ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ: ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತ!

ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ ಮಾತ್ರ. ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನ್ಯಾಯ ದೊರೆಯುವುದು, ದೂರುಗಳನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವುದು, ತನಿಖೆಗಳನ್ನು ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದು, ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಅರ್ಹ ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ನೀಡುವುದು ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಜಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಇಲಾಖೆಗಳು ಅಸ್ಪಶ್ಯತೆ ಮತ್ತು ದೌರ್ಜನ್ಯ ತಡೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾನೂನುಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದು ಹಲವು ದಶಕಗಳು ಕಳೆದಿವೆ. ಸಂವಿಧಾನ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದು ಏಳು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲವಾಗಿದೆ. ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಚಂದ್ರನ ಅಂಗಳವನ್ನು ತಲುಪುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಸಮಾನವಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶ, ಸಾಮೂಹಿಕ ಊಟ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿಯೂ ಜಾತಿಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ತಾರತಮ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದ ಕಟು ವಾಸ್ತವ.

ಇದು ಕೇವಲ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಕುರಿತು 2025ರಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಮಾಹಿತಿಯು ಅಸ್ಪಶ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯ ಇನ್ನೂ ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಇಂದು ನಮ್ಮ ಮುಂದಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆ: ಸಂವಿಧಾನದಿಂದ ಅಸ್ಪಶ್ಯತೆ ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮೂಲನ ಮಾಡಲು ನಮಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆಯೇ?

ಸಂವಿಧಾನದ ಆಶಯ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ರಕ್ಷಣೆ

ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 17 ಅಸ್ಪಶ್ಯತೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದೆ. ಅದರ ಯಾವುದೇ ರೂಪದ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ. ಅಸ್ಪಶ್ಯತೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅನರ್ಹತೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದು ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಆಶಯವನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲು 1955ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪಶ್ಯತಾ (ಅಪರಾಧ) ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ನಂತರ 1976ರಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿ, ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 1955 (Protection of Civil Rights Act, 1955) ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಸ್ಪಶ್ಯತೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪೂಜಾಸ್ಥಳಗಳು, ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ನಿರ್ಬಂಧ ವಿಧಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.

ಇದಾದ ಬಳಿಕ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ ಸದಸ್ಯರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು, ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಲು ಹಾಗೂ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸಲು 1989ರಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ (ದೌರ್ಜನ್ಯ ತಡೆ) ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಸಂಸತ್ತು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ಈ ಕಾಯ್ದೆ 1990ರ ಜನವರಿ 30ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಕಾನೂನುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಉದ್ದೇಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ ಜನರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದಾಗ, ಅಸ್ಪಶ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ಜೀತದ ಅಥವಾ ಬಲವಂತದ ದುಡಿಮೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ ಹಾಗೂ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಇತರ ನ್ಯಾಯಬದ್ಧ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಮುಂದಾದಾಗ ಅವರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳಿಗೆ ತಡೆ ಒಡ್ಡುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು.

ಕಾನೂನುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಯ ಖಾತರಿಯಲ್ಲ; ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಜನರ ಮನೋಭಾವದ ಬದಲಾವಣೆಯೇ ನಿಜವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆ. (ಮೂಲಗಳು: ಭಾರತ ಸರಕಾರದ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು ದೌರ್ಜನ್ಯ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳು) ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 8,884 ದೌರ್ಜನ್ಯ ಪ್ರಕರಣಗಳು: ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಈ ಅಂಕಿಅಂಶ? ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರದ ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 2020-21ರಿಂದ 2024-25ರವರೆಗೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯವರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು 8,884 ಪ್ರಕರಣಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ.

ವರ್ಷವಾರು ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳ ವಿವರ ಹೀಗಿದೆ:

ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರದ ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ವರ್ಷವಾರು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, 2020-21ರಲ್ಲಿ 1,492 ಪ್ರಕರಣಗಳು, 2021-22ರಲ್ಲಿ 1,659 ಪ್ರಕರಣಗಳು, 2022-23ರಲ್ಲಿ 1,842 ಪ್ರಕರಣಗಳು, 2023-24ರಲ್ಲಿ 1,958 ಪ್ರಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ 2024-25ರಲ್ಲಿ 1,933 ಪ್ರಕರಣಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಏರಿಕೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದು, 2023-24ರಲ್ಲಿ 1,958 ಪ್ರಕರಣಗಳು ದಾಖಲಾಗುವ ಮೂಲಕ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದೆ. ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, 2020-21ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 2024-25ರಲ್ಲಿ 441 ಪ್ರಕರಣಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಈ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 1,492ರಿಂದ 1,933ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. 2023-24ರಲ್ಲಿ 1,958 ಪ್ರಕರಣಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.

ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಇಂದಿಗೂ ಗಂಭೀರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇಂತಹ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ತಾರತಮ್ಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಕಾನೂನುಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅನುಷ್ಠಾನ, ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿಯ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ನಿರಂತರ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳೂ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ವರದಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅವಲಂಬನೆ, ಜೀವಭಯ, ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಭಾವಿಗಳ ಒತ್ತಡ, ಕಾನೂನು ಅರಿವಿನ ಕೊರತೆ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯ ದೊರೆಯುವ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಸಂತ್ರಸ್ತರು ದೂರು ನೀಡಲು ಹಿಂಜರಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇದೆ.

ಅದೇ ರೀತಿ, ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದರಿಂದಲೇ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಮಾಣ ಎಷ್ಟು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರಕರಣಗಳು ದಾಖಲಾಗಿರುವುದು, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

2025ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಸಮಗ್ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ 101 ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಒಟ್ಟು 28,41,012 ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ 25,91,178 ಕುಟುಂಬಗಳು ತಾವು ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿರುವುದಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿವೆ. ಇದು ಒಟ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು ಶೇ.91ರಷ್ಟಾಗಿದೆ. ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಸಾಮಾಜಿಕ ತಾರತಮ್ಯವು ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರಿದಿರುವ ಗಂಭೀರ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶದ ನಿರ್ಬಂಧ, ಸಾಮೂಹಿಕ ಊಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ, ಟೀ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲೋಟಗಳ ಬಳಕೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ತಾರತಮ್ಯ, ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದಭಾವ ಹಾಗೂ ಜೀತ ಮತ್ತು ಬಲವಂತದ ದುಡಿಮೆಯಂತಹ ವಿವಿಧ ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತಾರತಮ್ಯ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಸಂವಿಧಾನವು ಅಸ್ಪಶ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿ ಹಲವು ದಶಕಗಳು ಕಳೆದಿದ್ದರೂ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಘನತೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಇನ್ನೂ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಈ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡರೂ, 25 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳು ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿರುವುದು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಸ್ಪಶ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಹೊರಗಿಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಘಟನೆಗಳಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.

ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಅನೇಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಭೂಮಿ, ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಅಸ್ಪಶ್ಯತೆಯ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಮುಂದಾದಾಗ ಪ್ರತಿರೋಧ ಎದುರಿಸಿದ ಅನೇಕ ಅನುಭವಗಳು ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿವೆ.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಸಂವಿಧಾನವು ಸಮಾನತೆಯ ಭರವಸೆ ನೀಡಿತು. ಮೀಸಲಾತಿ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಕಾಶಗಳು, ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆಗಳು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ನೆರವಾಗಿವೆ. ಅನೇಕರು ಶಿಕ್ಷಣ, ಆಡಳಿತ, ಉದ್ಯಮ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬಗಳು ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಇಡೀ ಸಮುದಾಯವು ತಾರತಮ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಸಮತೋಲನದಿಂದ ನೋಡಬೇಕಾಗಿದೆ: ಪ್ರಗತಿಯ ಅವಕಾಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ; ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ; ಆದರೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊರಗಿಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಘಟನೆಗಳು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ವರದಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕು ನೀಡಲಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಆ ಹಕ್ಕನ್ನು ಯಾವುದೇ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಬಳಸಲು ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಶೇ.90ರಷ್ಟು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಅಸ್ಪಶ್ಯತೆ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದೇ ತಳಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತೀದಿನ ಅವಮಾನ, ಬೆದರಿಕೆ ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಯ ಭಯದಲ್ಲಿಯೇ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ. ಸಂವಿಧಾನವು ನೀಡಿರುವ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ಕೇಳಲು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಮೇಲಿನ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿವೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನ ಮಾಡುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಜನರಿಗೆ ಸುರಕ್ಷತೆ, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದೂ ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೇ ಇಲ್ಲದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ನಿರ್ಮೂಲನದ ಕನಸು ನನಸಾಗುವುದು ಇನ್ನೂ ದೂರದ ಮಾತಾಗಿದೆ.

ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ ಮಾತ್ರ. ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನ್ಯಾಯ ದೊರೆಯುವುದು, ದೂರುಗಳನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವುದು, ತನಿಖೆಗಳನ್ನು ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದು, ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಅರ್ಹ ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ನೀಡುವುದು ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಜಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಇಲಾಖೆಗಳು ಅಸ್ಪಶ್ಯತೆ ಮತ್ತು ದೌರ್ಜನ್ಯ ತಡೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾನೂನುಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಅಸ್ಪಶ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನ ಮಾಡಲು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸಿ, ದೌರ್ಜನ್ಯ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾನೂನುಗಳ ಕುರಿತು ತರಬೇತಿ ನೀಡಬೇಕು. ಸಂತ್ರಸ್ತರು ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನ ಪ್ರವೇಶ ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು. ತಾರತಮ್ಯ ಆಚರಿಸುವ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಂತದಿಂದಲೇ ಸಮಾನತೆ, ಮಾನವ ಘನತೆ, ಸಹಬಾಳ್ವೆ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ದತ್ತಾಂಶದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ತಾರತಮ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ವಿಶೇಷ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸರಕಾರ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅಸ್ಪಶ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಿ ಸಂವಿಧಾನದ ಸಮಾನತೆಯ ಆಶಯವನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ.