ವೃತ್ತಿಯ ಮೌಲ್ಯ ಅಳೆಯುವುದು ಹೇಗೆ?

ಒಬ್ಬ ರೈತ ಬೆಳೆದ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಶಿಕ್ಷಕ ತಿನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಶಿಕ್ಷಕ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮುಂದೆ ವೈದ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ವೈದ್ಯನು ರೈತನ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇಂಜಿನಿಯರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ರೈತನ ಬೆಳೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿ ಆ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸ ಚಿಕ್ಕದಲ್ಲ, ದೊಡ್ಡದಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವೃತ್ತಿಯೂ ಸಮಾಜದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸರಪಳಿಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿದೆ. ಹಣದ ಪ್ರಮಾಣವು ಕೆಲಸದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಕೊಡುಗೆಯೇ ಅದರ ನಿಜವಾದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.

ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ‘ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ’ ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಸಂಬಳಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅವರ ಕೆಲಸದ ತೃಪ್ತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸಿವೆ. ಕಾರಣ ಸ್ಪಷ್ಟ. ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಉದ್ಯೋಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸೃಜನಶೀಲನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದಕನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅಂದರೆ, ಆತ್ಮತೃಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಇದು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೂ ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶವಾಗಿದೆ. ಹಣದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಮಾನವೀಯ ಪ್ರೇರಣೆಗಳಿಗೂ ಸಮಾನ ಮಹತ್ವವಿದೆ.

ಇಂದು ವಿಶ್ವದ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಕಂಪೆನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವವರನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರು ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಸಂಬಳ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದಲ್ಲಿಯೇ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ, ಕಲಾವಿದರಾಗಿ, ಸಮಾಜ ಸೇವಕರಾಗಿ, ರೈತರಾಗಿ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ತೃಪ್ತಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ ಹಣದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದಲ್ಲ. ಹಣ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಆದರೆ ಹಣ ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಿರಬೇಕು, ಉದ್ದೇಶವಿರಬೇಕು, ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತರಾಗಿದ್ದರೂ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಖಾಲಿತನ ಕಾಡುತ್ತದೆ.

ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕನನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ. ಅವನು ಕೇವಲ ಸಂಬಳಕ್ಕಾಗಿ ಬೋಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದು. ಆದರೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಜೀವನವನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬೋಧನೆ ಮಾಡುವ ಶಿಕ್ಷಕನ ಪ್ರಭಾವ ಪೀಳಿಗೆಗಳವರೆಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಒಬ್ಬ ವೈದ್ಯ ಕೇವಲ ಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದು ಒಂದು ವೃತ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ರೋಗಿಯ ನೋವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಸೇವಾ ಮನೋಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಅದು ಒಂದು ಧ್ಯೇಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೋವಿಡ್-19 ಮಹಾಮಾರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾವು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪಾಠ ಕಲಿತೆವು. ಅಂದು ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅಂಕೆಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಲಾಭ ಅಥವಾ ಐಷಾರಾಮಿ ಜೀವನಕ್ಕಿಂತಲೂ ವೈದ್ಯರು, ನರ್ಸ್ ಗಳು, ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ರೈತರು, ಪೊಲೀಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ಔಷಧ ವಿತರಕರು ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಸೇವೆಯೇ ಸಮಾಜವನ್ನು ಉಳಿಸಿತು. ಅವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ತಮ್ಮ ಜೀವವನ್ನೇ ಪಣಕ್ಕಿಟ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಪ್ರೇರಣೆ ಕೇವಲ ಸಂಬಳವಾಗಿದ್ದರೆ ಅಷ್ಟು ತ್ಯಾಗ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಸಂಕಷ್ಟ ನಮಗೆ ಒಂದು ಸತ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿತು-ಸಮಾಜವನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು ಹಣವಲ್ಲ; ಸಮಾಜವನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು ಮಾನವನ ಪರಿಶ್ರಮ, ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಮನೋಭಾವ.

