ಕೆಲವು ಮಿಶ್ರ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ.
ಪಾಲಿಸಿ ಖರೀದಿಸುವ ಮೊದಲು ಗ್ರಾಹಕರು ಕೇಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅನೇಕ. ಎಷ್ಟು ವರ್ಷ ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಕಟ್ಟಬೇಕು? ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ಸರೆಂಡರ್ ಮೌಲ್ಯ ಎಷ್ಟು? ಮೆಚ್ಯುರಿಟಿ ಮೊತ್ತ ಹೇಗೆ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ? ಕ್ಲೈಮ್ ಯಾವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕೃತವಾಗಬಹುದು? ಈ ಎಲ್ಲ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಡೆದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡ ನಂತರವೇ ಸಹಿ ಮಾಡಬೇಕು.
ಗ್ರಾಹಕರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಮೇಲೂ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಇದೆ. ಉತ್ಪನ್ನದ ಲಾಭಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೇಳುವುದು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಅಪಾಯಗಳು, ಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಷರತ್ತುಗಳನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸಬೇಕು. ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ವಿಶ್ವಾಸ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಇಂದಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ಮೂಲಕವೇ ಪಾಲಿಸಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಆದರೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸೌಲಭ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿದಷ್ಟೂ ಜಾಗೃತಿಯೂ ಹೆಚ್ಚಬೇಕು. ಓದದೆ ‘ಐ ಅಗ್ರಿ’ ಒತ್ತುವುದು ಅಥವಾ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸದೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಂದೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ. ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವುದು ತಪ್ಪಲ್ಲ. ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಕೇಳುವುದು ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಅರ್ಥವಾಗದ ವಿಷಯವನ್ನು ಪುನಃ ವಿವರಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುವುದು ಕೂಡ ಗ್ರಾಹಕರ ಹಕ್ಕು. ಯಾವುದೇ ಹಣಕಾಸಿನ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಖರೀದಿಸಬಾರದು.
ಸರಕಾರ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮಾ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಹಣಕಾಸಿನ ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜು ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಹಾಗೂ ವಿಮಾ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಅಗತ್ಯವೂ ಇದೆ. ಜಾಗೃತ ಗ್ರಾಹಕರೇ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಲ.
ಇಂದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮೋಸಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಪ್ಪು ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆಗಳಿಂದ ಜನರು ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಓದದೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವುದು, ಮೌಖಿಕ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನಂಬುವುದು ಮತ್ತು ಹೆಸರಿನ ಸಾಮ್ಯತೆಯಿಂದ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಹಣಕಾಸಿನ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
ಒಬ್ಬ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಗ್ರಾಹಕ ಎಂದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಓದುವ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಷರತ್ತನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಅಂತಹ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಇಂದಿನ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಎಸ್ಬಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಎಸ್ಬಿಐ ಲೈಫ್ ಇನ್ಸೂರೆನ್ಸ್ ನಡುವೆ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಸಂಬಂಧ ಇದ್ದರೂ, ಅವುಗಳ ಸೇವೆಗಳು, ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಸರಿನ ಸಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಗಬಾರದು. ಯಾವುದೇ ವಿಮಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಮೊದಲು ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಓದಬೇಕು, ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆದು ಮಾತ್ರ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಹಣಕಾಸಿನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಮುಖ್ಯ; ಆದರೆ ಮಾಹಿತಿಯು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ದಾಖಲೆ ಓದಿ ಷರತ್ತು ತಿಳಿಯಿರಿ. ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿ ನಂತರವೇ ಸಹಿ ಮಾಡಿ. ಇದೇ ಜಾಗೃತ ಗ್ರಾಹಕರ ಲಕ್ಷಣ, ಇದೇ ಸುರಕ್ಷಿತ ಹಣಕಾಸಿನ ಬದುಕಿನ ದಾರಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
