ಬಂಜಾರರ ದೀಪಾವಳಿ: ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅನಾವರಣ

ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಆಚೆಗೆ ಕೃಷಿ, ಪಶುಸಂಪತ್ತು, ಪ್ರಕೃತಿ, ಜನಪದ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಬದುಕಿನ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಂಜಾರರ ದೀಪಾವಳಿಯನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಬೇಕಿದೆ.

ದೀಪಾವಳಿ ಎಂದರೆ ನಮಗೆ ತಕ್ಷಣ ನೆನಪಾಗುವುದು ದೀಪಗಳ ಬೆಳಕು, ಪಟಾಕಿಗಳ ಸದ್ದು, ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು. ಆದರೆ ಭಾರತದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮುದಾಯವೂ ದೀಪಾವಳಿಯನ್ನು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುತ್ತದೆಯೇ? ಒಂದು ಹಬ್ಬದ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೇ? ಅಥವಾ ಆ ಸಮುದಾಯದ ಬದುಕು, ವೃತ್ತಿ, ಪರಿಸರ, ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬೇಕೇ?

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಬಂಜಾರ ಅಥವಾ ಲಂಬಾಣಿ ಸಮುದಾಯದ ದೀಪಾವಳಿಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಬಂಜಾರ ಸಮುದಾಯದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಅವರ ಬದುಕು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ವಲಸೆ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ, ಕೃಷಿ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಅವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಕಾಲ ಬದಲಾದಂತೆ ಅವರ ಜೀವನಶೈಲಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಆ ಬದುಕಿನ ನೆನಪುಗಳು ಅವರ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ.

ಹಬ್ಬಗಳು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅವು ಒಂದು ಸಮಾಜದ ಜೀವನಾನುಭವದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು. ಬಂಜಾರರ ದೀಪಾವಳಿಯನ್ನು ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಅಗತ್ಯ.

ಕೃಷಿ ಬದುಕು ಮತ್ತು ದೀಪಾವಳಿಯ ಸಂಬಂಧ

ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳಿಗೂ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಆಗಮನ, ಬೆಳೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಕೊಯ್ಲು, ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ಕಾಲಮಾನ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

ದೀಪಾವಳಿ ಬರುವ ಕಾಲವು ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ನಂತರದ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೊಯ್ಲಿನ ಕಾಲ ಬದಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಋತುಮಾನವು ಕೃಷಿ ಅವಲಂಬಿತ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ.

ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳು ಜನರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಬದುಕನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಕುಟುಂಬಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರುವುದು, ಆಹಾರ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ದುಡಿಮೆಯ ನಡುವಿನ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಶಾಭಾವನೆ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಬಂಜಾರರ ದೀಪಾವಳಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಅರ್ಥೈಸದೆ, ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಅದರ ಸಂಬಂಧವನ್ನೂ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕಿದೆ.

ಪಶುಸಂಪತ್ತು: ಬಂಜಾರರ ಬದುಕಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ

ಬಂಜಾರ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನವಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎತ್ತುಗಳು ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಹಸು, ಎತ್ತು, ಎಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕುಟುಂಬದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿದ್ದವು.

ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬಂಜಾರ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪಾವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಶುಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು, ಅಲಂಕರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಆಚರಣೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಎಲ್ಲ ತಾಂಡಾಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಜೀವನಾನುಭವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಪಶುಗಳು ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಪತ್ತಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅವು ಕುಟುಂಬದ ದುಡಿಮೆ, ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ಭದ್ರತೆಯ ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಶುಗಳಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬನೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು.

ಇಂದು ಪ್ರಾಣಿ ವಿಜ್ಞಾನವೂ ಪಶುಗಳ ಆರೋಗ್ಯ, ಪೌಷ್ಟಿಕತೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ಆರೈಕೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿದ್ದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಇಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ.

ಬೆಳಕು, ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ

ಬೆಂಕಿಯ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಾನವನ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು. ಅಡುಗೆ, ಬೆಳಕು, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ಹಲವು ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಮಾನವನಿಗೆ ನೆರವಾಯಿತು. ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಇಲ್ಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೀಪ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿ ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿದ್ದವು.

ದೀಪಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ನೀಡುವ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಈ ಮಾನವ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದು. ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಬೆಳಕಿನೆಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ರೂಪಕವು ಜ್ಞಾನ, ಅರಿವು ಮತ್ತು ಆಶಾವಾದವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ದೀಪ ಬೆಳಗಿಸುವುದರಿಂದ ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೋಗಗಳು ಗುಣವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಧಾರವಿಲ್ಲ. ಹಬ್ಬದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡೇ ಇಂತಹ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ವೈಚಾರಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ.

ಜನಪದ ಹಾಡು, ಲಾವಣಿ ಪದಗಳು, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಮೌಖಿಕ ಇತಿಹಾಸ

ಬಂಜಾರ ಸಮುದಾಯದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪತ್ತು ಅದರ ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆ. ಲಂಬಾಣಿ ಭಾಷೆಯ ಜನಪದ ಹಾಡುಗಳು, ಮದುವೆ ಹಾಡುಗಳು, ಲಾವಣಿ ಪದಗಳು, ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಹಾಡುಗಳು, ಹಬ್ಬದ ಹಾಡುಗಳು, ಕೋಲಾಟ, ವಾಜಾ(ಭಜನೆ) ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳು ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಆಗುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಲಂಬಾಣಿ ಭಾಷೆಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಲಿಪಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಈ ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಮಹತ್ವ ಇಂದಿಗೂ ಅವರು ಹಾಡುವ ಪದಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮುದಾಯ ತನ್ನ ಬದುಕಿನ ಅನುಭವ, ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಬಂಧಗಳು, ದುಡಿಮೆ, ನೋವು ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದೆ. ದೀಪಾವಳಿಯಂತಹ ಹಬ್ಬಗಳು ಇಂತಹ ಜನಪದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ವೇದಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಜನರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರುವುದು, ಹಾಡುವುದು, ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವುದು, ಕೋಲಾಟ ನಡೆಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಸಮುದಾಯದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹಾಡು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳು ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸದಿದ್ದರೆ ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಬದುಕಿನ ಅನೇಕ ನೆನಪುಗಳು ತಲುಪದೆ ಹೋಗಬಹುದು.

ಪೂರ್ವಜರ ಸ್ಮರಣೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ನೆನಪುಗಳು

ಭಾರತದ ಹಲವು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಬಂಜಾರ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಎಡೆ ಇಟ್ಟು (ದಬುಕಾರ್) ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ಆಚರಣೆಗಳು ಈಗಲೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿ ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕುಟುಂಬದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಂಶಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ಹಿಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನವರ ಅನುಭವಗಳು, ಅವರ ದುಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಅವರು ರೂಪಿಸಿದ ಜೀವನಮೌಲ್ಯಗಳು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ತಲುಪುವುದು ಸಮಾಜದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಿರಂತರತೆಗೆ ಅಗತ್ಯ. ಆದರೆ ಪೂರ್ವಜರ ಆತ್ಮಗಳು ಅಲೌಕಿಕವಾಗಿ ಕುಟುಂಬದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ. ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ವೈಚಾರಿಕ ಮನೋಭಾವವೇ ಇಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಕೃತಿ, ಕಾಲಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಪ್ರಜ್ಞೆ

ಜನಸಮುದಾಯದ ಹಬ್ಬಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮಳೆ, ಬೆಳೆ, ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತು ಮಾನವನ ಬದುಕನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ. ಬಂಜಾರರಂತಹ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕಿದೆ. ಮಳೆಗಾಲದ ನಂತರ ಮನೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು, ಕುಟುಂಬದವರು

ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುವುದು ಮತ್ತು ಆಹಾರವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಂತಾದ ಆಚರಣೆಗಳು ಅನೇಕ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಸಮುದಾಯಗಳ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇಂದು ದೀಪಾವಳಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವಾಗ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಿದೆ. ಪಟಾಕಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ, ಶಬ್ದಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮೇಲಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಸಂಭ್ರಮ ಮತ್ತೊಂದು ಜೀವಿಗೆ ಸಂಕಟವಾಗಬಾರದು ಎಂಬ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಅರಿವು ಹಬ್ಬದ ಭಾಗವಾಗಬೇಕು.

ಬಂಜಾರರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯ

ಇಂದು ಬಂಜಾರ ಸಮುದಾಯದ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆ ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ನಗರ ಜೀವನದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹ ಬೆಳವಣಿಗೆ. ಆದರೆ ಆಧುನಿಕತೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಭಾಷೆ, ಜನಪದ ಹಾಡುಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೆನಪುಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಬಾರದು.

ಬಂಜಾರರ ದೀಪಾವಳಿಯ ಕುರಿತು ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಬೇಕಾದರೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ತೆಲಂಗಾಣ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಹಿರಿಯರಿಂದ ಮೌಖಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ಲಂಬಾಣಿ ಭಾಷೆಯ ಹಬ್ಬದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಬೇಕು. ಆಚರಣೆಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ, ವಿಡಿಯೊ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ಇಂತಹ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ, ಇತಿಹಾಸ, ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಬಂಜಾರರ ದೀಪಾವಳಿಯ ನಿಜವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯ.

ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಸಮುದಾಯದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಳೆಯುವುದು ಸರಿಯಾದ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಧಾನವಲ್ಲ. ಬಂಜಾರರ ದೀಪಾವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು, ಜನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನಾನುಭವಗಳಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯವಿದೆ.

ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದನ್ನೂ ಕಲಿಯುವುದು

ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ. ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಅಥವಾ ಆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವೈಚಾರಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವುದು ನಿಜವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯೇ?

ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಅದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನೂ ಪ್ರಶ್ನಾತೀತವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲ. ಅದರ ಹಿಂದಿರುವ ಜನರ ಬದುಕು, ದುಡಿಮೆ, ಜ್ಞಾನ, ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ದಾಖಲಿಸುವುದಾಗಿದೆ.

ಬಂಜಾರರ ದೀಪಾವಳಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬದ ಭಾಗವಾಗಿ ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನೆನಪು, ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ, ಕೃಷಿ ಬದುಕು, ಪಶುಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕಿದೆ.

ಬಂಜಾರ ಸಮುದಾಯದ ದೀಪಾವಳಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯವೆಂದರೆ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಿಕ ಮಾತೆಯರಾದ ‘ಸಾತು ಭವಾನಿ’ ಎಂಬ ಏಳು ಜನ ಅಕ್ಕತಂಗಿಯರ ಆರಾಧನೆ. ಬಂಜಾರರು ದೀಪಾವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಭುಜಾಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಏಳು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿ, ಎಡೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಬಂಜಾರ ಸಮುದಾಯದ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೆನಪು, ಪೂರ್ವಿಕರ ಮೇಲಿನ ಗೌರವ ಮತ್ತು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ. ಏಳು ಜನ ಅಕ್ಕತಂಗಿಯರನ್ನು ಮಾತೃಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಗೌರವಿಸುವ ಈ ಪರಂಪರೆಯು ಬಂಜಾರರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಶಕ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಿಕ ಮಾತೆಯರ ಸ್ಮರಣೆಗೆ ಇರುವ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಬಂಜಾರ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಮಾಜಕ ಸುಧಾರಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಾಯಕ ಸಂತ ಸೇವಾಲಾಲ್ ಮಹಾರಾಜರ ಬೋಧನೆಗಳು, ಬಂಜಾರರ ಕುಲದೇವತೆ ಮರಿಯಮ್ಮನ ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಇಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಪದ ಆಚರಣೆಗಳು ಸಮುದಾಯದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿವೆ. ಇಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸುವುದು, ಹಿರಿಯರಿಂದ ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಬಂದಿರುವ ಕಥನಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ವೈಚಾರಿಕತೆ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನೂ ವಿಶಾಲಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಸಂವಿಧಾನದ ಆಶಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮುದಾಯದ ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಂಪರೆಗಳಿಗೆ ಗೌರವ ದೊರೆಯಬೇಕು.

ದೀಪಾವಳಿಯ ನಿಜವಾದ ಬೆಳಕು ಕೇವಲ ಮನೆಗಳ ದೀಪಗಳಲ್ಲಿರಬಾರದು, ನಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಮರೆತುಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿರಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ನಮ್ಮದಾಗಬೇಕು.

ಏಕೆಂದರೆ, ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಾನೇ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳದ ಸಮುದಾಯದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬೇರೆಯವರು ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಅಪಾಯ ಯಾವಾಗಲೂ ಇರುತ್ತದೆ.