ಯುರೋಪ್‌ನ ಯುವಜನರ ಆಕ್ರೋಶ: ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಬದುಕಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟೂ ಹೌದು

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ, ಸರಕಾರಗಳು ರಚನೆಯಾಗುತ್ತವೆ, ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಆಚೆಗೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಜನರ ಬದುಕು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ, ಆಡಳಿತ ಜನರಿಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡುತ್ತಿದೆಯೇ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಪಾಲನೆಯಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿವೆಯೇ, ಯುವಜನರು ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಭರವಸೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಯಶಸ್ಸು ಅಡಗಿದೆ. ಜನರು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿ ಸರಕಾರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕು ಹೊಂದಿರುವಂತೆಯೇ, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸರಕಾರದ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮೂಲಭೂತ ಸತ್ಯವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಯುವಜನರ ಚಳವಳಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುರೋಪಿನ ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯುವಜನರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಆಡಳಿತದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಬದುಕಿನ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕುರಿತ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ.

ಇಂದಿನ ಯುವಜನರ ಆಕ್ರೋಶಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ಆಡಳಿತದ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಕೊರತೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದ ದುರುಪಯೋಗದ ಆರೋಪಗಳು, ಉದ್ಯೋಗದ ಅಭದ್ರತೆ, ದುಬಾರಿ ವಸತಿ, ಏರುತ್ತಿರುವ ಜೀವನವೆಚ್ಚ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಕಾಶಗಳಲ್ಲಿನ ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮೂಡಿರುವ ಆತಂಕಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಉದ್ಯೋಗ ಗಳಿಸುವುದು, ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಬದುಕುವುದು, ಕುಟುಂಬವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಗೌರವಯುತ ಜೀವನ ನಡೆಸುವುದು ಹಿಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳಂತೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಅನೇಕ ಯುವಜನರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಪದವಿಗಳಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಲ್ಲ. ದುಡಿಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಕೆಲಸ, ಆದಾಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ವಸತಿ ಮತ್ತು ಜೀವನಮಟ್ಟ ದೊರೆಯುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಜಗತ್ತು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ, ಆ ಪ್ರಗತಿಯ ಫಲ ಯಾರಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ತೀವ್ರವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಯುವಜನರ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಕೇವಲ ಅವರ ಅಸಹನೆ, ಅನುಭವದ ಕೊರತೆ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಚೋದನೆಗೆ ಇಳಿಸುವುದು ಸಮಸ್ಯೆಯ ಆಳವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.

ಸರ್ಬಿಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಳವಳಿ ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. 2024ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನೋವಿ ಸಾದ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಕುಸಿದು 16 ಜನರು ಮೃತಪಟ್ಟ ದುರಂತವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಕಾಮಗಾರಿಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಕುರಿತು ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ಈ ದುರಂತದ ನಂತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚಳವಳಿಯ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುವುದು, ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಕಾಪಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಬೇಡಿಕೆಗಳಾದವು. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸರಕಾರದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟವೆಂದು ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದುರಂತವೊಂದು ಆಡಳಿತದ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತರಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಸೂಕ್ತ. ಜನರ ಜೀವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ನಡೆದಿದೆಯೆಂಬ ಅನುಮಾನ ಮೂಡಿದಾಗ, ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಕೇಳುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಹಜ ಹಕ್ಕು. ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವವರು ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಕ ಉತ್ತರ ನೀಡಬೇಕೇ ಹೊರತು, ಪ್ರಶ್ನಿಸುವವರ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೂಲ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮರೆಮಾಚಬಾರದು. ಸರ್ಬಿಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ನಮಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಪಾಠವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಜನರ ಆಕ್ರೋಶವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸರಕಾರ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗಮನಿಸುವುದು ಸಾಲದು. ಯಾವುದೇ ಚಳವಳಿಯ ನಿಜವಾದ ಮಹತ್ವ ಅದು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿದೆ. ಸರಕಾರವನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದೇ ಗುರಿಯಾದರೆ, ಅಧಿಕಾರದ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು; ಆದರೆ ಆಡಳಿತದ ಹಳೆಯ ದೋಷಗಳು ಮುಂದುವರಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಬದಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾಮಗಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪಗಳ ಕುರಿತು ಸ್ವತಂತ್ರ ತನಿಖೆ, ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗೆ ಜನರ ಮುಂದೆ ಉತ್ತರ ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಗುರಿಯಾದರೆ, ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕವಾಗಬಹುದು. ಚುನಾವಣೆಗಳು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಯೇ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.

ಯುರೋಪಿನ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಯುವಜನರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಒಂದೇ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಬೇಡಿಕೆಗಳೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದರೆ, ಇತರ ಕಡೆ ವಸತಿ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು, ಜೀವನವೆಚ್ಚ, ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸರಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಘಟನೆಗಳೂ ನಡೆದಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯುರೋಪಿನ ಯುವಜನರ ಚಳವಳಿಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೆಂದರೆ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಜನರಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಬದುಕಿನ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ವಿಫಲವಾಗುತ್ತಿವೆಯೇ? ಎಂಬುದು. ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೇ ಜನರ ಬದುಕು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಫಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತಿದೆಯೇ, ಯುವಜನರಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿವೆಯೇ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿವೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಚರ್ಚೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ. ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಯುವಜನರು ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯೋಗ, ನೇಮಕಾತಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿನ ಅಕ್ರಮಗಳ ಆರೋಪಗಳು, ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ವಿಳಂಬ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ನೈಜ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ. ವರ್ಷಗಳ ಪರಿಶ್ರಮದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುವ ಯುವಜನರ ಭವಿಷ್ಯವು ನೇಮಕಾತಿಯ ವಿಳಂಬ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಗೆ ಸಿಲುಕಿದಾಗ, ಅವರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡುವುದು ಆಡಳಿತದ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕು ಜನರಿಗಿರುವಂತೆಯೇ, ಅದರ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಹಕ್ಕೂ ಇದೆ. ಸಂವಿಧಾನವು ವಾಕ್ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನೂ, ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಸಭೆ ಸೇರುವ ಹಕ್ಕನ್ನೂ ಮಾನ್ಯಗೊಳಿಸಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನ್ಯಾಯಯುತ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಡುವ ಯುವಜನರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಆಲಿಸುವುದು ಪ್ರಬುದ್ಧ ಆಡಳಿತದ ಲಕ್ಷಣವೇ ಹೊರತು, ಅದನ್ನು ಬಲಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಹತ್ತಿಕ್ಕುವುದಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಹಲವು ಯುವಜನರ ಚಳವಳಿಗಳು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಮನವಿ, ಮೆರವಣಿಗೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಸಂಘಟಿತ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಮತ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧದ ಶತ್ರುತ್ವವೆಂದು ನೋಡುವ ಬದಲು, ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಲೋಪದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ದೊರೆಯುವ ಅವಕಾಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದು, ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರನ್ನು ಬೆದರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಅನಗತ್ಯ ಬಲಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಅವರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಅಡಗಿಸುವುದು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವುದರ ಬದಲಾಗಿ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲಿನ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಸರಕಾರದ ಕರ್ತವ್ಯವಾದರೂ, ಅದನ್ನು ಸಂಯಮದಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ.

ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಸಮರ್ಥಿಸಲಾಗದು. ಯುರೋಪಿನ ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿಗೆ ಹಾನಿ, ಧ್ವಂಸ ಮತ್ತು ಘರ್ಷಣೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ನ್ಯಾಯಯುತ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿದ್ದರೂ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನಗಳು ಅವುಗಳ ನೈತಿಕ ಬಲವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿಯೆಂದರೆ ಅದು ಜನರ ತೆರಿಗೆ ಹಣದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸೇರಿದ ಸಂಪನ್ಮೂಲ. ಅದನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು ಸಮಾಜಕ್ಕೇ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಅಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತವೂ ಶಾಂತಿಯುತ ಭಿನ್ನಮತವನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು. ಕೆಲವರ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಕೃತ್ಯಗಳ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಅಪರಾಧವೆಂದು ಬಿಂಬಿಸುವುದೂ ತಪ್ಪು. ಕಾನೂನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು; ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದವರು ಯಾರೇ ಆಗಿರಲಿ, ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು.ಯುವಜನರ ಆಕ್ರೋಶವನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೂ ಅಗತ್ಯ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು, ವದಂತಿ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷದ ಸಂದೇಶಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವುದು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಯುವಜನರ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಲಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಗೆ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸುವುದು ಆಡಳಿತದ ಕರ್ತವ್ಯ. ಹಿಂಸೆ ನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಲ್ಲ; ದಮನವೂ ಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಲ್ಲ. ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಹೋರಾಟ, ಉತ್ತರದಾಯಿ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ. ಜನರ ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಸರಕಾರಗಳು ಆ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಬೇಕು. ಯುವಜನರು ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬೀದಿಗಿಳಿಯಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಅವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಯುತ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಧ್ವನಿಗೆ ಗೌರವ ನೀಡುವುದು ಇದೇ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ನಿಜವಾದ ಯಶಸ್ಸು.