ರಾಜಕೀಯ ಜುಗಲ್ಬಂದಿ

2019ರ ಆಗಸ್ಟ್ 6ರಂದು ನಾನು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳ ಜೊತೆ ಕಾಫಿ ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದೆ. ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ 370ನೇ ವಿಧಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದ ಹಿಂದಿನ ದಿನ ನಾವು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಜೊತೆಗಿದ್ದ ಕಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ, ‘‘ಈಗ ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಇರುವುದು ಮೋದಿ 2.0 ಅಲ್ಲ, ಶಾ 1.0’’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಭಾರತದ ಏಕೈಕ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ರಾಜ್ಯದ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದವರು ಅಮಿತ್ ಶಾ ಎಂಬುದು ನಿಜ. ಬಹುಶಃ ಇದನ್ನು ‘ಶಾ 1.0’ ಎಂದು ನೋಡುವುದು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಈಗ ಸರಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಮಿತ್ ಶಾ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಪ್ರಧಾನಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ನಿಜವಾದ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ಸಚಿವ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.

ಮೋದಿ-ಶಾ ಜುಗಲ್ಬಂದಿಗೂ ಹಿಂದೆ ಇಂಥದೇ ಹಲವು ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ. ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಮತ್ತು ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ ಅವರ ಸರಕಾರದಲ್ಲಿನ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ. ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯದ ವಿಷಪೂರಿತ ವಿವಾದಗಳು ಅವರನ್ನು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿರೋಧಿಗಳಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅವರು ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ವಿಭಜನೆಯ ಅವಶೇಷಗಳ ನಡುವೆ, ಕೊರತೆ, ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು ವಿಭಜನೆಯ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೆಹರೂ ಮತ್ತು ಪಟೇಲ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಏಕೀಕೃತ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಭಾರತವು ಎಂದಿಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಹಿಂದೂ ಬಲಪಂಥೀಯ ಮತ್ತು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಎಡಪಂಥೀಯರ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ತೀವ್ರಗಾಮಿಗಳನ್ನು ಪಳಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಪಟೇಲ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು.

ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ನೆಹರೂ ಮತ್ತು ಪಟೇಲ್ ಅವರ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಅವರು ಅವರನ್ನು ದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಲು ವೀರೋಚಿತವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‌ರಂತಹ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸಮರ್ಥ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕರ ಬೆಂಬಲವಿತ್ತು ಎಂಬುದು ನಿಜ. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾಂಡಿತ್ಯವು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಅದರ ತುಣುಕುಗಳಿಂದ ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ನಿಜಕ್ಕೂ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದೆ. (ನನ್ನ ಕೃತಿ ‘India after Gandhi’ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಓದುಗರು ರಾಜಮೋಹನ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.)

ಡಿಸೆಂಬರ್ 1950ರಲ್ಲಿ ಪಟೇಲ್ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ, ನೆಹರೂ ಸಂಪುಟದ ಇತರ ಎಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗಿಂತ ಮೇಲೇರಿದರು. ಇದು ಮಿಶ್ರ ಆಶೀರ್ವಾದವಾಗಿರಬಹುದು. ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಮುಂದಿನ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯತೆ 1960ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಮಾಜಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪಿ. ಎನ್. ಹಕ್ಸರ್ ಅವರನ್ನು ಅವರ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಹಕ್ಸರ್ ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರ ಯಾವುದೇ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗಿಂತ ಬೇಗನೆ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದರು. 1970 ಮತ್ತು 1975ರ ನಡುವೆ, ಅವರು ಅವರ ಬಲಗೈ ಬಂಟ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಘಳಿಗೆಯಾದ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ವಿಮೋಚನೆಯನ್ನು ಯೋಜಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ನಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿಯವರ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದ ಹಾನಿಕಾರಕ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಕ್ಸರ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು.

1975ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯವರ ಎರಡನೇ ಮಗನ ಪರವಾಗಿ ಹಕ್ಸರ್ ಅವರನ್ನು ಬದಿಗಿಡಲಾಯಿತು. ನಾಗರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳ ದಮನ, ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಸೆನ್ಸರ್‌ಶಿಪ್, ನ್ಯಾಯಾಂಗವನ್ನು ಪಳಗಿಸುವುದು, ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸರನ್ನು ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಗನಿಗೆ ಅಧೀನಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಜೈಲಿಗೆ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಇಂದಿರಾ ಮತ್ತು ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ನಡುವಿನ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯು ದೇಶವನ್ನು ಸರ್ವಾಧಿಕಾರತ್ವಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಪಿ.ಎನ್. ಹಕ್ಸರ್ ನಡುವಿನ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಇದು ಯಾವುದೇ ವಿಮೋಚನಾ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.

1991-1996 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ ಪಿ.ವಿ. ನರಸಿಂಹ ರಾವ್ ಮತ್ತು ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ನಡುವೆ ಸರಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಮುಂದಿನ ಮಹತ್ವದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ರಾವ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಗ್ ಒಟ್ಟಾಗಿ ದೇಶವನ್ನು ಲೈಸೆನ್ಸ್ ರಾಜ್‌ನಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಸ್ಥಿರ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು. ಇದು ಅಂದಿನಿಂದ ಬಡತನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕುಸಿತವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.