ಹಣವು ಜೀವನವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವುದು ನಮ್ಮ ಕೆಲಸದ ಉದ್ದೇಶ, ನಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಕೊಡುಗೆಯೇ ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವಾಗ ಸಂಬಳದ ಜೊತೆಗೆ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಯಾವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಿಜವಾದ ಅಳತೆ, ಅದೇ ಸಮಾಜದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನಿಜವಾದ ಆಧಾರ.

ಈ ಚಿಂತನೆಯು ನಮ್ಮನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯತ್ತ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿಯ ಕೆಲಸವನ್ನೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರೆ ಆ ಸಮಾಜದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ? ಎಲ್ಲರೂ ಕಲಾವಿದರಾಗಲು ಬಯಸಿದರೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಯಾರು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ? ಎಲ್ಲರೂ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದರೆ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಯಾರು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ? ಎಲ್ಲರೂ ಶಿಕ್ಷಕರಾದರೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಯಾರು ನೀಡುತ್ತಾರೆ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡುವಾಗ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವು ನಮಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಸಮಾಜವು ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬನೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ರೈತ ಬೆಳೆದ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಶಿಕ್ಷಕ ತಿನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಶಿಕ್ಷಕ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮುಂದೆ ವೈದ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ವೈದ್ಯನು ರೈತನ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇಂಜಿನಿಯರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ರೈತನ ಬೆಳೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿ ಆ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸ ಚಿಕ್ಕದಲ್ಲ, ದೊಡ್ಡದಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವೃತ್ತಿಯೂ ಸಮಾಜದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸರಪಳಿಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿದೆ. ಹಣದ ಪ್ರಮಾಣವು ಕೆಲಸದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಕೊಡುಗೆಯೇ ಅದರ ನಿಜವಾದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.

ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಆಡಮ್ ಸ್ಮಿತ್ ಅವರು ಕಾರ್ಮಿಕ ವಿಭಾಗದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಮಾಜದ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರೂ, ಸಮಾಜದ ಸಮೃದ್ಧಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಅವರು ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೇವಲ ಆದಾಯ ಗಳಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಮಾನವನ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ನೋಡಿದರು. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಕೆಲಸದಿಂದ ದೂರವಾಗುವಾಗ ಅಸಮಾಧಾನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ನಡುವೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಇರಬೇಕು. ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗದ ಒತ್ತಡ, ಮಾನಸಿಕ ಆಯಾಸ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದ ಅತೃಪ್ತಿಯ ಕುರಿತು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಚರ್ಚೆಗಳು ಈ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ.

ಜಾನ್ ಮೇನಾರ್ಡ್ ಕೇನ್ಸ್ ಅವರು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯನ್ನು ನುಡಿದಿದ್ದರು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯನ ಕೆಲಸದ ಸಮಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜನರು ತಮ್ಮ ಉಳಿದ ಸಮಯವನ್ನು ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಿಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದರು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಪಾರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ನಾವು ಕೆಲಸದ ಸಮಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆಯೇ? ಇಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸದ ಒತ್ತಡ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಕೇವಲ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಲ್ಲ; ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದಾಯ ಗಳಿಸಬೇಕೆಂಬ ನಮ್ಮ ಜೀವನಶೈಲಿಯೂ ಆಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪಾದಿಸಿದಂತೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಖರ್ಚು, ಇನ್ನಷ್ಟು ನಿರೀಕ್ಷೆ, ಇನ್ನಷ್ಟು ಸ್ಪರ್ಧೆ-ಇದು ಒಂದು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಚಕ್ರವಾಗಿದೆ.

ಇಂದು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಕೆಲಸದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹಿಂದೆ ನೂರಾರು ಜನರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಇಂದು ಕೆಲವೇ ಯಂತ್ರಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ರೋಬೊಟ್‌ಗಳು, ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ವೇದಿಕೆಗಳು-ಇವೆಲ್ಲವೂ ಉದ್ಯೋಗದ ರೂಪವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಅವಕಾಶವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಯಂತ್ರಗಳು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಬಹುದು, ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು, ವರದಿಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಪ್ರೀತಿ, ಕರುಣೆ, ನೈತಿಕತೆ, ನಾಯಕತ್ವ, ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾಗಿರುವ ಕೆಲಸಗಳು ಮಾನವೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವೃತ್ತಿಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಇಂದಿನ ಯುವಜನರು ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವಾಗ ಮೊದಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ‘‘ಈ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸಂಬಳ ಸಿಗುತ್ತದೆ?’’ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಹಜವೇ. ಏಕೆಂದರೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಜೀವನದ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ ಕೇಳಬೇಕು. ಈ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನಾನು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮುಂದುವರಿಯಬಹುದೇ? ಏಕೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಬಳ ಸಿಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೆಲಸವೂ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯವಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೆಲಸವೂ ಅಸಂತೋಷವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಯಶಸ್ಸು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲ; ಮಾನಸಿಕ ನೆಮ್ಮದಿ, ಆರೋಗ್ಯ, ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಕಳೆಯುವ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಕೊಡುಗೆಯೂ ಅದರ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.

ಭಾರತದಂತಹ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಹತ್ವವಿದೆ. ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರು ಅನೌಪಚಾರಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನ ದುಡಿಯುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರ ಆದಾಯ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಸಂಘಟಿತ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿವೆ. ಆದರೂ, ಎರಡೂ ವಲಯಗಳ ಕಾರ್ಮಿಕರು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬ ಬೀದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ, ಒಬ್ಬ ಆಟೋ ಚಾಲಕ, ಒಬ್ಬ ಕಟ್ಟಡ ಕಾರ್ಮಿಕ, ಒಬ್ಬ ಗೃಹಕಾರ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಒಬ್ಬ ಸಣ್ಣ ರೈತನ ಪರಿಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸುಗಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವರ ಕೆಲಸದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಆದಾಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಳೆಯುವುದು ನ್ಯಾಯವಲ್ಲ.

ಹಣವು ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಧನ ಮಾತ್ರ. ಅದು ಗುರಿಯಾಗಬಾರದು. ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಹಣದಿಂದ ಖರೀದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಹಣದಿಂದ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರೀತಿ, ಸಮಾಜದ ಗೌರವ, ಆತ್ಮತೃಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ನೆಮ್ಮದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ (ಜಿಡಿಪಿ) ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಆದರೆ ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಂತೋಷ, ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಜೀವನಮಟ್ಟವೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸೂಚಕಗಳಾಗಬೇಕು. ಇಂದಿನ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳು ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವುದು ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ.

ಇಂದಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೇವಲ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಬಳಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಬದಲು, ಅವರ ಆಸಕ್ತಿ, ಪ್ರತಿಭೆ, ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಕ, ಒಬ್ಬ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ವೈದ್ಯ, ಒಬ್ಬ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ರೈತ, ಒಬ್ಬ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ, ಒಬ್ಬ ಕಾಳಜಿಯುತ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಅಥವಾ ಒಬ್ಬ ಸೃಜನಶೀಲ ಉದ್ಯಮಿ-ಇವರೆಲ್ಲರೂ ದೇಶದ ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು. ಅವರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಸಂಬಳದ ಅಂಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಹೀಗಾಗಿ, ಹಣ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯ. ಆದರೆ ಹಣವೇ ಜೀವನವಲ್ಲ. ಕೆಲಸವು ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗವಲ್ಲ; ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನಿಗೂ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಬಳಸುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಗಬೇಕು. ಅಂಥ ಸಮಾಜವೇ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಸಮಾಜವಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ನಾವು ನೀಡಬೇಕಾದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪಾಠವೇನೆಂದರೆ, ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪಾದಿಸುವ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹುಡುಕಬೇಡಿ; ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಿ. ಏಕೆಂದರೆ ಹಣವು ನಿಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಬಹುದು, ಆದರೆ ನಿಮ್ಮ ಕೆಲಸವೇ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಿಜವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಪತ್ತು ಅವನ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮೊತ್ತವಲ್ಲ; ಅವನು ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನೀಡಿರುವ ಮೌಲ್ಯ, ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಸೇವೆಯೇ ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ನೀವು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಿ-ಹಣದ ಮೌಲ್ಯವೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಾನು ಯಾವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ? ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಬರುವ ಮೊದಲ ಉತ್ತರವೇ ನಿಮ್ಮ ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ಕನಸು, ನಿಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು.