ಯುವಜನರು ಬೀದಿಗಿಳಿದಾಗ...

ಭಾಗ - 2

ಯುವಜನರು ನಾಳೆಯ ಭಾರತದ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇಂದಿನ ಭಾರತದ ಸಹ-ನಿರ್ಮಾತೃಗಳು. ಅವರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಸಮಾಜದ, ಸರಕಾರದ ಕರ್ತವ್ಯ; ಆ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ವಿವೇಕದಿಂದ ಬಳಸು ವುದು ಯುವಜನರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ಈ ಎರಡರ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿಯೇ ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯ ಅಡಗಿದೆ.

ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುವಜನರ ಚಳವಳಿಗಳು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ದೇಶದ ಗಡಿಗಳೊಳಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಇಂಟರ್ನೆಟ್, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಒಂದು ದೇಶದ ಯುವಜನರ ಅನುಭವವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ದೇಶದ ಯುವಜನರೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದಿವೆ. ಇಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಬ್ಬನಿಗೆ ಕೊಲಂಬೊ, ಢಾಕಾ, ಕಠ್ಮಂಡು ಅಥವಾ ಹಾಂಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಮಾಹಿತಿ ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇಂದಿನ ಚಳವಳಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾದರೂ, ಅವುಗಳ ಚಿಂತನೆ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ನೆರೆಯ ನೇಪಾಳ ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಉದಾಹರಣೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜನಾಂದೋಲನ II (Jana Andolan II) ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಹೋರಾಟವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಯುವ ಸಂಘಟನೆಗಳು, ವಕೀಲರು, ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಸೇರಿ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ವಿರುದ್ಧ ಬೃಹತ್ ಜನಾಂದೋಲನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. ರಾಜ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರ ಅವರ ನೇರ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಹೋರಾಟ ಕೊನೆಗೆ ನೇಪಾಳವನ್ನು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಹೊಸ ಹಾದಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿತು. 2008ರಲ್ಲಿ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಂಡು ಗಣರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಯುವಜನರ ಸಕ್ರಿಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಹೇಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಏಶ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆ.

ಶ್ರೀಲಂಕಾ 2022ರಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ತೀವ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು, ಇಂಧನ ಕೊರತೆ, ಆಹಾರ ದುರ್ಲಭತೆ ಮತ್ತು ಹಣದುಬ್ಬರದಿಂದ ದೇಶ ತತ್ತರಿಸಿದಾಗ ಸಾವಿರಾರು ಯುವಜನರು ‘ಅರಗಲಯ’ ಎಂಬ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಕೊಲಂಬೊದ ಗಾಲ್ ಫೇಸ್ ಗ್ರೀನ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. ಈ ಚಳವಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಒಬ್ಬ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕನಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಘಟಿತವಾದ ನಾಗರಿಕರ ಹೋರಾಟವಾಗಿತ್ತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ವೈದ್ಯರು, ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು, ಕಲಾವಿದರು, ಐಟಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು, ರೈತರು ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು. ಈ ಚಳವಳಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರಾಜಪಕ್ಸ ದೇಶ ತೊರೆದು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕಾಯಿತು. ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾಠ ಇಲ್ಲಿ ದೊರಕುವುದೇನೆಂದರೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳು ಕೇವಲ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲ, ಅವು ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗೂ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದು.

ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ 2024ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಳವಳಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಜಾಗತಿಕ ಸುದ್ದಿಯಾಯಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಮೀಸಲಾತಿ ವಿರುದ್ಧ ಆರಂಭವಾದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ, ನಂತರ ವ್ಯಾಪಕ ರಾಜಕೀಯ ಅಸಮಾಧಾನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಆಡಳಿತದ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವ, ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದರು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆಯೇ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ ಈ ಘಟನೆ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಳವಳಿಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೆನಪಿಸಿತು.

ದಕ್ಷಿಣ ಏಶ್ಯವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಜಗತ್ತಿನ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಯುವಜನರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. 2011ರ ಅರಬ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆ. ಟುನೀಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ಯುವ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬುವಾಜಿಜಿ ಅವರ ಆತ್ಮಾಹುತಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಜನಾಕ್ರೋಶ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಈಜಿಪ್ಟ್, ಲಿಬಿಯಾ, ಯಮೆನ್, ಬಹರೈನ್ ಮತ್ತು ಸಿರಿಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಡಿತು. ಈ ಚಳವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್ ಮತ್ತು ಟ್ವಿಟರ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾದವು. ಅರಬ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಶಾಕಿರಣವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದರೆ, ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಯುವಶಕ್ತಿ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಾಧನವಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪಾಠವನ್ನು ಈ ಘಟನೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಹಾಂಕಾಂಗ್ 2014ರ Umbrella Movement ಮತ್ತು 2019ರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಪರ ಚಳವಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ಜಾಗತಿಕ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ಲಕ್ಷಾಂತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಯುವಕರು ಬೀದಿಗಿಳಿದು ನಾಗರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರು. ಛತ್ರಿ ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮಳೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಪ್ರತಿರೋಧದ ಸಂಕೇತವಾಯಿತು. ಇದೇ ರೀತಿ, ಗ್ರೇಟಾ ಥನ್‌ಬರ್ಗ್ 2018ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದ Fridays for Future ಅಭಿಯಾನವು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ರಾಜಕೀಯದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯೊಬ್ಬಳ ಏಕಾಂಗಿಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 150ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳ ಯುವಜನರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಚಳವಳಿಯಾಯಿತು.

ಈ ಎಲ್ಲಾ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ಒಂದು ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯ ಚಿತ್ರಣ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಇದನ್ನು ಜೆನ್ ಝಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1997ರಿಂದ 2012ರ ನಡುವೆ ಜನಿಸಿದವರನ್ನು ಈ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರು ಇಂಟರ್ನೆಟ್, ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದ ಮೊದಲ ಜಾಗತಿಕ ಪೀಳಿಗೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗಳಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಹುಡುಕಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು; ಜೆನ್ ಝಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಲಭ್ಯ. ಅವರ ಸವಾಲು ಮಾಹಿತಿ ಕೊರತೆಯಲ್ಲ, ಮಾಹಿತಿಯ ಅತಿಯಾದ ಪ್ರವಾಹವಾಗಿದೆ.

ಇಂದಿನ ಜೆನ್ ಝಿಯ ಮನಸ್ಥಿತಿಯು ಹಿಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. World Economic Forum, Pew Research Center, UNESCO ಮತ್ತು Deloitte Global Gen Z Surveyಗಳಂತಹ ಅಂತರ್‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಇಂದಿನ ಯುವಜನರ ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆಗಳಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗ ಭದ್ರತೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ, ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ, ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿವೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಯುವಜನರು ಇಂದು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ, ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯ ಮುಂದೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲುಗಳೂ ಇವೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಅವರನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸುವಂತೆಯೇ, ಅದೇ ವೇಗದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ, ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಧ್ರುವೀಕರಣಕ್ಕೂ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್‌ಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಈಗಾಗಲೇ ನಂಬಿರುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನೇ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುವುದರಿಂದ, ವಿಭಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಆಲಿಸುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ಇಂದಿನ ಯುವಜನರನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಅವರು ಎರಡು ರೀತಿಯ ಜಗತ್ತುಗಳ ನಡುವೆ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ಜಾಗತಿಕ ಅವಕಾಶಗಳು, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಇದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ, ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯ, ಕೃಷಿ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡಗಳಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರ ಚಳವಳಿಗಳು ಹಿಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿವೆ.

ಇತಿಹಾಸವು ಒಂದು ಸರಳ ಸತ್ಯವನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದೆ. ಯುವಜನರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಆಲಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತಿದ್ದಿಕೊಂಡಿವೆ. ಅದರಂತೆ ಯುವಜನರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿವೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸಂಖ್ಯಾಬಲದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಆಲಿಸುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತ ವಿರೋಧಿ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರ ವಿರೋಧಿ ಕ್ರಮವೆಂದು ನೋಡುವುದು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರನ್ನು ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆತ್ಮವನ್ನೇ ಕುಗ್ಗಿಸುವಂತಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ನಾಣ್ಯದ ಎರಡು ಮುಖಗಳಾಗಿವೆ. ಯಾವುದೇ ಚಳವಳಿಯ ನೈತಿಕ ಬಲ ಅದರ ಉದ್ದೇಶದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದರ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಅಡಗಿದೆ. ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ದೊಡ್ಡ ಪಾಠವೇ ಇದು. ಹಿಂಸೆಯು ಕ್ಷಣಿಕ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಲಾರದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದಿನ ಯುವಜನರ ಚಳವಳಿಗಳು ಸಂವಿಧಾನದ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ, ಸತ್ಯಾಧಾರಿತ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಾಗಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವು ಸಮಾಜದ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಗಳಿಸಬಲ್ಲವು.

ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಗಳ ಮೇಲೂ ಮಹತ್ತರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಇದೆ. ಯಾವುದೇ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸರಕಾರವು ತನ್ನನ್ನು ಟೀಕಿಸುವ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಶತ್ರುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು. ವಿಮರ್ಶೆಯು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ದುರ್ಬಲತೆಯಲ್ಲ, ಅದರ ಆರೋಗ್ಯದ ಸೂಚಕವಾಗಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದ್ದರೆ, ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆದರೆ ಮತ್ತು ಜನರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಅನೇಕ ಚಳವಳಿಗಳು ಆರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲೇ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಚಾರಣೆಗಳು, ಸಂಸದೀಯ ಸಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಂತಹ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯ ಇಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ.

ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಕಡಿಮೆ ಅಲ್ಲ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿ ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ವೈರಲ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವೈರಲ್ ಆಗುವುದು ಬಹುತೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಚಳವಳಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡುವಾಗ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆ, ವಾಸ್ತವಾಂಶ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕು. ಒಂದು ದೇಶದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುವುದರಿಂದ, ಅವು ಸಂಚಲನಕ್ಕಿಂತ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕಾಗಿದೆ.

ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆ (World Economic Forum) 2025ರ Future of Jobs Reportನಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಮುಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇಂದಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕೇವಲ ಪದವಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಓದುತ್ತಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೊಸ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಿದ್ಧಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕ ನೇಮಕಾತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಚಳವಳಿಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಪೀಠಿಕೆಯು ನಮಗೆ ನ್ಯಾಯ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಭ್ರಾತೃತ್ವ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಇಂದಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಳವಳಿಯೂ ಅದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳದ್ದಾಗಿರಲಿ, ರೈತರದ್ದಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳಾಂತರದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟವಾಗಿರಲಿ ಈ ನಾಲ್ಕು ಮೌಲ್ಯಗಳ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸಲ್ಪಡಬೇಕು. ಒಂದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರ ಮತ್ತು ಜನರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಆದೇಶ ಮತ್ತು ವಿಧೇಯತೆಯ ಸಂಬಂಧವಲ್ಲ; ಅದು ಸಂವಾದ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸದ ಸಂಬಂಧವಾಗಿರಬೇಕು.

ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿದಾಗ ಒಂದು ಸಂಗತಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸದ ವಿವಿಧ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಳವಳಿಯಿಂದ ಇಂದಿನ ಭಾರತದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳವರೆಗೆ ಯುವಜನರ ಧ್ವನಿಯು ಸಮಾಜದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಆ ಶಕ್ತಿಯು ರಚನಾತ್ಮಕವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಅದು ವಿವೇಕ, ಸಂವಿಧಾನದ ನಂಬಿಕೆ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯಬೇಕು. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲ; ನಿರಂತರ ಸಂವಾದ. ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವುದು ಕೇವಲ ಸರಕಾರಗಳಲ್ಲ; ಜಾಗೃತ ನಾಗರಿಕರು. ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಕೇವಲ ನೀತಿಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವ ಯುವ ಮನಸ್ಸುಗಳೂ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಯುವಜನರು ನಾಳೆಯ ಭಾರತದ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇಂದಿನ ಭಾರತದ ಸಹ-ನಿರ್ಮಾತೃಗಳು. ಅವರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಸಮಾಜದ, ಸರಕಾರದ ಕರ್ತವ್ಯ; ಆ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ವಿವೇಕದಿಂದ ಬಳಸು ವುದು ಯುವಜನರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ಈ ಎರಡರ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿಯೇ ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯ ಅಡಗಿದೆ.