ನ್ಯಾಯಾಂಗದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಅಂತರ: ಸರ್ಕಾರಿ ವಕೀಲರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 21.5% ಮಹಿಳೆಯರು; ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಎಷ್ಟು?
PC | theprint
ಭಾರತದ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಇನ್ನೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ಒಟ್ಟಾರೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ 6, 2026 ರಂದು ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಸಚಿವಾಲಯ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ದತ್ತಾಂಶ ಪ್ರಕಾರ, ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗಳಾದ್ಯಂತ ಒಟ್ಟು 781 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪೈಕಿ 116 ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿದ್ದಾರೆ. ಇದರರ್ಥ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಕೇವಲ 14.85% ರಷ್ಟು.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ 33 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬಿ.ವಿ. ನಾಗರತ್ನ ಮಾತ್ರ ಇದ್ದಾರೆ. 2021ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು (ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಹಿಮಾ ಕೊಹ್ಲಿ, ಬೇಲಾ ತ್ರಿವೇದಿ ಮತ್ತು ಬಿ.ವಿ. ನಾಗರತ್ನ) ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪದೋನ್ನತಿ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.
ಈ ಮೂವರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ನಿವೃತ್ತರಾದ ಕಾರಣ, ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ನಾಗರತ್ನ ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಏಕೈಕ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದೆ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಮಾರ್ಚ್ 8ರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯ ಕಾಂತ್ ಅವರು ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ (ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗಳಂತೆ) ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾಣದಿದ್ದರೂ, ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು ಶೇ. 37ರಷ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಸಿಜೆಐ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
►ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ?
ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 61 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಲ್ಲಿ 18 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಇದರರ್ಥ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ 29.51% ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಇದೆ. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಸಹ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ 10 ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು (22.73%) ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ 10 ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು (18.87%) ಇದ್ದಾರೆ.
ಭಾರತದ ಇತರ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಸಹ ಸುಧಾರಿತ ಲಿಂಗ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ 12 ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿದ್ದಾರೆ (15%). ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ 9 ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು (ಶೇ. 19.57), ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ 8 ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು (18.60%), ಗುಜರಾತ್ ನಲ್ಲಿ 7 (ಶೇ. 20) ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ 7 ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿದ್ದು (ಶೇ. 25) ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಲಿಂಗ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
ಸಣ್ಣ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ, ಸಿಕ್ಕಿಂ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಶೇ. 33.33 ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೂವರು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಹಲವಾರು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಇನ್ನೂ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ 42 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬರು ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಶೇ. 2.38ರಷ್ಟಾಗಿದೆ. 110 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 7 ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು (ಶೇ. 6.36) ಇದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಕೇರಳ (ಶೇ. 7.5), ಜಾರ್ಖಂಡ್ (ಶೇ. 7.14), ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ (ಶೇ. 6.67), ಪಾಟ್ನಾ (ಶೇ. 5.26) ಮತ್ತು ಒರಿಸ್ಸಾ (ಶೇ. 5.26) ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ.
ಮಣಿಪುರ ಹೈಕೋರ್ಟ್, ತ್ರಿಪುರ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಖಂಡ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರೇ ಇಲ್ಲ.
►ಸರ್ಕಾರಿ ವಕೀಲರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಎಷ್ಟು?
ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ವಾದಿಸುವವರು ಬಹುತೇಕ ಪುರುಷರೇ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ. 2025ರ ಸರ್ಕಾರಿ ವಕೀಲರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಕಾನೂನು ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೇವಲ 20% (ಅಂದರೆ ಐದು ವಕೀಲರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು) ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಇರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಿಂಗತ್ವ ಅಂತರವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.
ಸ್ಥಾಯಿ ವಕೀಲ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರಿ ವಕೀಲನಂತಹ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ವಕೀಲರನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಸಚಿವಾಲಯದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ ನೇಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
►ಡೇಟಾ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ?
The Print ನಡೆಸಿದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ವಿವಿಧ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ದತ್ತಾಂಶವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾದರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ನೇಮಕಗೊಂಡಿರುವ 11 ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಾಲಿಸಿಟರ್ ಜನರಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ (ASGs) ಕೇವಲ ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದಾರೆ. ವಿವಿಧ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ನೇಮಕಗೊಂಡ ವಕೀಲರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ನವೆಂಬರ್ 2025ರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 654 ವಕೀಲರಲ್ಲಿ 141 ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದಾರೆ. ಇದರರ್ಥ ಮಹಿಳೆಯರು ಆ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇ. 21.5ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
2025ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ವಿವಿಧ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗಳಿಗೆ ವಕೀಲರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ವಿಸ್ತರಿಸಿದಾಗ, ಈ ಎಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಆಯ್ಕೆಯಾದ ವಕೀಲರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯೇ ಇತ್ತು.
ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2025ರ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಪ್ರಕಾರ 684 ವಕೀಲರಲ್ಲಿ 161 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದರು. ಇದು ತಂಡದ ಸುಮಾರು ಶೇ. 21.8ರಷ್ಟಾಗಿದೆ. ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ 2025ರ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧಿಸೂಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 276 ವಕೀಲರಲ್ಲಿ 54 ಮಹಿಳೆಯರು (19.5%) ಇದ್ದರು, ಇನ್ನೊಂದು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 17 ವಕೀಲರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 2 ಮಹಿಳೆಯರು (11.7%) ಇದ್ದರು. ಇವುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದಾಗ, ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾನೂನು ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇ. 19.11 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದರು. ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿ ಐದು ವಕೀಲರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆ.
ಜಬಲ್ಪುರ, ಇಂದೋರ್ ಮತ್ತು ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ನ ಮೂರು ಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ 2025ರ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಪ್ರಕಾರ 105 ಸರ್ಕಾರಿ ವಕೀಲರಲ್ಲಿ 21 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದರು. ಅಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಶೇ. 20 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದರು. ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ನವೆಂಬರ್ 2025ರ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಕಾಣಲು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಐದು ವಕೀಲರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರಾಗಿದ್ದರು.
ಆದರೆ, ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದವು. ಪಾಟ್ನಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಜೂನ್ 2025ರ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಪ್ರಕಾರ 86 ವಕೀಲರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 8 ಮಹಿಳೆಯರು (ಶೇ. 9.3) ಇದ್ದರು. ಅದೇ ರೀತಿ, ಒಡಿಶಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ 53 ವಕೀಲರಲ್ಲಿ 8 ಮಹಿಳೆಯರು (ಶೇ. 15) ಮತ್ತು ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ 12 ವಕೀಲರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 2 ಮಹಿಳೆಯರು (ಶೇ. 16.6) ಇದ್ದರು.
ಹಲವಾರು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿತ್ತು.
2025ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ ವಕೀಲರ ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಶೇ. 15.3 ಇದ್ದರೆ, ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಶೇ. 31.4 ರಷ್ಟು ಇದ್ದರು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ನೋಡಿದಾಗ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾನೂನು ತಂಡದಲ್ಲಿ ಶೇ. 26 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದರು.
ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025ರ ಅಧಿಸೂಚನೆಯಲ್ಲಿ 47 ವಕೀಲರಲ್ಲಿ 13 ಮಹಿಳೆಯರು (ಶೇ. 27.6) ಇದ್ದರು. ತೆಲಂಗಾಣ ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025ರ ಅಧಿಸೂಚನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ 110ರಲ್ಲಿ 31 (ಶೇ. 28) ಆಗಿತ್ತು. ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ 278 ವಕೀಲರಲ್ಲಿ 71 ಮಹಿಳೆಯರು ಅಥವಾ ಶೇ. 25.5 ರಷ್ಟಿದ್ದರು.
ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣ ಹೈಕೋರ್ಟ್, ಗುಜರಾತ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್, ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ ಹೈಕೋರ್ಟ್, ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್, ಉತ್ತರಾಖಂಡ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಗುವಾಹಟಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರವು ಈಗಾಗಲೇ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ವಕೀಲರ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.
ಗುಜರಾತ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಇನ್ನೂ 2018ರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 31 ವಕೀಲರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 4 ಮಹಿಳೆಯರು (ಶೇ. 12.9) ಇದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಗುವಾಹಟಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ 2019ರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 28 ವಕೀಲರಲ್ಲಿ 6 ಮಹಿಳೆಯರು (ಶೇ. 21.4) ಇದ್ದಾರೆ.
►ಸರ್ಕಾರ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ?
ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ವಂತ ದಾಖಲೆಗಳು ಈ ಲಿಂಗ ಅಂತರವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ. 2023ರಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಸಚಿವಾಲಯವು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರ ಕಾನೂನು ತಂಡದಲ್ಲಿ 5,382 ಪುರುಷರು ಇದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 411 ಮಹಿಳೆಯರು ಮಾತ್ರ ಇದ್ದರು.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷ ನಿಯಮಗಳು ಅಥವಾ ಮೀಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲ. ಈ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕುರಿತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಕಾನೂನು ಸಚಿವಾಲಯ ಇನ್ನೂ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ದಿ ಪ್ರಿಂಟ್ ವರದಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.
ಈ ವಕೀಲರನ್ನು ಹೇಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಹ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕಳವಳಗಳಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸರ್ಕಾರಿ ವಕೀಲರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ನಿಯಮಗಳಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿದ್ದು ಅರ್ಹತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮೂರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ವಕೀಲರು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಬಾರ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನೂ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾನೂನು ಸವಾಲಿನ ನಂತರ ಈ ಆದೇಶ ಬಂದಿದೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ನಿಯಮಗಳ ಕುರಿತು ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರ ಇನ್ನೂ ಬಾಕಿಯಾಗಿದೆ.
