ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಕಂಡ ಕನಸಿನ ಭಾರತ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಯಾರದ್ದು?

ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಬರೆದು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಭಾರತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗಳ ಕೈಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಇಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಒಂದೇ, ನಾವು ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತರಾಗಬೇಕೇ? ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಾನತೆಯ ಪೂರ್ಣ ಸೂರ್ಯೋದಯವನ್ನು ಕಾಣುವ ತನಕ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕೇ? ಎಂಬುದು.

‘‘ನಾನು ನನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ನಾಳೆ ಮುಂಜಾನೆಯ ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಶುಭ ಕೋರುತ್ತೇನೆ. ನಮ್ಮ ನವಭಾರತ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಇನ್ನೂ ಉದಯಿಸಬೇಕಿದೆ’’

ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಈ ಮಾತುಗಳು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲ; ಅವು ಭಾರತದ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ದಿಕ್ಸೂಚಿ. ಈ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಶಾವಾದವೂ ಇದೆ, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೂ ಇದೆ, ಕನಸೂ ಇದೆ, ಕರ್ತವ್ಯದ ಕರೆಯೂ ಇದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಕ್ಕಿದ ಸಂತೋಷದ ನಡುವೆ ಇನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಬೇಕಾದ ದೊಡ್ಡ ಗುರಿಗಳತ್ತ ಅವರು ದೇಶದ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದರು.

1947ರ ಆಗಸ್ಟ್ 15ರಂದು ಭಾರತ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಯಿತು. ಅದು ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮಹತ್ವದ ಕ್ಷಣ. ಭಾರತೀಯರು ತಮ್ಮದೇ ಸರಕಾರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದರು. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಸಂವಿಧಾನವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು. ಆದರೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೇ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಲ್ಲ. ಅದು ಕೇವಲ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವನು ಜಾತಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅವಮಾನ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ವಂಚಿತನಾಗಿದ್ದರೆ, ಹಸಿವಿನಿಂದ ನರಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಉದ್ಯೋಗವಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಅಪೂರ್ಣವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವರ ಚಿಂತನೆಯ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶವೇ ಇದು. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ಕೇವಲ ಮತಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಬಾರದು; ಅದು ಜನರ ಬದುಕಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಅನುಭವವಾಗಬೇಕು.

ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಜಾತಿ, ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತ್ತು. ಸಂವಿಧಾನವು ಅಸ್ಪಶ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು. ಕಾನೂನಿನ ಮುಂದೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನರು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಆದರೆ ಸಮಾಜದ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದು ಕಾನೂನು ಬದಲಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಕೆಲಸ. ಇಂದಿಗೂ ದೇಶದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯೋಗ, ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಮಾನತೆಯ ನೆರಳು ಉಳಿದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ವಿರುದ್ಧದ ಹಿಂಸೆ, ದಲಿತರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಆತಂಕಗಳು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಭಾರತದ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಪಯಣ ಇನ್ನೂ ಮುಗಿದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರವೇ ಇದು: ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಬೆಂಬಲಿಸದಿದ್ದರೆ ಅದು ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಎಂದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಭ್ರಾತೃತ್ವ ಎಂಬ ಮೂರು ಮೌಲ್ಯಗಳ ಸಮನ್ವಯ. ಈ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಕೊರತೆಯಾದರೆ ಸಮಾಜದ ಸಮತೋಲನ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ.

ಭಾರತವು ಇಂದು ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳು ಬೆಳಗುತ್ತಿವೆ. ಹೊಸ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ರಾಂತಿ ದೇಶದ ಮುಖವನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಈ ಚಿತ್ರಣದ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖವೂ ಇದೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ಐಶ್ವರ್ಯದ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ರೈತರ ಸಂಕಷ್ಟ, ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಬಡತನ, ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಆದಾಯ ಅಸಮಾನತೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಗಂಭೀರ ಸವಾಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದರು ‘‘ಕೆಲವೇ ಜನರಿಗೆ ಸಂಪತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುವಾಗ ಬಹುಜನರಿಗೆ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಹೇಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ?’’ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹಣ ಗಳಿಸುವ ಅವಕಾಶವಲ್ಲ. ಅದು ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಉದ್ಯೋಗ, ವಸತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಘನತೆಯೊಂದಿಗೆ ಬದುಕುವ ಅವಕಾಶ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ.

ಅನೇಕರು ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುವ ಕಾನೂನು ದಾಖಲೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಸಾಧನ. ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು, ರಾಜ್ಯದ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದು ಸಮಾನತೆಯ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಸಂವಿಧಾನವು ನಮಗೆ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಆದರೆ ಹಕ್ಕುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನೂ ನೀಡಿದೆ. ನಾಗರಿಕರು ಸಂವಿಧಾನದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದರ ಆತ್ಮ ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಭಾರತ ಇಂದು ಯುವ ದೇಶ. ದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲು ಯುವಕರದ್ದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಕಂಡ ಕನಸಿನ ಭಾರತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯೂ ಯುವಜನರ ಮೇಲಿದೆ. ಯುವಕರು ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗ ಹುಡುಕುವವರಾಗಬಾರದು; ಸಮಾಜವನ್ನು ರೂಪಿಸುವವರಾಗಬೇಕು. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂವೇದನೆ, ಸಂವಿಧಾನದ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಅರಿವು ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆ ಅವರ ಚಿಂತನೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಬೇಕು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರಲು ಕೈಜೋಡಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವದ್ದು. ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ಭೇದಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಿಜವಾದ ದೇಶಭಕ್ತಿ.

ಇಂದಿನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಮಾತುಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ನಾವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವೇಗವನ್ನು ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ; ಆದರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸಮಾನ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಕಡಿಮೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ನಾವು ಚಂದ್ರನತ್ತ ಯಾನ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಾವು ಡಿಜಿಟಲ್ ಭಾರತವನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದೇವೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವರು ಇನ್ನೂ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವೈರುಧ್ಯಗಳ ನಡುವೆಯೇ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಧ್ವನಿ ನಮ್ಮ ಕಿವಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ: ‘‘ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನ್ಯಾಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಬೇಕು.’’ ಸೂರ್ಯೋದಯವು ಕೇವಲ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಘಟನೆ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಹೊಸ ಆರಂಭದ ಸಂಕೇತ.

ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ‘‘ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸೂರ್ಯೋದಯ’’ ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಗೌರವ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಗಳ ಬೆಳಕು ಹರಡುವ ದಿನ. ಆ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉದಯಿಸಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ಅಸಾಧ್ಯವೂ ಅಲ್ಲ. ಪ್ರತೀ ಮಗು ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುವಾಗ, ಪ್ರತೀ ಮಹಿಳೆ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕುವಾಗ, ಪ್ರತೀ ಕಾರ್ಮಿಕನಿಗೆ ನ್ಯಾಯಯುತ ಪ್ರತಿಫಲ ಸಿಗುವಾಗ, ಪ್ರತೀ ನಾಗರಿಕನು ಗೌರವದಿಂದ ಬದುಕುವಾಗ, ಜಾತಿ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷದ ಗೋಡೆಗಳು ಕುಸಿಯುವಾಗ ಅಂದು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಕನಸಿನ ಪ್ರಭಾತ ನಿಜವಾಗುತ್ತದೆ.

ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಆ ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ, ವರ್ತಮಾನ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅವರು ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಬರೆದು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಭಾರತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗಳ ಕೈಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಇಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಒಂದೇ, ನಾವು ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತರಾಗಬೇಕೇ? ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಾನತೆಯ ಪೂರ್ಣ ಸೂರ್ಯೋದಯವನ್ನು ಕಾಣುವ ತನಕ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕೇ? ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಕನಸು ಇನ್ನೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಿದೆ. ಆ ಕರೆಯನ್ನು ಆಲಿಸಿ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದ ಭಾರತವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಯತ್ನವೂ ನಾಳೆಯ ಹೊಸ ಪ್ರಭಾತದತ್ತ ಇಡುವ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನ ನಮಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸಿದೆ; ಆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದು ನಮ್ಮ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ.