ಮೋಡಗಳ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಭವಿಷ್ಯ!

ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಮೋಡಗಳು ಕವಿದಾಗ ಭಾರತದ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ - ಈ ಬಾರಿ ಮಳೆ ಹೇಗಿರಬಹುದು? ಇದು ಕೇವಲ ಹವಾಮಾನದ ಕುರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ; ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಕೃಷಿ, ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ, ಉದ್ಯೋಗ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಜನಜೀವನದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಭಾಗ ಇಂದಿಗೂ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಭವಿಷ್ಯ ಇನ್ನೂ ಮೋಡಗಳ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ನದಿಗಳು, ಮಳೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ದೇಶದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಬದುಕಿನ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರೈತನಿಗೆ ಮಳೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ನೀರಲ್ಲ; ಅದು ಅವನ ಕನಸು, ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಮಳೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಬಂದರೆ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಹರಡುತ್ತದೆ, ಬೆಳೆ ಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ರೈತನ ಮನೆಗೆ ಆದಾಯ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮಳೆ ವಿಫಲವಾದರೆ ಕೃಷಿ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕುತ್ತದೆ, ರೈತ ಸಾಲದ ಬಲೆಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಇಡೀ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯ ನೇರ ಪಾಲು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇನ್ನೂ ಅಪಾರವಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಕಿ, ಗೋಧಿ, ಜೋಳ, ರಾಗಿ, ಕಬ್ಬು, ಹತ್ತಿ, ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಬೆಳೆಗಳು ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ. ಉತ್ತಮ ಮಳೆಯು ಬೆಳೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದರ ಏರಿಕೆ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬಗಳ ಜೀವನ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮಳೆ ಕೊರತೆಯಾದರೆ ಬೆಳೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕುಸಿದು ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಬೆಲೆ ಗಗನಕ್ಕೇರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮಳೆಯು ಕೇವಲ ರೈತನ ಹೊಲವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನಗರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯ ಅಡುಗೆಮನೆಯನ್ನೂ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಪ್ರಭಾವವು ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತಮ ಬೆಳೆ ಬಂದಾಗ ರೈತರ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ರೈತರು ಕೃಷಿ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು, ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳು, ಬೀಜಗಳು ಮತ್ತು ಗೃಹೋಪಯೋಗಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಚೈತನ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಮಾರಾಟ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದಾಯ ಗಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಣದ ಹರಿವು ಹೆಚ್ಚುವುದರಿಂದ ದೇಶದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ವೇಗ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಮಳೆಗಾಲ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೂ ಜೀವ ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಬಿತ್ತನೆ, ಕಳೆ ತೆಗೆಯುವುದು, ನೀರಾವರಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಕೊಯ್ಲು ಮುಂತಾದ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಸಾವಿರಾರು ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಮಳೆಯು ಗ್ರಾಮೀಣ ನಿರುದ್ಯೋಗವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ ಸುಧಾರಣೆ ಕಾಣಬಹುದು.

ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ ಮತ್ತು ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೂ ಮಳೆಗಾಲ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತಮ ಮಳೆಯಿಂದ ಮೇವು ಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಹಸು, ಎಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಹಾಲು ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಇದು ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವಾದ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ, ಮಳೆಯ ಅನುಕೂಲಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಮಳೆಯ ಪಾತ್ರ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಕೆರೆಗಳು, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಾಶಯಗಳು ತುಂಬಿದಾಗ ಒಳನಾಡು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಸಾವಿರಾರು ಮೀನುಗಾರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಅವಕಾಶಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆದಾಯವನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೂ ಮಹತ್ವದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಕಬ್ಬಿನ ಮೇಲೆ, ಹತ್ತಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಹತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ, ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ. ಉತ್ತಮ ಬೆಳೆ ಬಂದರೆ ಈ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಶದ ರಫ್ತು ಆದಾಯವೂ ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಹೊಲದ ಬೆಳೆಯು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಕೂಡ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತಮ ಮಳೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದ್ದಾಗ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ರಸಗೊಬ್ಬರ, ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಬಳಕೆದಾರ ವಸ್ತುಗಳ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಷೇರುಗಳ ಮೌಲ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಏಕೆಂದರೆ ಉತ್ತಮ ಮಳೆ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ಮಳೆಯ ಹನಿಗಳು ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಚಲನವಲನಗಳ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.

ಮಳೆಗಾಲ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಅಪರೂಪದ ಸೌಂದರ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕೆರೆಗಳು ತುಂಬಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಮಂಜಿನ ಹೊದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ದೃಶ್ಯಗಳು ಕೇವಲ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಿಯರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗೆಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೂ ಅಪಾರ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ.

ಕೊಡಗು, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಆಗುಂಬೆ, ಜೋಗ ಜಲಪಾತ, ವಯನಾಡು ಮತ್ತು ಮುನ್ನಾರ್‌ಗಳಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು, ಹೋಂಸ್ಟೇಗಳು, ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಆದಾಯದ ಹೊಸ ದಾರಿಗಳು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಮಳೆಗಾಲ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಮಳೆಯು ದೇಶದ ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಗೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ತುಂಬಿದಾಗ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಗೃಹ ಬಳಕೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮತ್ತು ಇತರ ಇಂಧನಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಭಾರತದ ಮುಂಗಾರು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹೊಸ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ತಂದಿದೆ. ಮಳೆಯ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳ ಮಳೆಯಷ್ಟೇ ಸುರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕೃಷಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಭವಿಷ್ಯದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸುಸ್ಥಿರ ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮಳೆನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಡ್ರಿಪ್ ನೀರಾವರಿ, ಕೆರೆಗಳ ಪುನಶ್ಚೇತನ, ಬೆಳೆ ವಿಮೆ, ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ಮಳೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹನಿಯನ್ನೂ ಸಂಪನ್ಮೂಲವಾಗಿ ಬಳಸುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಬೆಳೆಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನು ಕೇವಲ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು, ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಅಥವಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ತೇಲುವ ಮೋಡಗಳು, ಹೊಲದಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುವ ರೈತ, ಹಳ್ಳಿಯ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುವ ನೀರು ಮತ್ತು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಳೆಹನಿಯೂ ದೇಶದ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಭವಿಷ್ಯ ಇನ್ನೂ ಮೋಡಗಳ ನೆರಳಿನಲ್ಲೇ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರೆ, ಆ ಮೋಡಗಳ ನೆರಳಿನಿಂದಲೇ ಭಾರತದ ಉಜ್ವಲ ಭವಿಷ್ಯ ಉದಯಿಸಲಿದೆ.