ಬ್ರಿಟನ್ ಪ್ರಧಾನಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಇಷ್ಟೊಂದು ಸುಲಭ ಏಕೆ? ನೂತನ ನಾಯಕನ ಆಯ್ಕೆ ಯಾವ ರೀತಿ ಇರುತ್ತದೆ?

ಹಲವು ವಾರಗಳ ಊಹಾಪೋಹಗಳ ನಂತರ ಬ್ರಿಟನ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಕೀರ್ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ಅವರು ಸೋಮವಾರ ಜೂ. 22 ತಮ್ಮ ರಾಜೀನಾಮೆಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ರಾಜೀನಾಮೆಯು ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸಲಿದೆ. ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ, ಕೇವಲ ಒಂದು ವಾರದ ಹಿಂದೆಯಷ್ಟೇ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೋರಾಡುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. G7 ಶೃಂಗಸಭೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದ ಅವರು, "ಒಂದು ವೇಳೆ ನನ್ನ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಎದುರಾದರೆ, ನಾನು ಅದನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ, ಮಾಜಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸಚಿವ ವೆಸ್ ಸ್ಟ್ರೀಟಿಂಗ್ ಅವರು ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕತ್ವದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಲು ಹಾಗೂ ತಾವೂ ಕಣಕ್ಕಿಳಿಯಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದರು.

ಆದರೆ, ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ರೀಟಿಂಗ್ ತಮ್ಮ ನಿಲುವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡು, ರಾಜೀನಾಮೆ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವಂತೆ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ಅವರಲ್ಲಿ ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮೇಕರ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರುವ ಸಂಸದ ಆಂಡಿ ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ಅವರಿಗೆ ಸ್ಟ್ರೀಟಿಂಗ್ ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.

ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಬರಲಿರುವ ಹೊಸ ಪ್ರಧಾನಿಯ ನೇಮಕಾತಿಯು, ಬ್ರಿಟನ್ ದೇಶವು ಕೇವಲ ಒಂದು ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಏಳನೇ ಪ್ರಧಾನಿಯನ್ನು ಕಂಡಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿಯ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, 2016ರ ನಂತರ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಧಾನಿಯೂ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ಣ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಇವರಲ್ಲಿ ಬೋರಿಸ್ ಜಾನ್ಸನ್ ಮಾತ್ರ 2019ರಿಂದ 2022ರವರೆಗೆ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ಣ ಅವಧಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರ ಬಂದಿದ್ದರು.

ಬ್ರಿಟನ್ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ?

ಬ್ರಿಟನ್ ಸಂಸತ್ತು 'ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್' ಮತ್ತು 'ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್' ಎಂಬ ಎರಡು ಸದನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ ನಲ್ಲಿರುವ ಒಟ್ಟು 650 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವು ಬಹುಮತವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಆ ಪಕ್ಷವು ಪ್ರಧಾನಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕನೇ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಬ್ರಿಟನ್ ಪ್ರಧಾನಿಯು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಈ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಮಿತಿ ಇರುವುದು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಪಕ್ಷದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅವಧಿಗೆ ಹೊರತು, ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಉನ್ನತ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಏರುಪೇರುಗಳು ಮುಂದುವರಿಯಬಹುದು.

ಪ್ರಧಾನಿಯ ಆಯ್ಕೆಯು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕರು ತಮ್ಮ ಸಂಸದರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸಂಸದರು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹುಮತದ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕನನ್ನು ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಲು ದೇಶದ ರಾಜರು (ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜ ಕಿಂಗ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ III) ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಪ್ರಧಾನಿಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಅಧಿಕಾರವು ಅವರ ಪಕ್ಷದ ಚುನಾಯಿತ ಸಂಸದರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.

ಪಕ್ಷದೊಳಗಿನ ಈ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ, ಅದು ಪಕ್ಷದೊಳಗೆ ನಾಯಕತ್ವದ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಈ ಚುನಾವಣೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೆ, ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಧಾನಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಈ ನಿಯಮವು ಬ್ರಿಟನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿಯನ್ನು "ಸಮಾನರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯವರು" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ತತ್ವದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ.

ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ಅವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷದ ಈ ಮಾಜಿ ನಾಯಕರು 2026ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ಕಳಪೆ ಫಲಿತಾಂಶ ಹಾಗೂ ಅಪ್ರಾಪ್ತರ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ಅಪರಾಧದ ಆರೋಪಿಯಾಗಿದ್ದ ಜೆಫ್ರಿ ಎಪ್ಸ್ಟೀನ್ ಜೊತೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದ ಪೀಟರ್ ಮ್ಯಾಂಡೆಲ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿದ ವಿವಾದದಿಂದಾಗಿ ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು.

ಪ್ರಧಾನಿ ಬದಲಾವಣೆ: ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷದ ನಿಯಮಗಳು

ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕನನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಆಯಾ ಪಕ್ಷವು ಅನುಸರಿಸುವ ಆಂತರಿಕ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಂತರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಹಂತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ:

1. ಸ್ಥಾನ ಖಾಲಿಯಾದರೆ: ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾಯಕರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದಾಗ ಅಥವಾ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷದ ಶೇಕಡಾ 20ರಷ್ಟು ಸಂಸದರು ಹೊಸ ನಾಯಕನ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಿದಾಗ ನಾಯಕತ್ವದ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುವ ಮುನ್ನವೇ, ವೆಸ್ ಸ್ಟ್ರೀಟಿಂಗ್ ಅವರು ತಮಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಶೇಕಡಾ 20ರಷ್ಟು ಸಂಸದರ (81 ಸದಸ್ಯರು) ಬೆಂಬಲವಿದೆ ಎಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದರು.

2. ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ: ನಾಯಕತ್ವದ ಸ್ಥಾನ ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಪಕ್ಷದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯು ತಕ್ಷಣ ಸಭೆ ಸೇರಿ ಚುನಾವಣೆಯ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಾಲಿ ಸಂಸದರಿಂದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಹಾಗೂ ಆಂತರಿಕ ಮತದಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸಮಯದ ಮಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.

3. ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ: ಸಂಭಾವ್ಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ ಸಂಸದರಾಗಿರಬೇಕು ಹಾಗೂ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರ ನಡುವೆ ಅಗತ್ಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೇಕರ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ನ ಮಾಜಿ ಸಂಸದ ಜೋಶ್ ಸೈಮನ್ಸ್ ಅವರು ಆಂಡಿ ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ಉಪಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಈ ಹಿಂದೆ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ಅವರೇ ಪ್ರಬಲ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಎಂದು ಬಿಂಬಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಸ್ಟ್ರೀಟಿಂಗ್ ಕೂಡ ಕೊನೆಗೆ ಅವರಿಗೇ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.

4. ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬೆಂಬಲ: ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಶೇಕಡಾ 5ರಷ್ಟು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳಂತಹ ಮೂರು ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಸಿದ್ಧವಾದ ನಂತರ ಮತದಾನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಪಕ್ಷದ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರು ಹಾಗೂ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಆದ್ಯತೆಯ ಮತಪತ್ರದ ಮೂಲಕ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಆದ್ಯತೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಗೆಲ್ಲುವ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ಶೇಕಡಾ 50ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು. ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಅಷ್ಟು ಮತಗಳು ಬರದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರತಿ ಸುತ್ತಿನ ಎಣಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಮತ ಪಡೆದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ಮತಗಳನ್ನು ಇತರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಂತಿಮ ಹಂತ

ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷದ ಆಂತರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದ ತಕ್ಷಣವೇ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವರು ಅಧಿಕೃತ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹಸ್ತಾಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಕಾಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೊದಲು ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ಅವರು ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆಗೆ ತೆರಳಿ ರಾಜ ಕಿಂಗ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ III ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕೃತ ರಾಜೀನಾಮೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಇದರ ನಂತರ, ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷದ ಹೊಸದಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾದ ನಾಯಕನನ್ನು ರಾಜರು ಭೇಟಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ, ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸುವಂತೆ ಕೋರುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ, ಹೊಸ ನಾಯಕರು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ ನ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷವು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಬಹುಮತವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿರುವವರೆಗೆ, ನಾಯಕತ್ವದ ಮೇಲಿನ ವಿಶ್ವಾಸ ಕುಸಿದಾಗ ದೇಶದ ಪ್ರಧಾನಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.