ಮುಂದೆ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಮತ್ತು ಲಾಲ್ ಕೃಷ್ಣ ಅಡ್ವಾಣಿ ನಡುವಿನ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಬಂದಿತು. 1980 ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಅವರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. 1998 ಮತ್ತು 2004ರ ನಡುವೆ ಬಿಜೆಪಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ವಾಜಪೇಯಿ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಡ್ವಾಣಿ ಗೃಹ ಸಚಿವರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ರಾವ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಗ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಅವರು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಯಶವಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ ಮತ್ತು ಜಸ್ವಂತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರಂತಹ ಉತ್ತಮ ಅರ್ಹ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಅವರು ಬಹುಪಕ್ಷ ಒಕ್ಕೂಟದ ಭಾಗವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಬಹುದೆಂಬ ಅಂಶವು ಸಂಘ ಪರಿವಾರದ ಬಹುಮತದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತ ಆಟವನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ. (ವಿನಯ್ ಸೀತಾಪತಿ ಮತ್ತು ಅಭಿಷೇಕ್ ಚೌಧರಿ ಅವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಜಪೇಯಿ-ಅಡ್ವಾಣಿ ಜುಗಲ್ಬಂದಿಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ).

2004ರಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಮುಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ ದೇಶವನ್ನು ಬಹುಪಕ್ಷ ಒಕ್ಕೂಟವು ಆಳಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪ್ರಬಲ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಇತರರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದರು. ಅವರೆಂದರೆ, ಪ್ರಧಾನಿ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ. ಸಿಂಗ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮೇರೆಗೆ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಸೋನಿಯಾ ಮತ್ತು ಅವರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಬಡವರಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಜಾಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ ಈ ಲಾಭಗಳು ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಅಧಿಕಾರದ ನಿಜವಾದ ಸ್ಥಾನ ಯಾರ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಸರಿದೂಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಅದು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೂ ಅವರು ಸ್ವಭಾವತಃ ಸಿಂಗ್ ಹಿಂಜರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕ್ಕೊಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳದವರಾಗಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿಯವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುವ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ (ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿಯಂತಹವು) ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು.

ಮತ್ತು ಈಗ, ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಮತ್ತು ಅಮಿತ್ ಶಾ ಅವರ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯತೆಯ ಏಳನೇ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ನಾವು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯರ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಸಮಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಇಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ಜುಗಲ್ಬಂದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವಂತಹದ್ದು. 2002 ಮತ್ತು 2014ರ ನಡುವೆ ಗುಜರಾತ್ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 2014ರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮೋದಿ ಮತ್ತು ಶಾ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಅವರು ಮೊದಲು ಗುಜರಾತ್ ಅನ್ನು ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ನಂತರ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಬಿಜೆಪಿಯ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ರಾಜಕೀಯ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಯಶಸ್ಸಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ, ಮೋದಿ-ಶಾ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಅವರು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಅವರು ಏನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಅವರ ದಾಖಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಕತ್ತಲುಮಯವಾಗಿದೆ. ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು, ಅವರು ಬಲವಂತ ಮತ್ತು ಲಂಚದ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಮುರಿದಿದ್ದಾರೆ, ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಬೆದರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಚಾರದ ವಾಹಕವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ನ್ಯಾಯಾಂಗವನ್ನು ಪಳಗಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಭಿನ್ನಮತೀಯರನ್ನು (ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಭಿನ್ನಮತೀಯರು ಸೇರಿದಂತೆ) ಜೈಲಿಗೆ ಹಾಕಲು ಕಠಿಣ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತೀಯ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ (ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ) ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ, ಅವರು ಕೆಲವು ಆಯ್ದ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಗಳಿಗೆ (ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವರ ತವರು ರಾಜ್ಯದ ಇಬ್ಬರು) ಒಲವು ತೋರಿದ್ದಾರೆ. ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರನ್ನು ಓಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ, ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ರಾಜಕೀಯಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಕಾಡುಗಳು, ನೀರು, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕ್ರಮಗಳು ದೇಶದ ಭವಿಷ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿವೆ.

ಮೋದಿ-ಶಾ ಜುಗಲ್ಬಂದಿಯಿಂದ ನಮ್ಮ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ರಚನೆಗೆ ಆಗಿರುವ ಹಾನಿ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಳವಳಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ನಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬಹುತ್ವದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅವರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವರೇ ಸಂಘಟಿಸಿದ ದಾಳಿಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಬಿಜೆಪಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವಮಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಎರಡನೇ ದರ್ಜೆಯ ನಾಗರಿಕರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಧ್ವನಿ ಇಲ್ಲ. ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯದ ನೋವುಗಳ ಮೇಲೆ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿನ ಹಿಂದಿನ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ, ಮೋದಿ ಮತ್ತು ಶಾ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಮಯಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವಾಗಲು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ.

ನಾನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದು, ನಾನು ಕಲಿಸಿದ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ A+, A, A-ಯಿಂದ ಈವರೆಗಿನ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ನಾನು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಹುಚ್ಚನೂ ಹೌದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1, 2, 3 ಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ 10ರವರೆಗಿನ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬೌಲರ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಅಭ್ಯಾಸ ನನಗಿದೆ. ಈ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಏಳು ಜುಗಲ್‌ಬಂದಿಗಳಿಗೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ಅಥವಾ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಸಾಧನೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸುವುದನ್ನು ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆದರೂ ಒಬ್ಬರು ನಿರ್ಣಯಿಸಬಹುದಾದ ಮಟ್ಟಿಗೆ, ಈ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ರಚನಾತ್ಮಕವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಮತ್ತು ಏಳನೆಯದು ಬಹುಶಃ ಅತ್ಯಂತ ಹಾನಿಕಾರಕ ಮತ್ತು ವಿನಾಶಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಇತಿಹಾಸದ ತೀರ್ಪಾಗಿರುತ್ತದೆ.