ಮೀಸಲಾತಿ ಅಲ್ಲ... ಜಾತಿಯೇ ಪ್ರಶ್ನೆ!

‘‘ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು’’ ಈ ಮಾತು ಇಂದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕೇಳಿಬರುವ ಘೋಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ, ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ, ಉದ್ಯೋಗ ನೇಮಕಾತಿಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಾದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಘೋಷಣೆಯ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಹುತೇಕ ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ-ಅದು ಮೀಸಲಾತಿ ಎಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಏಕೆ ಹುಟ್ಟಿತು? ಎಂದು. ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನನ್ನು ಅದರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ವಿಮರ್ಶಿಸುವುದು ನ್ಯಾಯವಲ್ಲ. ಒಂದು ಮನೆಯ ಗೋಡೆಗೆ ಬಿರುಕು ಬಿದ್ದಾಗ, ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿದ ಆಧಾರವನ್ನು ದೂಷಿಸುವ ಮೊದಲು ಆ ಬಿರುಕು ಏಕೆ ಬಂತು ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನೂ ಅದರ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ನೋಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮೀಸಲಾತಿ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನ ನೀಡಿದ ನ್ಯಾಯದ ಉತ್ತರ. ಈ ಮೂಲ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮರೆತು ನಡೆಯುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚರ್ಚೆಯೂ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿನ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಯಾರು ಓದಬೇಕು, ಯಾರು ಓದಬಾರದು, ಯಾರು ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು, ಯಾರು ದೇವಾಲಯದ ಸನಿಹಕ್ಕೂ ಸುಳಿಯಬಾರದು, ಯಾರು ಭೂಮಿ ಹೊಂದಬೇಕು, ಯಾರು ಕೇವಲ ದುಡಿದು ಬದುಕಬೇಕು, ಯಾರು ಅಧಿಕಾರ ಹಿಡಿಯಬೇಕು, ಯಾರು ಸೇವೆ ಮಾತ್ರ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜನ್ಮವೇ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕನಸು, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅಥವಾ ಪರಿಶ್ರಮಕ್ಕಿಂತ ಅವನ ಜಾತಿಯೇ ಅವನ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ಎಂಬ ಪದವೇ ಅರ್ಥ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಕೆಲವರಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳು ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ಸಿಕ್ಕರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರಿಗೆ ಅವಮಾನವೂ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ಬಂದಿತು. ಇಂತಹ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಂತರ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಸಮಸ್ಯೆಯ ಮೂಲವೆಂದು ಹೇಳುವುದು ಇತಿಹಾಸದ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ.

ಕೆಲವರು ಈಗ ಕಾಲ ಬದಲಾಗಿದೆ, ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನರು, ಹೀಗಿರುವಾಗ ಮೀಸಲಾತಿ ಏಕೆ? ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಬದಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಬದಲಾಗುವುದು ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲ. ಸಂವಿಧಾನ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ದಿನವೇ ಸಮಾಜ ಸಮಾನವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಅಸ್ಪಶ್ಯತೆ, ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಹಿಂಸೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕಾರ, ಗೌರವ ಹತ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾತಿ ನಿಂದನೆಗಳ ಸುದ್ದಿಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಕೇಳಿಬರಬಾರದಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೀಸಲಾತಿ ಎನ್ನುವುದು ಕಾನೂನಿನ ಒಂದು ಕಲಂ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಸಮಾಜ ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ತಲುಪಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಅನೇಕ ವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದದ್ದು ಇದು ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಭೆ ಎನ್ನುವುದು ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಅಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಳೆಯಬಹುದಾದ ವಿಷಯವಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಉತ್ತಮ ಶಾಲೆ, ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಕರು, ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಯ ನಡುವೆ ಓದುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಬಡತನ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅವಮಾನ, ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯ ನಡುವೆ ಓದುತ್ತಾನೆ. ಇಬ್ಬರ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೋಲಿಸಿ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಭೆ ಅರಳಲು ಬೇಕಾಗಿರುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿರದಿದ್ದರೆ, ಅಂತಿಮ ಫಲಿತಾಂಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಲ್ಲ; ಪ್ರತಿಭೆ ಅರಳಲು ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಒಂದು ಸತ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮೀಸಲಾತಿಯು ಜಾತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಲ್ಲ; ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ರೋಗ ಬಂದ ನಂತರ ವೈದ್ಯರು ನೀಡುವ ಔಷಧಿಯನ್ನು ರೋಗದ ಕಾರಣ ಎಂದು ಯಾರೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗೆ ಕಾರಣ ಮೀಸಲಾತಿಯಲ್ಲ. ಅದು ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ರೂಪುಗೊಂಡ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಾಧನ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಜವಾದ ಹೋರಾಟ ಮೀಸಲಾತಿಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಬಾರದು; ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯ, ಅಸ್ಪಶ್ಯತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಗೌರವವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಮನೋಭಾವದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಬೇಕು. ಸಮಾಜವು ಮೊದಲು ಆ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಬೇಕು. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಅಗತ್ಯವೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ದಿನ ಬರುತ್ತದೆ.

ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿದಾಗ ಕೇವಲ ರಾಜರ ಯುದ್ಧಗಳ ಕಥೆಗಳಷ್ಟೇ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮೌನವಾಗಿ ನೋವು ಅನುಭವಿಸಿದ ಜನರ ಬದುಕಿನ ಕಥೆಗಳೂ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದೆ ಬೆಳೆದ ಮಕ್ಕಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರು ಕುಡಿದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಹಲ್ಲೆಗೊಳಗಾದ ಜನರು, ಊರಿನ ಮಧ್ಯೆ ಮನೆ ಕಟ್ಟುವ ಹಕ್ಕೇ ಇಲ್ಲದೆ ಬದುಕಿದ ಸಮುದಾಯಗಳು, ತಮ್ಮ ನೆರಳು ಕೂಡ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರ ಮೇಲೆ ಬೀಳಬಾರದೆಂದು ದೂರ ನಡೆದುಹೋಗಬೇಕಾದ ಜನರು-ಇದು ಕೇವಲ ಭೂತಕಾಲದ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲ, ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವಾಸ್ತವ. ಇಂತಹ ಶತಮಾನಗಳ ಅನ್ಯಾಯದ ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುವುದು, ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿದ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಿ ‘ಓಡಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾಯ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ನಿಯಮ ಹೇರಿಕೆಯಾಗುವುದಲ್ಲ; ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು.

ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಈ ಕಠೋರ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಅಲ್ಲ; ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಒಳಗಿದ್ದ ಅನ್ಯಾಯಗಳಿಂದಲೂ ಮುಕ್ತಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಅರಿತಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಘೋಷಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಅವಕಾಶಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಲು ಅಲ್ಲ, ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ತುಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟವರನ್ನು ಸಮಾಜದ ಸಮಾನ ನೆಲೆಗೆ ತರಲು ರೂಪುಗೊಂಡ ನ್ಯಾಯದ ಕ್ರಮ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಮರೆತು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಸವಲತ್ತು ಎಂದು ಚಿತ್ರಿಸುವುದು ಸಂವಿಧಾನದ ಆತ್ಮವನ್ನೇ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸುವುದಾಗಿದೆ.

ಡಾ. ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಯಶಸ್ಸು ಕೇವಲ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದರು. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಗೌರವ, ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವೂ ಅಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಕನಸಿನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಅವನ ಜಾತಿಯಿಂದಲ್ಲ, ಅವನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಿಂದ ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ಆ ಕನಸನ್ನು ನನಸಾಗಿಸಲು ಕೇವಲ ಘೋಷಣೆಗಳು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳೂ ಅಗತ್ಯ. ಮೀಸಲಾತಿ ಅಂತಹ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅದು ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲು ಅಲ್ಲ; ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ದಿನ ಬರಲೆಂದು ರೂಪುಗೊಂಡ ಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ.

ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಜನಗಣತಿಯ ಒಂದು ಅಂಕಿಅಂಶವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಧೈರ್ಯ ನಮ್ಮಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಅದು ಇಂದಿಗೂ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕಿನ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮದುವೆಯ ವಿಷಯ ಬಂದಾಗ ಮೊದಲ ಪ್ರಶ್ನೆ ಜಾತಿಯದ್ದೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಮನೆ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯುವಾಗ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕಿನ ವಿಚಾರ ಬಂದಾಗ, ರಾಜಕೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಆಯ್ಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉದ್ಯೋಗದ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಂಗ್ಯಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿಕೊಂಡೇ ಬದುಕುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜದ ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಬಹಿರಂಗ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿನ ತಾರತಮ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಳಿದುಹೋಗಿಲ್ಲ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗಾಯ ಇನ್ನೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅದಕ್ಕೆ ಹಾಕಿರುವ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲೂ ಸರಿಯಲ್ಲ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದಲ್ಲೂ ಸರಿಯಲ್ಲ.

ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳನ್ನು ನಾವು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಒಂದೇ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಸಮಾನತೆ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ನಿಯಮ ಅನ್ವಯಿಸುವುದು ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನ್ಯಾಯ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು. ಒಂದು ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿದ್ದರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಪುಸ್ತಕವೇ ಇಲ್ಲ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಗೆ ಓದಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಇಲ್ಲ, ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ದುಡಿದು ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಹೊಣೆ ಇದೆ. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ನೀಡಿ ಇದೇ ಸಮಾನತೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಕಾನೂನಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿಯೆನಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ನ್ಯಾಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಅಪೂರ್ಣ. ನ್ಯಾಯ ಎಂದರೆ ಹಿಂದೆ ಉಳಿದವರನ್ನು ಮುಂದೆ ಬರಲು ನೆರವಾಗುವುದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮೀಸಲಾತಿಯಂತಹ ಕ್ರಮಗಳು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ತತ್ವದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ.

ಮೀಸಲಾತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವನ್ನು ನಾವು ಮರೆಯಬಾರದು. ಅದು ಎಂದಿಗೂ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಯಾವ ಸಮಾಜವೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಸಂವಿಧಾನದ ಆಶಯವೂ ಅಲ್ಲ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ ಮಹನೀಯರ ಉದ್ದೇಶವೂ ಅಲ್ಲ. ನಿಜವಾದ ಗುರಿ, ಒಂದು ದಿನ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಅಗತ್ಯವೇ ಇಲ್ಲದ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆ ದಿನ ಬರಬೇಕಾದರೆ ಮೊದಲು ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯ ಇತಿಹಾಸವಾಗಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಗುವೂ ಒಂದೇ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯಬೇಕು. ಅವಕಾಶಗಳು ಜನ್ಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಲಭ್ಯವಾಗಬೇಕು. ಗೌರವವು ಒಂದು ವರ್ಗದ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕಾಗಿರದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ಸಹಜ ಹಕ್ಕಾಗಬೇಕು. ಈ ಗುರಿ ಸಾಧಿಸದೆ ಕೇವಲ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಕಟ್ಟಡದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸದೆ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಇರಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಬೇಡವೇ? ಎಂಬುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ನಿಜವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಮೀಸಲಾತಿಯ ಅಗತ್ಯವೇ ಇಲ್ಲದಂತಹ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಾವು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ? ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಜಾತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಿಗುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸದೆ, ಶತಮಾನಗಳ ಅನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಬಂದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ನ್ಯಾಯದ ತತ್ವಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಸಮಾನತೆಯ ಕನಸು ಎಲ್ಲರದ್ದೂ ಆಗಿರಬಹುದು; ಆದರೆ ಆ ಕನಸಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುವುದು ನ್ಯಾಯ ಮಾತ್ರ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೋರಾಟ ಮೀಸಲಾತಿಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಬಾರದು. ಹೋರಾಟ ಜಾತಿಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಬೇಕು. ಹೋರಾಟ ಅಸ್ಪಶ್ಯತೆಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಬೇಕು. ಹೋರಾಟ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಮನುಷ್ಯನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಮನೋಭಾವದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಬೇಕು. ಆ ಹೋರಾಟ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ದಿನ, ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ ಎಂದು ಯಾರೂ ಹೇಳಬೇಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅದರ ಅಗತ್ಯವೇ ಸಹಜವಾಗಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದುವರೆಗೂ ಮೀಸಲಾತಿ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸವಲತ್ತಲ್ಲ, ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಬದ್ಧತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.