ಶಿಕ್ಷಣದ ಹರಿವು: ಪ್ರಾಚೀನದಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದವರೆಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪಯಣ

ವಡಗಲಪುರ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪರಿವರ್ತನೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದವರೆಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡ ಪಯಣವಾಗಿದ್ದು,ಸಮಾಜ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬೇರುಗಳು ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಕಾಲಘಟ್ಟದವರೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತವೆ.ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತು. ನಂತರ ಆರ್ಯರ ಆಗಮನದಿಂದ ವೇದಗಳು, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ರಚನೆಯಾಗಿ, ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತದಂತಹ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ಉದಯಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ರಾಜವಂಶಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಮಠಗಳು, ದೇವಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಗುರುಕುಲಗಳು ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು.

ಮುಂದೆ ರಾಜಮಹಾರಾಜರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಳಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ವಿಕ್ರಮಶೀಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ವಲ್ಲಭಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮೊದಲಾದ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಬೆಳೆಯುವಂತಾಯಿತು. ಆದರೂ ಶಿಕ್ಷಣವು ಉನ್ನತ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು.

ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಮತ್ತು ಉರ್ದು ಭಾಷೆಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಮದರಸಾಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಗಣಿತ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಚನ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಮಹಿಳೆಯರೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು ಶಿಕ್ಷಣದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯೀಕರಣಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು.

ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಆಂಗ್ಲ ಶಿಕ್ಷಣಪದ್ಧತಿ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. ರಾಜಾ ರಾಮಮೋಹನ ರಾಯ್ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ 1817ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ‘Hindu College' ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ನಂತರ 1857ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾ, ಬಾಂಬೆ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ದಾರಿ ತೆರೆದವು.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿರಾವ್ ಫುಲೆ ಹಾಗೂ ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ದಂಪತಿಗಳ ಪಾತ್ರ ಮಹತ್ವದ್ದು. 1848ರಲ್ಲಿ ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲಕಿಯರಿಗಾಗಿ ಮೊದಲ ಶಾಲೆ ಆರಂಭಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿದರು.

ಬರೋಡಾ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಹಾರಾಜ ಸಯ್ಯಾಜಿ ರಾವ್ ಗಾಯಕವಾಡ್ III ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆರಂಭಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮ ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‌ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನಂತರ 1948ರ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು 196466ರ ಕೊಠಾರಿ ಆಯೋಗಗಳ ಶಿಫಾರಸ್ಸುಗಳಿಂದ 10+2+3 ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. 1968, 1986 ಮತ್ತು 2020ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿಗಳು ಸಮಗ್ರ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತಂದವು. 2009ರ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆ (ಖಖಿಇ) 6-14 ವರ್ಷದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿತು.

National Education Policy 2020 ಬಹುಶಾಖಾ ಶಿಕ್ಷಣ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಮಾತೃಭಾಷೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದೆ. DIKSHA ಮತ್ತು SWAYAM ವೇದಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಇಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 14.7 ಲಕ್ಷ ಶಾಲೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಶಿಕ್ಷಣವು ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಮಾಜ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣವೇ ಶಕ್ತಿಯುತ ಸಾಧನವಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಸರಕಾರಗಳು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ.

ಶಿಕ್ಷಣವು ಕೇವಲ ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿನಔಪಚಾರಿಕ ಕಲಿಕೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಜೀವನಪರ್ಯಂತದ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಅನುಭವಗಳ ಸಮಗ್ರ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ.