ನೆಹರು ಅವರ ಖಾಸಗಿ ಪತ್ರಗಳ ವಿವಾದ ಅಂತ್ಯದತ್ತ?

ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರ ಖಾಸಗಿ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕಿ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರಿಂದ ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವಿವಾದವು ಈಗ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ ‘ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮತ್ತು ಲೈಬ್ರರಿ’ (PMML) ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಗೌರವಯುತವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಗಾಂಧಿ ಕುಟುಂಬದವರು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಒಪ್ಪದಿದ್ದರೆ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

ನೆಹರು ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಹಾಗೂ ದಿವಂಗತ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅವರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿರುವ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರು, 2008ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನ ಆಗಿನ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಈ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದ್ದರು. ಆಗ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ‘ನೆಹರು ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮತ್ತು ಲೈಬ್ರರಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

the print ಜೊತೆ ಮಾತನಾಡಿದ ಪಿಎಂಎಂಎಲ್ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ನೃಪೇಂದ್ರ ಮಿಶ್ರಾ, ಈ ಪತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ತಾವು ಎರಡು ಬಾರಿ ಪತ್ರ ಬರೆದು ಜ್ಞಾಪನಾ ಪತ್ರ (ರಿಮೈಂಡರ್) ಕಳುಹಿಸಿದ್ದರೂ, ಇದುವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬಂದಿಲ್ಲ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.

2025ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಿಎಂಎಂಎಲ್‌ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಹಾಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದಾಖಲೆಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ (ಆರ್ಕೈವ್ಸ್) ಸೇರಬೇಕಾದವುಗಳೇ ಹೊರತು, ಇವುಗಳನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸ್ತಿಯಂತೆ ನೋಡಬಾರದು ಎಂದಿದ್ದರು.

ಕೇಂದ್ರ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ರಾಜನಾಥ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವೆ ನಿರ್ಮಲಾ ಸೀತಾರಾಮನ್ ಕೂಡ ಈ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು. ಈ ವೇಳೆ ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ಅವರು, ಪಿಎಂಎಂಎಲ್ ಈಗ ದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗಳನ್ನು ಆಧುನೀಕರಣಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿದ್ದರು.

ಪಿಎಂಎಂಎಲ್‌ನ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವ ಗಾಂಧಿ ಕುಟುಂಬದವರು, “ನಮ್ಮ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ” ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದರು. “ನಾವು ಜ್ಞಾಪನಾ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದೇವೆ, ಆದರೆ ಇದುವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬಂದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಮಿಶ್ರಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಪಿಎಂಎಂಎಲ್ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಿದೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, “ಅದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಅಲ್ಲದೆ, ಸಂಸ್ಥೆಯು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಘನತೆಯಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಬಹುಶಃ ನಾವು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಅಷ್ಟಕ್ಕೇ ಬಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಾವು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ತರುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ನನಗೆ ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಮಿಶ್ರಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ನೆಹರು ಅವರ ಪತ್ರಗಳು, ಡೈರಿಗಳು ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಂತಹ ಖಾಸಗಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಆಲೋಚನಾ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಗಾಂಧಿ ಕುಟುಂಬದ ಬಳಿ ಇಂತಹ ದಾಖಲೆಗಳ ಕನಿಷ್ಠ 51 ಕಾರ್ಟನ್ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ‘ದಿ ಪ್ರಿಂಟ್’ ಈ ಹಿಂದೆ ವರದಿ ಮಾಡಿತ್ತು.

‘ಪಿಎಂಎಂಎಲ್ ಈಗ ಕೇವಲ ಪಾಲಕನಲ್ಲ, ಮಾಲೀಕ’

ಈ ವಿವಾದದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಮಿಶ್ರಾ ಅವರು, ನೆಹರು ಅವರ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಪಿಎಂಎಂಎಲ್‌ನ ಮಹಾಸಭೆ ಈ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿತ್ತು ಎಂದರು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಸಂಶೋಧಕರು ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲು ಈ ಪತ್ರಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ. “ಇದೊಂದು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಫೆಲೋಗಳು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಫೆಲೋಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ನಾವು (ಗಾಂಧಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ) ಪತ್ರ ಬರೆದಿದ್ದೆವು” ಎಂದರು.

ಪಿಎಂಎಂಎಲ್‌ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ನೀತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂಸ್ಥೆಯು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ತನಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಖಾಸಗಿ ದಾಖಲೆಗಳ ಕೇವಲ ಪಾಲಕನಾಗಿ (ಕಸ್ಟೋಡಿಯನ್) ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಅದರ ಮಾಲೀಕನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

“ನಾವು ಯಾರದ್ದೋ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ, ಯಾರಾದರೂ ಈ ಪತ್ರಗಳನ್ನು 30 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಯಾರಿಗೂ ತೋರಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಷರತ್ತು ಹಾಕಿದರೆ ನಾವು ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತೇವೆ. ಈಗ ನಾವು ಕೇವಲ ಪಾಲಕರಲ್ಲ, ಮಾಲೀಕರಾಗುತ್ತೇವೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗದ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ನಾವು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಯಾರಾದರೂ ಇಂತಹ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿದರೆ ನಾವು ಅಂತಹ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೊಸ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಿಶ್ರಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಈ ನಿಯಮಗಳು ಈಗ ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ.

ಈ ಹಿಂದೆ ನೆಹರು ಅವರ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗೆ ನೀಡಿದಾಗ, ಅವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಪತ್ರವನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.

“ನಾನು ಯಾರ ಪರವಾಗಿಯೂ ಇದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಆ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವಾಗ ಅವರು ನಮಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದಿದ್ದರು. ನೆಹರು ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಕೇವಲ ಪಾಲಕನಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಬಳಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅದರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಯಾರೂ ಈ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದೂ ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರಿದ್ದರು; ತದನಂತರ ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಂದರು.

2019ರಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಎಂಎಂಎಲ್ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ನೀಡುವಂತೆ ಗಾಂಧಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಪತ್ರ ಬರೆದಿತ್ತು. ಆಗ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು” ಎಂದು ಮಿಶ್ರಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಗಾಂಧಿ ಕುಟುಂಬ ಅಥವಾ ಅವರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಂದ ಪಿಎಂಎಂಎಲ್‌ಗೆ ಬಂದಿರುವ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರೇ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿರಬೇಕು ಎಂದು ಮಿಶ್ರಾ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಪಿಎಂಎಂಎಲ್ ನೆಹರು ಅವರ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಕೇಳಿರುವುದು ಮತ್ತು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸುವಂತೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

“ಇದೇ ಆ ಉತ್ತರ. ನಾವು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಾವು ಜ್ಞಾಪನಾ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಜ್ಞಾಪನಾ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದರೂ ನಮಗೆ ಇದುವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬಂದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಮಿಶ್ರಾ ಹೇಳಿರುವುದಾಗಿ ‘ದಿ ಪ್ರಿಂಟ್’ ವರದಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.

ನೆಹರು ಅವರ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವ ವಿಷಯವು 2024ರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ತಿರುವು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸ್ವತ್ತಾಗಿದ್ದು, ಯಾರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೆಹರು ಅವರು ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ್ದ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಪಿಎಂಎಂಎಲ್‌ಗೆ ಮರಳಿ ನೀಡುವಂತೆ ಬಿಜೆಪಿ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಆಗ್ರಹಿಸಿತ್ತು.

ಬಿಜೆಪಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಕ್ತಾರ ಸಂಬಿತ್ ಪಾತ್ರ ಅವರು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಪಿಎಂಎಂಎಲ್ ನಡೆಸಿದ ಚರ್ಚೆಗಳ ವರದಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು. ಭಾರತದ ಕೊನೆಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವೈಸರಾಯ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಎಡ್ವಿನಾ ಮೌಂಟ್‌ಬ್ಯಾಟನ್, ನಾಯಕರಾದ ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್ ಮತ್ತು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನೆಹರು ನಡೆಸಿದ್ದ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರಗಳು ಅಂದಿನ ನೆಹರು ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮತ್ತು ಲೈಬ್ರರಿಯ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು 2008ರಲ್ಲಿ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರಿಗೆ ಮರಳಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಪಾತ್ರ ಹೇಳಿದ್ದರು.