ಗಿಗ್ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 90 ದಿನಗಳ ಕೆಲಸ ಕಡ್ಡಾಯ: ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಸೂಚನೆಯಲ್ಲೇನಿದೆ?

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗಿಗ್ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಗಿಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಟ್‌ ಫಾರ್ಮ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ರೈಡ್‌ ಶೇರಿಂಗ್, ವಿತರಣಾ ಸೇವೆಗಳು, ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಕೆಲಸದಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದೆ. ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ 2029–30ರ ವೇಳೆಗೆ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ 2.35 ಕೋಟಿಗೆ ತಲುಪುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಕರಡು ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹರಾಗಲು ಗಿಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಟ್‌ ಫಾರ್ಮ್ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಈಗ ಒಂದು ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದೊಳಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 90 ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಅಗ್ರಿಗೇಟರ್‌ ನೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಗ್ರಿಗೇಟರ್‌ ಗಳಾದರೆ ಕನಿಷ್ಠ 120 ದಿನಗಳವರೆಗೆ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರಬೇಕು. 2025 ಡಿಸೆಂಬರ್ 30ರಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಅಧಿಸೂಚನೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದೆ.

►ಗಿಗ್ ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು: ಕರಡು ನಿಯಮದಲ್ಲೇನಿದೆ?

ಕರಡು ನಿಯಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಲು ಗಿಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಟ್‌ ಫಾರ್ಮ್ ಕೆಲಸಗಾರರು ಒಂದು ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 90 ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಅಗ್ರಿಗೇಟರ್‌ ನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಗ್ರಿಗೇಟರ್‌ ಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರಾದರೆ 120 ದಿನ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು.

ಎಷ್ಟೇ ಆದಾಯ ಗಳಿಸಿದರೂ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ದಿನದಂದು ಅಗ್ರಿಗೇಟರ್‌ ಗಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದರೆ, ಆತನನ್ನು ಕಾರ್ಮಿಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿಯಮಗಳು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತವೆ.

ಒಬ್ಬ ಗಿಗ್ ಕಾರ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಟ್‌ ಫಾರ್ಮ್ ಕೆಲಸಗಾರನು ಬಹು ಅಗ್ರಿಗೇಟರ್‌ ಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ, ಎಲ್ಲಾ ಅಗ್ರಿಗೇಟರ್‌ ಗಳ ಜತೆ ಆತ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಒಬ್ಬ ಗಿಗ್ ಕಾರ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಟ್‌ ಫಾರ್ಮ್ ಕೆಲಸಗಾರನು ಒಂದೇ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ದಿನ ಮೂರು ಅಗ್ರಿಗೇಟರ್‌ ಗಳ ಜತೆ ಕೆಲಸಮಾಡಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕೆಲಸ ಎಂದು ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಗ್ರಿಗೇಟರ್ ಜತೆ ನೇರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಕಂಪೆನಿ, ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ ಕಂಪೆನಿ, ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಕಂಪೆನಿ, ಸೀಮಿತ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಅಥವಾ ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಆತನನ್ನು ಗಿಗ್ ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಟ್‌ ಫಾರ್ಮ್ ಕಾರ್ಮಿಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆತನು ಈ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

►ಅಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ನೋಂದಣಿ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಐಡಿಗಳು

ಕೇಂದ್ರದ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಪೋರ್ಟಲ್‌ ನಲ್ಲಿ ಅಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರ ನೋಂದಣಿಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುವಾಗ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅರ್ಹ ನೋಂದಾಯಿತ ಅಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಅವರ ಫೋಟೋ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ಇತರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಚಿವಾಲಯವು ಈಗಾಗಲೇ ಇ-ಶ್ರಮ್ ಪೋರ್ಟಲ್‌ ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಇದು ಅಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ, ನೋಂದಾಯಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.

ಅರ್ಹ ಅಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರು ವಿಳಾಸ, ಉದ್ಯೋಗ, ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಖ್ಯೆ, ಕೌಶಲ್ಯ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಇತರ ಅಗತ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯಂತಹ ವಿವರಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿವರಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲು ವಿಫಲವಾದರೆ, ಕಾರ್ಮಿಕರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅನರ್ಹರಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಕರಡು ನಿಯಮಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಹೊಸ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಹಿತೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅರ್ಹ ಗಿಗ್ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಆರೋಗ್ಯ, ಜೀವ ಮತ್ತು ಅಪಘಾತ ವಿಮೆಗೆ ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

►ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನವೀಕರಣ ಕಡ್ಡಾಯ

ನೋಂದಾಯಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಪೋರ್ಟಲ್‌ ನಲ್ಲಿ ವಿಳಾಸ, ಉದ್ಯೋಗ, ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಗಳಂತಹ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ವಿವರಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲು ವಿಫಲವಾದರೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದು ನಿಯಮಗಳು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತವೆ.

►ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನೋಂದಣಿಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯಗಳು

ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ (8.39 ಕೋಟಿ), ಬಿಹಾರ (3.00 ಕೋಟಿ) ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ (2.64 ಕೋಟಿ) ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಪೋರ್ಟಲ್ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನೋಂದಣಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಈ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಈ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಅಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಯಪಡೆ ಮತ್ತು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.

ಈ ನೋಂದಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶವು 4.41 ಕೋಟಿ ಮಹಿಳಾ ನೋಂದಣಿದಾರರೊಂದಿಗೆ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ನಂತರ ಬಿಹಾರ (1.72 ಕೋಟಿ) ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ (1.44 ಕೋಟಿ) ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿವೆ.

►ತಜ್ಞರು ಏನಂತಾರೆ?

ಕೇಂದ್ರವು ಈ ಕರಡು ನಿಯಮಾವಳಿಯ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮತ್ತು ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಉದ್ಯಮದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ಲಾಟ್‌ ಫಾರ್ಮ್ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಬಹು ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸದ ದಿನಗಳನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುವ ಸಂಬಂಧ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎತ್ತುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಆದರೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳು ಕಡಿಮೆ ಅರ್ಹತಾ ಮಿತಿ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.

ಗಿಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಟ್‌ ಫಾರ್ಮ್ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಸಂಹಿತೆಯ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ನಂತರ ಈ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅಧಿಸೂಚಿತ ನಿಯಮಗಳ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯು ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಜಾರಿಯನ್ನು ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಈ ನಿಯಮಾವಳಿ ಗಿಗ್ ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಅಂತಿಮ ನಿಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 90 ದಿನಗಳ ಮಾನದಂಡವು ಪೂರ್ಣಕಾಲಿಕ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪೂರಕ ಆದಾಯದ ಮೂಲವಾಗಿ ಗಿಗ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಕಾರ್ಮಿಕರ ದೊಡ್ಡ ವರ್ಗವನ್ನು ಹೊರಗಿಡಬಹುದು ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಸಮಾಲೋಚನೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ, ಕೇಂದ್ರವು ಅಂತಿಮ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಾರ್ಮಿಕ ವೇದಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯದೊಂದಿಗೆ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಗಿಗ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣದ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ಸೂಚಿಸಿದೆ.

ಗಿಗ್ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಟ್‌ ಫಾರ್ಮ್ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಡಿಸೆಂಬರ್ 31ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದ್ದವು. 22 ನಗರಗಳಿಂದ ಒಂದು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ದಿಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು 14,000 ಸದಸ್ಯರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಗಿಗ್ & ಪ್ಲಾಟ್‌ ಫಾರ್ಮ್ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಘ (GIPSWU) ಹೇಳಿದೆ.

ಆದರೆ ಆಹಾರ ವಿತರಣಾ ಪ್ಲಾಟ್‌ ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿವೆ. ಸ್ವಿಗ್ಗಿ, ಝೊಮಾಟೊ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌ಪಿನ್ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಮುನ್ನಾದಿನದಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರ್ಡರ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಿವೆ.